Tín hiệu tốt

Trong Tuần Thánh có nhiều nghi thức phụng vụ ý nghĩa như làm phép lá, rửa chân, kiệu Thánh Thể, hôn chân Chúa, thắp nến Phục Sinh. Bên cạnh đó có những làn điệu thánh ca thấm sâu trong tâm hồn tín hữu như Passio (Tin Mừng về chặng đường Khổ Nạn của Đức Giêsu) và Exsultet (Công bố Tin Mừng Phục Sinh) do Đức cố Giám mục Phaolô Nguyễn Văn Hòa phổ nhạc theo cung bình ca (grégorien).

Trong Tuần Thánh, ngày xưa ở các xứ đạo miền Bắc còn có thêm các loại hình văn hóa tôn giáo như Ngắm rằng, Ngắm nhân sao, Ngắm dấu đanh, Giảng sự thương khó Đức Chúa Giêsu, Than mồ. Ngắm Năm dấu đanh là những bài suy niệm ngắn về năm dấu đanh trên thân xác Chúa Giêsu; cách ngắm và cung giọng cũng gần giống như ngắm 15 Sự thương khó nhưng bớt ngân nga hơn. Ngắm Nhân sao hay còn gọi là Hỏi Nhân sao là tìm hiểu tại sao linh hồn Chúa Giêsu chịu mọi sự thương khó; khi ngắm, giáo dân chia làm hai bè, một bên hỏi lý do mà từ ngữ cổ gọi là nhân sao, một bên trả lời lý do. Ngắm rằng có sự liên hệ với Ngắm Năm dấu đanh. Ngắm Năm dấu đanh mô tả vắn tắt về suy niệm các dấu đanh, còn Ngắm rằng là quảng diễn sự suy niệm cách rộng hơn. Do vậy nhiều đoạn văn trong Ngắm Năm dấu đanh được lập lại trong Ngắm rằng. Một số xứ đạo lớn còn tổ chức Ngắm nhân tài - thi ngắm 15 Sự thương khó Đức Chúa Giêsu để xem ai hoặc họ nào có người ngắm hay nhất. Các sinh hoạt này ngày nay không còn được nhiều giáo xứ thể hiện.

Tuy nhiên, Lễ đèn (miền Nam) hoặc Ngắm đứng, còn gọi là Ngắm kèo, Ngắm 15 Sự thương khó Đức Chúa Giêsu (miền Bắc) hiện nay vẫn được duy trì phổ biến nơi nhiều giáo xứ.

Ngắm 15 Sự thương khó là sáng kiến của cha Đắc Lộ tại các điểm truyền giáo đầu thế kỷ 17 và được ghi lại trong quyển “Lịch sử Đàng Ngoài”. Đây là công trình sáng tạo của các thừa sai, thầy giảng bản xứ và cộng đoàn Dân Chúa vào thời điểm đó, và thật đáng ghi nhận khi đã trường tồn mãi đến hôm nay. Cách thức ngắm vừa giúp tín hữu tiếp cận với một chương đoạn Tin Mừng quan trọng, vừa suy ngẫm, đọc kinh cầu nguyện một cách sốt sắng thông qua hình thức diễn ngâm bản địa phù hợp với khẩu vị của người giáo dân. Ngoài ra, cảm xúc của người diễn ngâm cũng là một công cụ chuyển tải, lan tỏa tình cảm đạo đức, rất chân thành và rất nhanh. Thêm vào đó, hình ảnh thánh giá vắt khăn tang, ngọn nến ánh đèn lung linh, tiếng trống, tiếng mõ vang dìu dặt trong không gian vắng lặng cũng dẫn đưa người tín hữu vào cuộc tử nạn đau khổ và thánh thiện bằng hiệu ứng hình ảnh và âm thanh rất phù hợp.

Có một thực tế đáng tiếc là nhiều người trẻ ngày nay không mặn mà với hình thức ngắm mang âm hưởng cổ xưa và dường như cũng chẳng mấy người trẻ thích thú học ngắm. Đây có lẽ là vấn đề cần được lưu tâm. Gần đây, từ năm 2010, GP Thanh Hóa hằng năm đều tổ chức cuộc thi ngắm 15 Sự thương khó cấp giáo phận, trong đó có nhiều người trẻ ý thức tham gia. Cũng đã có người như ông cố Vũ Xuân Hoan (Gx Hoàng Mai TGP.TPHCM) đã ký âm các bài vãn ngắm để lưu truyền cho hậu thế. Đây là những tín hiệu tốt trong việc gìn giữ di sản văn hóa tôn giáo của tiền nhân.

Trong Tuần Thánh, nhiều giáo xứ tổ chức lễ đèn hoặc ngắm thương khó hằng năm đã khơi dậy cuộc Khổ nạn - Phục Sinh của Chúa để giáo dân có dịp soi chiếu đời mình, đồng thời đã làm sống lại một nét văn hóa Công giáo Việt thật ấn tượng.

HOÀNG ANH