Trong những di sản người Pháp để lại ở Hà Nội có rất nhiều biệt thự mang đường nét kiến trúc Pháp. Nhưng sau khi họ rời khỏi Việt Nam, rõ ràng chúng ta không thể duy trì một lối sống Pháp trong các biệt thự kiểu Pháp bởi không gian văn hóa thuần Việt. Phải chăng việc phát huy các giá trị là làm cho tinh thần hay hồn văn hóa của không gian xưa được khơi dậy và hiện hữu trong các di sản?
 |
Thời gian qua, nhiều biệt thự được sử dụng làm trụ sở cơ quan Nhà nước, một số biệt thự khác cho thuê dịch vụ hoặc đã biến thành nhà ở của nhiều hộ gia đình. Điều này không phát huy hết ý nghĩa di sản. Nên chăng cần phải khảo sát tổng thể các biệt thự Pháp, đánh giá phân loại để có thể phát huy tối đa các giá trị bên cạnh các chức năng sử dụng? Với một số di sản đặc biệt, có thể cần được Nhà nước can thiệp để lưu giữ, phục hồi lại nguyên trạng về kiến trúc, mẫu, chất liệu, không gian... Từ đó hình thành các điểm tham quan du lịch như một dạng bảo tàng thu nhỏ. Với những không gian khác, cần phải nghĩ đến việc thiết kế thành các hoạt động văn hóa, chẳng hạn mở các nhà hàng Pháp trong các biệt thự Pháp... Điều quan trọng trong việc phát huy này là làm cho các giá trị di sản Pháp ở Hà Nội sống động hơn, hiện hữu hơn, trong lòng một Thủ đô hội nhập và đa phong cách chứ không chỉ hướng đến các lợi nhuận từ dịch vụ cho thuê. Kinh nghiệm các nước cho thấy các dịch vụ khai thác được không gian di sản và chiều sâu của văn hóa thường thúc đẩy ngành du lịch và dịch vụ địa phương tăng trưởng.
 |
Nói về bảo tồn, quan trọng hơn vẫn là con người và tầm nhìn. Người ta không thể bảo tồn các giá trị của phố Pháp ở Hà Nội nếu như con người sử dụng các không gian đó không hiểu về gì về văn hóa Pháp. Khi hiểu thì tính tự thân và ý thức bảo tồn sẽ hiện hữu trong mọi hoạt động. Đồng thời các nhà tư vấn, thiết kế bảo tồn, hoạch định cũng phải xem trọng vấn đề này. Bởi nếu câu chuyện văn hóa, di sản, hay công tác bảo tồn bị trộn lẫn với các lợi ích chi phối có lẽ sẽ không không đạt hiệu quả mong muốn. Nhân dân là chủ thể của văn hóa, nếu các hoạch định bị xen lẫn các yếu tố khác, không xuất phát từ chủ thể, rất dễ bị sai lệch.
Còn về tầm nhìn, nhiều khía cạnh được đặt ra như mật độ phủ xanh, diện tích vỉa hè, lòng phố, hướng nhìn, hàng quán... Hiện có hàng ngàn biệt thự ở khu phố trước kia của người Pháp phải được bảo tồn đồng bộ trong một cấu trúc nào đó, vì không thể tu sửa vài cái trong khi lại thiết kế nhiều mẫu cao ốc phá vỡ đi cảnh quan đang bảo tồn. Xem ra vấn đề thật nan giải, nhất là Thủ đô luôn là tâm điểm của quá trình đô thị hóa và áp lực gia tăng dân số.
Ngô Quốc Đông
Bình luận