Nhà thờ Ðức Bà Paris sau một năm

Cách đây một năm, ngày 15.4.2019, cả thế giới bàng hoàng nhìn lửa bốc lên ngùn ngụt từ “bảo vật” của nước Pháp - nhà thờ Chánh tòa Ðức Bà Paris, “Notre Dame” lừng danh không chỉ với người Công giáo mà còn trong văn hóa, lịch sử.

Trả lời phỏng vấn AFP ngày 15.4.2020, Bộ trưởng Văn hóa Pháp Frank Riester nhận định về việc xây dựng lại Notre Dame: “Ðây là lúc huy động toàn bộ nguồn lực của quốc gia: công nhân, thợ thủ công, kiến trúc sư, kỹ sư, chuyên gia bảo tồn, chuyên gia phục chế, khảo cổ, giới nghiên cứu… Bộ Văn hóa sẽ vận dụng toàn bộ phương tiện để phục vụ cho công trình”. 12 tháng đã trôi qua, ngôi thánh đường vẫn trong giai đoạn gia cố chống sập và dự kiến phải sang năm 2021 mới bắt đầu việc tu sửa. Cuối năm 2019, Tổng thống Emmanuel Macron đã bổ nhiệm tướng Jean-Louis Georgelin, cựu Tổng Tham mưu trưởng Quân đội Pháp, chỉ huy công trình xây dựng lại nhà thờ Ðức Bà Paris. Áp dụng kỷ luật quân đội, ông Macron thể hiện quyết tâm rất cao sẽ hoàn tất việc xây, sửa trong vòng 5 năm như đã hứa sau khi vụ hỏa hoạn xảy ra vào giữa tháng 4.2019.

Nước Pháp đang dốc toàn lực để xây dựng lại bảo vật Notre Dame - ảnh: Lan Chi

Tiến độ của “công trình thế kỷ”

Một hệ cần cẩu khổng lồ, cao 74m, đã được dựng lên ở Notre Dame để tháo dỡ giàn giáo được lắp từ trước khi xảy ra vụ cháy, vốn được dùng cho công trình đại trùng tu nhà thờ, nhưng giờ chỉ còn là một đống sắt bị cháy đen, biến dạng và là gánh nặng đe dọa cấu trúc ngôi thánh đường. Việc dọn dẹp và gia cố cho nhà thờ Chánh tòa của Tổng Giáo phận Paris gặp khá nhiều trở ngại. Mùa hè 2019, các chuyên gia phải dành thời gian xử lý ô nhiễm chì, đến mùa thu - đông thì thời tiết xấu, nhiều lần hoạt động phải tạm ngưng vì mưa to gió lớn sẽ nguy hiểm cho những công nhân làm việc ngoài trời, ở độ cao lớn. Tháng 3.2020, mùa Xuân gần đến, thời tiết ấm dần, lẽ ra là điều kiện lý tưởng cho việc tu sửa thì công trình bị gián đoạn nhiều tuần vì lệnh phong tỏa nghiêm ngặt để chống dịch Covid-19 tại Pháp.

Ngày 27.4 vừa qua, các công nhân và kỹ sư mới làm việc trở lại. Ðể tháo dỡ, giàn giáo hư hại sẽ bị “cắt” thành 10.000 khối, một việc không hề dễ dàng vì sắt thép bị nung trong vụ cháy đã biến dạng nghiêm trọng hoặc dính cứng vào nhau. Ngoài hệ cần cẩu khổng lồ, một hệ giàn giáo mới đã được lắp để thợ lắp dựng leo ra, tiến hành cưa nhỏ giàn giáo cũ rồi tháo ra dần dần. Tuy được làm việc trở lại nhưng những ai tham gia công trình đều phải tuân thủ các nguyên tắc phòng dịch như mang đồ bảo hộ, giữ khoảng cách an toàn… Các robot đã dọn sạch gian chính của nhà thờ, hiện bắt đầu thu gom đống đổ nát trên phần mái.

