Hát Thánh Kinh, đọc sách và đọc kinh
Ðọc kinh
Nếu như đọc sách có cung giọng (cung sách) thì đọc kinh cũng có cung giọng.
Ngày nay mỗi địa phương đều có sách kinh hoặc sách kinh bổn của địa phận. Tất nhiên sách được soạn và in bằng tiếng Việt. Vào nửa đầu thế kỷ XX trở về trước, không phải địa phận nào cũng có sách kinh. Lúc bấy giờ có sách kinh địa phận Hà Nội, dùng chung cho các địa phận thuộc Hội Thừa sai Paris.
Nội dung của sách gồm 5 phần. Phần một: các kinh tối sáng; Phần hai: Các kinh cầu; Phần ba: các thứ ngắm phép lần hạt Mân Côi; Phần bốn: các kinh ngắm lễ hằng ngày, mùa vui, mùa thương; Phần năm: các kinh ngắm đàng Thánh giá.
 |
Việc thể hiện phải theo những cung giọng dành riêng cho từng kinh, dành riêng cho từng mùa phụng vụ, mùa vui, mừng cho quanh năm, mùa thương cho Mùa Chay Thánh.
Về giai điệu: Có ba giai điệu thông thường thể hiện theo ba loại kinh: một là kinh Kính mừng; hai là kinh Ngắm lễ hằng ngày; ba là kinh Cảm ơn rước lễ.
Mỗi kinh tùy theo mùa được đọc với những cung khác nhau. Ví dụ kinh Kính mừng, kinh Lạy cha đọc cung buồn trong Mùa Chay, cung vui dành cho các lễ Sinh nhật, Phục Sinh, Hiện Xuống. Có những kinh chỉ đọc một cung như kinh Cầu chịu nạn, đọc cung thương, cung giọng đều đều trên hai nốt nhạc, âm sắc thường bị biến, tạo nên cung giọng buồn rầu, não nề,
 |
Cách thức đọc kinh, xướng kinh trong nhà thờ có thể là bởi cộng đoàn, cũng có thể do một tốp gồm các bà, các cô. Ví dụ: Kinh Ngắm lễ thì do các bà, các cô ngâm, trong khi đó kinh Dọn mình rước lễ lại do toàn thể cộng đồng nam nữ thay phiên đọc. Song, có thể nói, việc xướng kinh trong nhà thờ ngày trước chủ yếu do các cô học trò thưa kinh đảm nhiệm. Mỗi xứ đạo thường có vài nhóm thưa kinh được lập dựa trên họ đạo hoặc xóm ngõ. Những người được tuyển vào nhóm phải có trí nhớ hoặc biết đọc biết viết, để thuộc nhiều kinh, phải có tiếng tốt, cung giọng hay. Mỗi nhóm do một hoặc hai bà quản đứng đầu. Vì thế mà trong vùng đạo lưu truyền câu ca.
Các thày đọc tiếng Latinh
Các cô thiếu nữ thưa kinh dịu dàng.
 |
Nơi nhà thờ Công giáo trước Công đồng Vatican II linh mục làm lễ bằng tiếng Latinh trên bàn thờ. Việc đọc Phúc Âm bằng tiếng Việt cũng phải đến thập kỷ 40 của thế kỷ XX mới có, nên giáo dân khó cảm thụ, khó “thông công”. Sự xuất hiện của mảng sách Nôm và kinh Nôm (hoặc Việt ngữ) cùng với những cung sách, giọng đọc một mặt tạo điều kiện cho tất cả tín hữu nghe hiểu, cùng tham dự; mặt khác truyền tải được tâm linh, lòng sùng kính của giáo dân đối với Thiên Chúa, với Ðức Maria và các thánh. Việc soạn và in ấn một loạt sách Nôm đã cho ra đời một mảng sách mà các nhà nghiên cứu Công giáo gọi là Nôm đạo. Nôm đạo đóng góp một phần vào kho tàng Hán Nôm Việt Nam. Việc thể hiện cách đọc sách, đọc (cầu) kinh bằng các cung sách, cung điệu khác nhau là một sáng tạo của giáo dân trong phụng vụ, làm phong phú thêm hình thức cầu nguyện, lễ lạy trong mỗi thánh lễ, mỗi mùa phụng vụ. Ðó cũng là kế thừa hoặc hội nhập với văn hóa truyền thống Việt Nam, kế thừa những hình thức, nghi lễ của các tôn giáo truyền thống Việt Nam. Ở đó còn có dư âm của các làn điệu dân ca được luyến láy, ngâm nga với những chữ í i, í ì i, í ì. Ví dụ như kinh Dâng lễ mà chúng tôi dẫn ra dưới đây:
 |
Lạy i Chúa tôi í i
Bao nhiêu lễ e làm àm ngày ày hôm nay í ì
Khắp cả a và à thiền hạ í i
thì i xin in dâng cho Chúa í i
có ó ý i cầu cầu cho kẻ có tội í i
hấp hối i sè sẽ sinh thì trong ngày i hôm ôm nay í i
chớ ơ gì i Máu cưc ực trọng ong Ðức ư Chúa úa Giê su í i
Là à Ðấng chuộc uộc tội ôi i chúng tôi í i
Han cho các kẻ ấy i được ược làm àm cùng Chúa úa tôi i i í i.
Ngày nay nhiều cung sách và cung giọng kinh vẫn được duy trì ở các xứ đạo miền Bắc, miền Trung.
PGS.TS Nguyễn Hồng Dương
Bình luận