Những ngôi mộ thời Trung cổ ở Nam Tư cũ

Văn bia Stecci, thường được gọi là “đá ngủ”, là một trong những chứng tích lâu đời nhất của lịch sử Bosnia & Herzegovina, cũng là biểu tượng huyền thoại nhất của nước này.

Các nghĩa trang chứa những ngôi mộ thời Trung cổ có tên chung là Stecci, địa điểm thứ ba của Kitô giáo đã được UNESCO công nhận là Di sản thế giới trong năm nay.

Những thông điệp bí ẩn

Stecci là tên của những bia mộ thời Trung cổ nằm rải rác khắp Bosnia & Herzegovina, và những khu vực biên giới thuộc Croatia, Montenegro và Serbia. Tất cả đều từng thuộc về Vương quốc cổ Bosnia đã biến mất vào thế kỷ thứ 14. Ước tính có khoảng 60.000 ngôi mộ đã được tìm thấy trên vùng đất Bosnia & Herzegovina, trong khi phần còn lại được phát hiện ở Croatia (4.400), Montenegro (3.500) và Serbia (4.100). Khoảng 90% số văn bia đang trong tình trạng bị bào mòn theo thời gian.

Xuất hiện vào giữa thế kỷ thứ 12, những bia mộ này mọc lên nhiều nhất vào thế kỷ thứ 14 và 15, trước khi biến mất trong giai đoạn đế quốc Ottoman chiếm đóng vào đầu thế kỷ thứ 16. Dạng bia mộ kiểu này là truyền thống được áp dụng phổ biến trong các cộng đồng Kitô giáo ở Bosnia. Theo giới học giả, Stecci hầu hết có liên quan đến dân số bản địa người Vlachs, những người nói tiếng Rôman ở vùng Balkan và Đông Âu. Các văn bia phần lớn đều được khắc họa bằng những chữ cái Bosnian Cyrillic đã mai một theo thời gian. Một trong số những nơi tập trung Stecci nhiều nhất là Radimlja, phía tây thị trấn Stolac ở Bosnia & Herzegovina. Hồi giữa tháng 7, UNESCO đã công nhận danh hiệu di sản cho 30 nghĩa trang, trong số này có 22 nghĩa trang thuộc Bosnia & Herzegovina, Croatia (2), Montenegro (3) và Serbia (3).

Đại đa số các Stecci đều được khắc trên đá vôi, với đủ loại họa tiết và chữ viết vô cùng bí ẩn. Những họa tiết này bao gồm các vòng xoắn ốc, hình vòng cung, hoa hồng, những nhánh nho cùng lá, mặt trời và mặt trăng khuyết. Các chủ đề được khắc họa xoay quanh hươu nai, những hình người nhảy múa, những cảnh săn bắn…, có nghĩa là lấy cảm hứng từ cuộc sống đời thực vào thời đó. Như đã nói ở trên, theo một số sử gia, các ngôi mộ trên có thể bắt nguồn từ Giáo hội Bosnia, xuất hiện vào năm 1252 và biến mất cùng với sự sụp đổ của vương triều Bosnia vào năm 1463, sau khi quân Ottoman tràn vào. Tuy nhiên, những nhà nghiên cứu khác lại cho rằng Stecci phản ánh một hiện tượng tôn giáo khu vực hơn là thuộc về một tôn giáo cụ thể.

Vào năm 2009, các chuyên gia của cả 4 nước liên quan, bao gồm Bosnia & Herzegovina, Croatia, Montenegro và Serbia, đã đồng tâm đề xuất Stecci vào danh sách di sản thế giới của nhân loại. Theo trang About Croatia, hôm UNESCO chính thức công bố tin tức tốt lành, Bộ trưởng Nội vụ Bosnia thuộc Bosnia & Herzegovina, ông Adil Osmanovic hoan hỉ tuyên bố: “Đây là một ngày hiếm có cho chúng tôi, một thời khắc đặc biệt thu hoạch được từ 6 năm nỗ lực chung của cộng đồng chuyên gia của cả 4 quốc gia”. Bộ trưởng Osmanovic nhấn mạnh các Stecci một lần nữa đã tạo sự đoàn kết trong khu vực, chứng minh được rằng văn hóa không hề có biên giới và có thể xây cầu nối liên kết giữa người với người.

Giáo hội đã biến mất

Sự tồn tại của những nghĩa trang Stecci được cho là gắn liền với sự khai sinh và lụi tàn của Giáo hội Bosnia vào thời Trung cổ. Đây là Giáo hội từng tồn tại độc lập với Công giáo phương Tây lẫn Chính Thống giáo phương Đông. Các tín đồ của Giáo hội này gọi mình là krstjani (hay người theo đạo Thiên Chúa) hoặc dobri Bošnjani (người Bosnia thiện lương). Cho đến nay, giới sử gia vẫn chưa hiểu rõ về cách thức tổ chức của Giáo hội lẫn đức tin, do có rất ít ghi chép về thời đó tồn tại đến ngày nay, và những thông tin về Giáo hội đã biến mất này hầu hết đều được biết đến nhờ vào các tài liệu từ bên ngoài, chủ yếu là nguồn Công giáo.

Nỗ lực của Vatican nhằm hợp nhất Giáo hội Bosnia vào thế kỷ thứ 12-13 gặp nhiều khó khăn. Trên thực tế, Giáo hội Bosnia cùng tồn tại song song với Giáo hội Công giáo La Mã trong hầu hết giai đoạn cuối thời Trung cổ, nhưng không có số liệu chính xác về số tín hữu của giáo hội này. Theo thời gian, Giáo hội Bosnia yếu dần và cuối cùng biến mất trước cuộc xâm lăng của đế quốc Ottoman vào năm 1463, dù thời điểm suy tàn vẫn còn là điều gây tranh cãi trong giới học giả. Tuy nhiên, họ xác định được trung tâm tôn giáo của Giáo hội Bosnia được đặt ở TP.Moštre thuộc Bosnia & Herzegovina.

LING LANG