Thông điệp đầu tiên của Đức Lêô XIV: Từ học thuyết xã hội của Giáo hội đến “giải giới” AI

Ngày 25.5, Đức Giáo Hoàng Lêô XIV đã công bố thông điệp “Magnifica Humanitas” - “Nhân loại kỳ diệu”, như là câu trả lời của Giáo hội trước những thách thức của thời đại, mà đặc biệt những vấn đề đến từ trí năng nhân tạo (AI).

Tại buổi giới thiệu thông điệp đầu tiên trong triều đại của ngài ở Vatican, Đức Thánh Cha kêu gọi cộng đồng quốc tế hãy sử dụng những tiến bộ kỹ nghệ để phục vụ cho phẩm giá con người, sự đoàn kết và vì những lợi ích chung của nhân loại. Đồng thời, vị chủ chăn của Giáo hội hoàn vũ cũng lên tiếng phản đối việc lợi dụng các tiến bộ này để theo đuổi mục đích thống trị, loại trừ và xung đột.

Trước các vị hồng y và những người có mặt tại thính đường Thượng Hội đồng, Đức Thánh Cha mô tả cuộc cách mạng công nghệ đang diễn ra là “bước ngoặt của thời đại”, có thể so sánh như những biến động mà Đức Giáo Hoàng Lêô XIII từng phải đối mặt vào thời Cách mạng Công Nghiệp. “AI đã chạm đến nhiều lĩnh vực trong đời sống chúng ta và tác động đến những quyết định định hình sự sống chung của con người”, ngài nói, và thêm rằng AI cũng thay đổi mạnh mẽ cách thức chiến tranh được tiến hành.

Qua việc điểm lại học thuyết xã hội của Giáo hội Công giáo trong huấn quyền và trong Công đồng Vatican II, đồng thời nhắc về thông điệp Rerum Novarum (Tân sự) của Đức Lêô XIII vào năm 1891, Đức Lêô XIV cho rằng Giáo hội luôn được mời gọi diễn giải “những thực tại mới” của thời đại dưới ánh sáng Tin Mừng và phẩm giá con người. Ngài giải thích Magnifica Humanitas ra đời sau quá trình lắng nghe ý kiến của các nhà khoa học, kỹ sư, nhà giáo dục, giới lãnh đạo chính trị và những gia đình đang lo lắng cho tương lai thế hệ trẻ. Cùng lúc, Đức Thánh Cha cũng nhận thấy những tiếng nói đầy quan ngại về hệ thống vũ khí tự động, các thuật toán được cấp quyền từ chối quyền truy cập dịch vụ y tế, cơ hội lao động hoặc an ninh dựa vào dữ liệu sai lệch và đầy định kiến.

Nhắc lại sự ủng hộ kiên định của Giáo hội về quan điểm giải trừ hạt nhân, Đức Lêô XIV nói mỗi một sức mạnh công nghệ lớn lao nào cùng phải được đi kèm cùng với năng lực phân biện đúng sai và trách nhiệm trước công chúng. Vì thế, ngài nhấn mạnh, AI cần phải bị tước bỏ nguy cơ bị biến thành công cụ của thống trị, loại trừ và gây chiến, “phải giải giới AI”. Đức Thánh Cha giải thích mức độ nghiêm trọng của thời khắc hiện tại cần viện dẫn những từ ngữ đủ sức “đánh thức lương tri và chỉ ra những con đường tiến về phía trước cho nhân loại”.

Bên cạnh đó, ngài khẳng định không ai bị loại trừ khỏi tiến trình chuyển đổi số, và không bao giờ được phép giản lược hóa con người thành “năng suất”, “năng lực nhận thức” hoặc “vỏn vẹn chỉ là dữ liệu”. Ngài cũng mời gọi sự hợp tác giữa các quốc gia, viện nghiên cứu, các nhà phát triển công nghệ, và cả những người chịu ảnh hưởng nhất từ các hệ thống công nghệ, nhằm bảo đảm những tiến bộ của AI phục vụ toàn thể nhân loại chứ không chỉ “một nhóm thiểu số đặc quyền”.

ĐỊNH NGUYỄN