Những chỉ báo sức khỏe

Gần đây, trang tin Bloomberg dẫn số liệu hãng nghiên cứu Fitch Solutions cho biết: Trong 5 năm tính từ 2010, tỷ lệ người béo phì ở Việt Nam tăng 38%, chiếm 3,6% dân số, xếp sau là Indonesia với mức tăng 33%. Số người béo phì ở nước ta tăng nhanh nhất Ðông Nam Á. Ðiều này gây áp lực cho hệ thống chăm sóc sức khỏe và chính phủ trong việc cải thiện thể chất của người dân. Dường như có một tỷ lệ nghịch giữa tốc độ tăng trưởng kinh tế, hiện đại hóa với tỷ lệ người béo phì. Bởi hiện trạng này không chỉ có ở Việt Nam mà cũng là thách thức với hệ thống chăm sóc sức khỏe của các nước phát triển như Hàn Quốc, Mỹ…

Béo phì gắn với một lối sống tĩnh, lười vận động. Còn nhớ cách đây vài chục năm, khi kinh tế bao cấp còn khó khăn, nhiều người thiếu lương thực, đi ra đường gặp nhiều khuôn mặt gầy gò, hốc hác. Khi ấy người béo rất ít. Nếu ai có hình dáng mập mạp còn được cho là họ đang sung túc no đủ. Khi ấy dân mình chưa có máy móc và công nghệ hỗ trợ nhiều, nên từ lao động sản xuất đến đi lại đều phải vận động chân tay, sức người, vì vậy cũng ít thấy người mắc chứng tiểu đường, huyết áp, tim mạch do béo phì mà ra. Béo phì rõ ràng đang là một căn bệnh đáng báo động của xã hội hiện đại, có tính chất toàn cầu và đang là mối bận tâm của nhiều chính phủ cũng như cộng đồng nhân loại.

Thực tế, cũng có những quốc gia dù hiện đại nhưng tỷ lệ gia tăng người béo phì không cao, như trường hợp của Pháp, Nhật và một số nước Trung Ðông. Ðiều này phụ thuộc vào nhiều nguyên nhân, trong đó có ý thức của cộng đồng và các thói quen văn hóa của họ. Chẳng hạn người Ðức với truyền thống sử dụng nhiều bia và ăn mặn cũng là hai nguyên nhân gây béo phì và gia tăng các bệnh tim mạch, huyết áp. Người Nhật thì có thói quen gia tăng vận động như đi bộ, lao động tăng giờ, ăn nhiều cá và có một cơ chế kiểm soát ngặt nghèo với các loại lương thực thực phẩm cung cấp cho người dân, nên họ vừa sống thọ mà vẫn có ích cho xã hội, tỷ lệ dân cư béo phì cũng không cao.

Nhìn lại chúng ta, những thói quen sinh hoạt cũng là một trong những nguyên nhân cơ bản của sự gia tăng tỷ lệ người béo phì thời gian qua. Ví như Việt Nam là nước có tỷ lệ sử dụng bia rượu vào loại đứng đầu khu vực. Các cuộc khảo sát gần đây ghi nhận người Việt lười vận động, sử dụng lệ thuộc internet và điện thoại thông minh quá nhiều, dẫn đến các bệnh văn phòng trong đó có béo phì và tiểu đường. Thêm vào đó là sự tràn lan khó kiểm soát các thực phẩm bẩn trong các bữa ăn từ vỉa hè cho đến các quán nhậu, làm gia tăng các nguy cơ nhiễm bệnh về chuyển hóa, nhiễm độc, tác nhân quan trọng của béo phì và một loạt các hệ lụy với sức khỏe.

Ngày xưa các cụ nói “ăn no, mặc ấm”. Khi ấy “no ấm” là tiêu chí một thời. Ngày nay cuộc sống khá giả hơn, đó không còn là ưu tiên mà chuyển sang “ăn ngon, mặc đẹp”. Nhưng với tỷ lệ tăng 38% người béo phì trong 5 năm vừa qua, xem ra thứ bậc thẩm mỹ ngày càng giảm. Nhiều người có thể vẫn “ăn ngon” nhưng không còn “mặc đẹp.” Ðáng nói hơn, sự gia tăng về kích thước và trọng lượng hình thể không chỉ suy giảm về vẻ đẹp hình thức của cá nhân, nó còn kéo theo nhiều hệ quả về sức khỏe và các nguy cơ bệnh tật lâu dài, để lại nhiều gánh nặng cho cá nhân, gia đình và xã hội.

Ngô Quốc Ðông