Sáng 18.4.2026, tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Hội thảo khoa học quốc gia “Thực thi quyền tiếp cận cho người khuyết tật - Kinh nghiệm quốc tế cho Việt Nam” đã diễn ra nhân kỷ niệm 28 năm Ngày Người khuyết tật Việt Nam và 20 năm hình thành ngành Công tác xã hội tại Việt Nam. Đây là dịp nhìn lại một hành trình dài nỗ lực, đồng thời thẳng thắn đối diện với những “điểm nghẽn” kinh niên trong việc đưa chính sách vào đời sống thực tế.
Với hơn 100 tham luận từ khắp cả nước, hội thảo đã phác họa một bức tranh đa chiều về quyền tiếp cận của người khuyết tật. GS.TS Ngô Thị Phương Lan, Hiệu trưởng trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, nhấn mạnh một định nghĩa rộng mở, cho rằng quyền tiếp cận không chỉ dừng lại ở việc xóa bỏ các rào cản vật lý như lối đi hay bậc thềm, mà phải là sự bình đẳng trong tiếp cận thông tin, giáo dục, việc làm và các cơ hội phát triển cách công bằng. Trong bối cảnh Việt Nam có khoảng 7 triệu người khuyết tật, chiếm hơn 6% dân số, việc coi quyền tiếp cận là “quyền nền tảng” chính là bước chuyển tư duy quan trọng từ hỗ trợ nhân đạo thuần túy sang bảo đảm quyền con người một cách bền vững.
Tuy nhiên, thực tế vẫn còn đó những khoảng cách lớn. Tiến sĩ Lê Văn Công, Trưởng ngành Công tác xã hội, chỉ rõ, dù khung pháp lý đã khá đầy đủ, nhưng sự phân mảnh trong hệ thống dịch vụ, đặc biệt là chăm sóc sức khỏe tâm thần, đang gây khó khăn cho người yếu thế. Hệ thống hiện tại vẫn thiên về điều trị chuyên khoa tại các bệnh viện tuyến trên, trong khi mạng lưới sàng lọc, phát hiện sớm và hỗ trợ tâm lý tại cộng đồng - vốn là “tuyến đầu” thiết yếu - lại còn mỏng và thiếu sự liên kết đồng bộ.
Ở góc độ thực tiễn, ông Bùi Tá Hoàng Vũ, Giám đốc Sở Công Thương TPHCM, nhận định rằng Việt Nam không thiếu chính sách tiệm cận chuẩn quốc tế, cái thiếu chính là sự hiệu quả, đồng bộ và minh bạch trong khâu triển khai. Sự bất cập này thể hiện rõ ngay trong môi trường giáo dục. Tại hội thảo, nhiều đại biểu đã chỉ ra những rào cản cụ thể như các trường học dù có cải thiện hạ tầng nhưng tiện ích cho người khuyết tật thường chỉ tập trung ở tầng trệt; thiếu vắng các lớp chuyên biệt trong hệ thống mầm non, tiểu học công lập; và đặc biệt là chế độ đãi ngộ cho giáo viên giáo dục hòa nhập còn chưa tương xứng.
Hội thảo không chỉ dừng lại ở việc nêu thực trạng mà đã đề xuất những giải pháp khả thi, như mô hình chăm sóc sức khỏe tâm thần phân tầng hay kinh nghiệm xây dựng dịch vụ hỗ trợ sinh viên khuyết tật tại bậc đại học. Việc nâng mức trợ cấp xã hội và hoàn thiện chính sách đào tạo nhân lực ngành công tác xã hội là những kiến nghị sát sườn, cần sớm được các cơ quan chức năng tiếp thu và cụ thể hóa.
Khép lại hội thảo, thông điệp “không để ai bị bỏ lại phía sau” một lần nữa vang lên. Để quyền tiếp cận thực sự trở thành chiếc đòn bẩy giúp người khuyết tật hòa nhập, Việt Nam cần một sự kết nối chặt chẽ hơn giữa lý luận khoa học và thực tiễn điều hành. Hành trình xây dựng một xã hội không rào cản đòi hỏi một tư duy thực thi quyết liệt và tràn đầy tinh thần trách nhiệm từ toàn xã hội.
Bích Vân
Bình luận