Ðài LCI dẫn lời tướng Georgelin cho biết sau khi tháo bỏ giàn giáo cũ, dọn dẹp sạch sẽ, xử lý ô nhiễm và gia cố cho cấu trúc vững chãi, việc xây dựng lại dự kiến có thể bắt đầu vào năm 2021. Tuy cần nhiều thời gian cho những việc phát sinh, nhưng vị cựu Tổng Tham mưu trưởng Quân đội Pháp tin tưởng thời hạn 5 năm mà Tổng thống Macron đã kỳ vọng để ngôi thánh đường hồi sinh sẽ có thể thực hiện được. Ông Christophe Rousselot, Chủ tịch Quỹ Notre Dame - một trong những đơn vị quyên góp chính cho “công trình thế kỷ” - kêu gọi công chúng hãy kiên nhẫn hơn: “Với chúng ta, những tháng ngày đã qua kể từ sau biến cố kinh hoàng có lẽ rất dài, nhưng nếu nhìn lại lịch sử gần một ngàn năm của nhà thờ Ðức Bà Paris thì chỉ là thoáng chốc. Cần làm mọi điều để có thể gởi gắm Notre Dame ở tình trạng tốt nhất cho con cháu chúng ta sau này”.

Tập trung vào việc gia cố chống sập suốt một năm qua - ảnh: Lan Chi

Giữ nguyên thiết kế cũ?

Một trong những điều được công chúng rất quan tâm là “diện mạo” của nhà thờ Chánh tòa Tổng Giáo phận Paris sau khi xây dựng lại. Trận cháy kéo dài 15 giờ đã thiêu rụi toàn bộ phần mái, còn tháp Mũi Tên do kiến trúc sư Eugène Viollet-Le-Duc xây dựng bị đổ sập. Xây dựng lại những phần này như thế nào là chủ đề gây nhiều tranh luận tại Pháp. Ngọn tháp mới sẽ theo thiết kế cũ của ông Viollet-Le-Duc hay là “một tác phẩm của nền kiến trúc đương đại” như một số ý kiến đã đề xuất: ngọn tháp bằng kính; vườn sinh thái trên tầng thượng?

Ðức ông Benoist de Sinety - Tổng Ðại diện Paris nhấn mạnh: “Kiến trúc của nhà thờ Ðức Bà Paris sau khi xây dựng lại phải tôn trọng những giá trị vốn có của ngôi thánh đường. Chúng tôi sẽ rất thận trọng”. Kiến trúc sư chuyên về công trình cổ Philippe Villeneuve - người phụ trách các kế hoạch trùng tu của Notre Dame từ năm 2013 - cũng ủng hộ quan điểm trung thành với thiết kế của bậc “tiền bối” Viollet-le-Duc. Ðặc biệt, theo ông Villeneuve, nếu giữ nguyên thiết kế cũ thì việc xây dựng lại sẽ tiết kiệm được thời gian, giúp đảm bảo tiến độ để hoàn thành trong 5 năm. Mặt khác, lựa chọn xây ngọn tháp theo kiến trúc hiện đại nhiều khả năng sẽ bị tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc (UNESCO) phản đối. Nhà thờ Ðức Bà Paris đã được tổ chức này công nhận là di sản thế giới từ năm 1991.

Nhiều ý kiến trái chiều về hệ thống mái đỡ của ngôi thánh đường cũng được thảo luận trong thời gian qua. Hệ thống này trước đây được gọi là “khu rừng” vì được xây dựng từ hơn 1.000 thân cây gỗ được khai thác vào thế kỷ 12 ở một rừng sồi. Toàn bộ phần mái - bao gồm “khu rừng” - đã bị cháy nên có đề xuất rằng khi xây dựng lại, nên xây bằng thép hay bê tông, như lựa chọn phổ biến của các nhà thờ được xây trong thế kỷ 20. Tuy nhiên, phần lớn người Pháp vẫn mong muốn hệ thống mái đỡ sẽ lại được xây bằng gỗ để ngôi thánh được gần nhất với “bản gốc”, đồng thời tiết kiệm được thời gian do tài liệu chi tiết của thiết kế cũ đã có sẵn. Hiện nay, đã có một số công ty về nội thất hoặc khai thác gỗ thông báo sẵn sàng hiến tặng đủ số gỗ sồi để Notre Dame dựng lại mái. Những vấn đề nêu trên sẽ sớm được quyết định để việc xây dựng lại nhà thờ Ðức Bà Paris có thể bắt đầu vào năm 2021.

LAN CHI