Nhà thờ Vank tại TP Isfahan, miền trung Iran, được công nhận là nhà thờ lớn nhất và đẹp bậc nhất quốc gia này, mỗi năm thu hút khoảng nửa triệu người đến thăm, trước khi Mỹ - Israel phát động chiến tranh.
Nhà thờ Vank nổi tiếng khắp thế giới nhờ lối kiến trúc giản dị, các bức tranh tinh xảo và đa dạng về không gian chức năng. Trải qua một lịch sử đầy biến động, ngôi thánh đường dần được hoàn thiện và phát triển thành diện mạo như ngày nay.
Lịch sử nhà thờ
Tên chính thức là nhà thờ Đấng Cứu Thế, đây là nhà thờ Chánh tòa của Giáo hội Armenia Tông truyền (Chính Thống giáo Đông phương), tọa lạc tại khu New Julfa, TP Isfahan (Iran). Vank trong tiếng Armenia có nghĩa là “tu viện”. Năm 1606, hàng trăm ngàn người Armenia đã góp sức xây dựng nhà thờ sau khi bị Abbas Đại đế, vị vua thứ 5 của triều đại Safavid cai trị Ba Tư từ năm 1587 đến 1629, tiến hành cưỡng bức di dời hàng loạt về kinh đô mới. Đây là một phần trong chính sách “tiêu thổ” tại Armenia do Abbas Đại đế thực hiện trong giai đoạn chiến tranh Ottoman-Safavid (1603-1618).
Quá trình xây dựng được cho là bắt đầu bởi những cư dân Armenia đầu tiên và hoàn tất sau nhiều thay đổi quan trọng trong thiết kế, dưới sự giám sát của vị Tổng Giám mục (Chính Thống giáo) trong giai đoạn 1655-1664. Nhà thờ bao gồm một khu thánh đường mái vòm, khá tương đồng với những nhà thờ Hồi giáo khác ở Iran, nhưng với sự bổ sung của phần hậu điện phân nửa hình bát giác và khu vực bàn thờ nâng cao theo phong cách nhà thờ phương Tây.
Phần bên ngoài của nhà thờ được xây bằng gạch tương đối hiện đại và khá giản dị, đối lập với nội thất được trang trí cầu kỳ và tinh xảo.
Sự choáng ngợp đến từ mỹ thuật
Nhà thờ Vank gây ấn tượng mạnh nhờ vào những bức tranh rực rỡ. Ngay khi bước vào, tín hữu cũng như du khách tưởng chừng như được bao phủ trong một thế giới đầy màu sắc và nghệ thuật. Không gian bên trong được phủ kín bởi các bức bích họa tinh xảo và các chi tiết chạm khắc mạ vàng, cùng hệ thống ốp tường bằng gạch men phong phú. Toàn bộ không gian ngôi thánh đường, bao gồm các bức tường, những mái vòm, các vòm cong cho đến từng góc nhỏ, đều được trang trí bằng vô số tác phẩm hội họa, thể hiện trên nhiều chất liệu như tường, vải, gỗ và cả điêu khắc trên đá.
Nhóm tranh thứ nhất, vẽ trên vải, được bố trí tại khu vực bàn thờ và nhiều vị trí khác. Nhóm thứ hai là các bức bích họa, phân bố rộng khắp không gian nội thất. Phần lớn các tác phẩm tái hiện những chủ đề trong Kinh Thánh, minh họa các sự kiện từ lúc Chúa Giêsu giáng thế cho đến khi thăng thiên. Một số bức tường mô tả Ngày Phán Xét, thiên đàng, địa ngục... Bên cạnh đó, một dải tranh liên hoàn bắt đầu từ phòng lưu trữ đồ lễ của nhà thờ, kể lại một cách liên tục các sự kiện, mở đầu bằng cảnh thiên thần truyền tin cho Đức Trinh Nữ Maria. Chuỗi tranh này bao phủ gần như toàn bộ nhà thờ, tái hiện các cảnh như Chúa Giáng Sinh, Ba Vua triều bái, Chúa Giêsu chịu cám dỗ bởi quỷ dữ, Bữa Tiệc Ly, cuộc hành hình trên thập tự giá, táng xác, lên trời và nhiều sự kiện khác.
Trên bức tường phía bắc, các bức tranh mô tả sự Phục Sinh, với thiên đàng và cổng dành cho người công chính ở phía trên, trong khi phía dưới là địa ngục với lửa đỏ, những con rồng nhiều đầu và cảnh các thiên thần trừng trị những kẻ tội lỗi dưới vực sâu. Phần mái vòm lớn phía trên bàn thờ là loạt tranh kể lại câu chuyện Chúa tạo ra Ađam và Eva cho đến cái chết của Aben.
Bên cạnh hội họa, nhà thờ còn sở hữu nhiều tác phẩm điêu khắc đá ấn tượng, nhằm tôn vinh những nhân vật tiêu biểu của người Armenia. Gần lối vào bảo tàng có tượng của Mesrop Mashtots - người sáng tạo bảng chữ cái Armenia - và Đức Tổng Giám mục Khachatur Kesaratsi (Chính Thống giáo). Hai bên lối vào thư viện là tượng các thi sĩ Armenia nổi tiếng, trong khi tại quảng trường đối diện nhà thờ Vank là bức tượng của Đức Tổng Giám mục Khachatur Kesaratsi trong giai đoạn 1620-1646.
Nhà thờ cũng có thư viện, nơi lưu giữ hơn 700 bản thảo viết tay và nhiều tư liệu quý hiếm về ngôn ngữ và nghệ thuật Armenia, cũng như châu Âu thời Trung cổ. Nơi đây cũng có một bảo tàng trưng bày nhiều hiện vật quan trọng, như chiếu chỉ năm 1606 của Abbas Đại đế về việc thành lập kinh đô mới, các sắc lệnh bảo vệ cộng đồng Armenia, máy in và cuốn sách đầu tiên được in ấn ở Iran, trang phục, đồ lễ, chén thánh và các hiện vật tôn giáo.
ĐỊNH NGUYỄN
Bình luận