Trao quyền và trách nhiệm cho giáo dân

Từ ngày 5.6.2022 - thời điểm tông hiến Praedicate Evangelium có hiệu lực, mọi tín hữu đều có thể đứng đầu các cơ quan của Tòa Thánh, kể cả các bộ trọng yếu. Trong triều đại của Ðức Giáo Hoàng Phanxicô, từng bước, các giáo dân đã được tham gia với vai trò rõ nét hơn vào hoạt động của giáo triều.

Ông Paolo Ruffini - Tổng trưởng Bộ Truyền thông - là giáo dân đầu tiên được bổ nhiệm làm người đứng đầu một bộ của giáo triều - ảnh: Vatican Media

Tông hiến Praedicate Evangelium - Hãy Loan báo Tin Mừng nêu rõ truyền bá Tin Mừng phải là sứ vụ chung, không chỉ dành riêng cho Đức Giáo Hoàng, giám mục và linh mục, mọi tín hữu, đều có thể cùng góp sức cho sứ vụ này. Vì thế, văn bản này quy định bất kỳ tín hữu nào, dù nam hay nữ, đều có thể đứng đầu một bộ của Tòa thánh - dù giới chuyên gia cho rằng ít nhất sẽ có 2 bộ vẫn do nam giới làm tổng trưởng, đó là Bộ Giám mục và Bộ Giáo sĩ. Sự cải tổ không chỉ dừng lại ở Rome mà nên lan rộng ở mọi giáo phận trên thế giới.

Trước đây, Đức Thánh Cha đã không ít lần lên tiếng về vai trò của giáo dân. Tháng 4.2016, trong thư gởi cho Đức Hồng y Marc Ouellet, lúc đó là Chủ tịch Ủy ban Tòa Thánh về Mỹ Latinh, Đức Phanxicô nhấn mạnh giáo dân có quyền đưa ra những quyết định liên quan đến cuộc sống, và các linh mục phải tin tưởng rằng “Chúa Thánh Thần hành động trong giáo dân và Thần Khí không phải là ‘sở hữu’ của hàng giáo phẩm”.

Đức Phanxicô đề cập cách thức mà các vị mục tử cần phải hiểu để quan tâm tốt hơn “Dân Thánh trung thành của Thiên Chúa”. Theo ngài, người cha không thể thiếu được con cái và tương tự mục tử không thể thiếu được đoàn chiên: “Mục tử là mục tử của đoàn chiên và phục vụ giữa đoàn chiên”. Ngài cũng nhắc nhở rằng mọi người, dù là giám mục hay linh mục thì cũng đều bước vào Giáo hội - qua Bí tích Rửa tội - ở vị trí giáo dân: “Ơn thánh hóa đầu tiên bắt nguồn từ Bí tích Rửa tội. Chẳng ai được Rửa tội khi là linh mục hoặc giám mục. Ai nấy đều được Rửa tội trên vai trò giáo dân và đó là điều không thể nào bị xóa mờ. Chúng ta nên nhớ rằng Giáo hội không phải là một tổ chức tinh hoa chỉ gồm linh mục, những người sống đời thánh hiến, hay giám mục, mà tất cả những người hình thành nên Dân Thánh, con cái trung thành của Thiên Chúa”.

Đức Phanxicô đón tiếp các vị Chủ tịch và đại diện Ủy ban Giáo dân thuộc HĐGM các nước. Ảnh: Vatican Media

Đầu năm 2020, trong sứ điệp gởi đến Giáo hội tại Tây Ban Nha, Đức Giáo Hoàng khuyến khích giáo dân hãy chống lại chủ nghĩa cá nhân và đảm nhận vai trò trong một Giáo hội đang cởi mở hơn. “Chúng ta là Dân Chúa, được mời sống đời đức tin; không phải trong sự cô lập, mà trong cộng đồng, như là những người con được Thiên Chúa yêu thương và ân sủng”, Đức Phanxicô nhắn nhủ những người tham gia Đại hội Giáo dân Toàn quốc ở Madrid từ ngày 14-16.2.2020. Ngài nhấn mạnh, thông qua Bí tích Rửa tội, mỗi tín hữu là một phần của Giáo hội và vì thế phải sống xứng đáng với hồng ân đã nhận được.

Đến tháng 3.2022, Tông hiến Praedicate Evangelium - Hãy Loan báo Tin Mừng được công bố, quy định mọi tín hữu, “tùy theo năng lực riêng, khả năng quản trị và vai trò” đều có thể được bổ nhiệm những chức vụ cấp cao. Tông hiến mới đánh giá cao giáo dân trong việc giữ những vai trò quan trọng của Tòa Thánh, gọi đây là điều “thiết yếu” vì họ quen thuộc với đời sống gia đình và có nhiều kinh nghiệm trong thực tế.

Mới đây, Bộ Giáo dân, Gia đình và Sự sống tổ chức hội nghị quốc tế tại Vatican với chủ đề “các mục tử và giáo dân được mời gọi đồng hành”. Tổng cộng 210 vị chủ tịch và đại diện của các Ủy ban Giáo dân thuộc Hội đồng Giám mục các nước từ khắp nơi trên thế giới tập trung về Tòa Thánh nhằm thảo luận cách thức cải thiện và củng cố sự hợp tác giữa giáo dân, linh mục và người sống đời thánh hiến. Tại sự kiện, Đức Giáo Hoàng nhắc nhở đã đến lúc các mục tử và giáo dân hãy đồng hành trong mọi lĩnh vực của đời sống Giáo hội và ở mỗi phần của thế giới.

Hội nghị Quốc tế các vị Chủ tịch và đại diện Ủy ban Giáo dân thuộc HĐGM các nước - ảnh: Vatican Media

“Giáo dân không phải là ‘người khách’ của Giáo hội, họ là người nhà, và họ được mời gọi hãy chăm sóc cho ngôi nhà của mình là Giáo hội. Giáo dân, đặc biệt phụ nữ, cần phải được đánh giá cao hơn về các khả năng đời thường, cũng như trong đời sống của các giáo xứ và giáo phận”, Đức Phanxicô phát biểu. Cùng với các mục tử, giáo dân phải là chứng nhân của Thiên Chúa trong các vấn đề môi trường, công việc, văn hóa, chính trị, nghệ thuật, xã hội...

Đức Thánh Cha cũng kể ra một vài trong nhiều cách thức giáo dân có thể tham dự vào các hoạt động của Giáo hội: tham gia vào việc loan báo Lời Chúa; cộng tác với các linh mục, tu sĩ trong việc hướng dẫn trẻ em, thanh thiếu niên; dạy giáo lý hôn nhân; đồng hành những đôi vợ chồng trẻ... “Nên hỏi ý kiến giáo dân mỗi khi chuẩn bị những sáng kiến mục vụ mới trong mọi cấp độ: địa phận, quốc gia và toàn cầu”, Đức Giáo Hoàng kết luận.

ĐỊNH NGUYỄN