Lưu giữ hàng ngàn hiện vật, tư liệu về cuộc đời, sự nghiệp của đại thi hào Nguyễn Du nên ước tính mỗi năm có hàng ngàn đoàn khách đã đến thăm viếng lăng mộ cũng như tìm hiểu thêm về Nguyễn Du tại khu di tích Nguyễn Du thuộc làng Tiên Ðiền (huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh).
 |
| Mộ chí Đại thi hào Nguyễn Du do Đặng Thai Mai dựng năm 1965 |
Khu di tích Nguyễn Du được xem là một trong những điểm tham quan văn hóa - lịch sử được hình thành từ năm 1960. Nhà nước xếp hạng đây là khu di tích cấp Quốc gia. Đặc biệt, ngày 27.9.2012, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 1419/QĐ - TTg xếp hạng Khu lưu niệm Nguyễn Du là di tích quốc gia đặc biệt. Toàn bộ các công trình trong khu lưu niệm này nằm trong một không gian khá rộng rãi, khu vườn xanh mát với những ngôi nhà gỗ, mái đình, bia đá, cây cổ thụ mang đặc trưng kiến trúc của vùng Bắc Trung Bộ thế kỷ 18. Tổng diện tích khu di tích khoảng 28.500m2. Được biết xưa đây là một trong những bãi cát bồi (Cồn mộc bình sa) thuộc một trong những cảnh đẹp nổi tiếng của đất Nghi Xuân. Theo sử sách ghi lại, năm 1592, Nguyễn Nhiệm, một tướng giỏi của nhà Mạc tìm về vùng này ẩn dật, khai phá và trở thành vườn gia tộc họ Nguyễn Tiên Điền. Đến đời Nguyễn Nghiễm và Nguyễn Khản (bố và anh của Nguyễn Du), những người giữ vị trí lớn dưới triều Lê - Trịnh, đã xây cất trong khuôn viên các công trình kiến trúc như dinh thự, bia ký… Như vậy, tính đến nay quần thể di tích của dòng họ Nguyễn ở đây đã có bề dày trên 400 năm.
 |
| Khu lăng mộ hiện nay sau nhiều lần tôn tạo |
Năm 1871, Nguyễn Quýnh (anh ruột Nguyễn Du) nổi dậy chống phong trào Tây Sơn, quan hiệp trấn Nguyễn Quang Dụ đã cho quân đốt phá chỉ con sót lại một ít dấu tích. Năm 1962, Bộ Văn hóa Thông tin đã quyết định chọn khuôn viên của gia tộc họ Nguyễn Tiên Điền làm khu lưu niệm Nguyễn Du. Năm 2001-2003, khu lưu niệm được đầu tư tu bổ, tôn tạo khang trang hơn. Và cho đến năm 2015, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt quy hoạch tổng thể bảo tồn, tôn tạo khu di tích Nguyễn Du, gồm khu lưu niệm và vùng bảo tồn cảnh quan nhằm bảo tồn, tôn tạo và phát huy các giá trị của khu di tích. Thực tế đây là một quần thể bao gồm nhiều di tích như đền thờ Nguyễn Nghiễm, Nguyễn Trọng, hai ngôi nhà Tư văn, nhà lưu niệm Nguyễn Du, đàn tế và bia đá cổ, khu mộ đại thi hào Nguyễn Du… Khu di tích trải qua thời gian dài xây dựng, vun đắp trở thành địa chỉ văn hóa và du lịch gắn với giá trị thi ca của Nguyễn Du và các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương. Cũng từ đây hình thành các tuyến du lịch liên kết di tích, tạo không gian tôn vinh giá trị lịch sử - văn hóa và truyền thống. Sau 8 năm tiến hành tôn tạo, hiện các nhóm dự án tôn tạo tại khu lưu niệm đã hoàn thành gồm nhà thờ Nguyễn Du, văn thánh, chùa Trường Ninh, đình Chợ Trổ, nhà bình văn, nhà thờ họ Nguyễn - Tiên Điền…
 |
| Những hiện vật liên quan đến Nguyễn Du được trưng bày trong bảo tàng tại khu di tích |
Khu di tích đã thu thập và đang trưng bày nhiều hiện vật quý gắn với cuộc đời và sự nghiệp Nguyễn Du. Vào khu di tích sẽ thấy ngay tượng đài Nguyễn Du được đúc bằng đồng với chiều cao 1,5m được đặt trên bệ đá cao. Chân dung Nguyễn Du được khắc họa mang khăn đóng áo dài, tay cầm bút lông, toát lên thần thái nho nhã của đại thi hào dân tộc. Bức tượng đồng này hoàn thành năm 2002, do nhà điêu khắc Lê Đình Bảo thể hiện. Khu vực phía sau tượng đài là dãy nhà lưu niệm chứa đựng hàng ngàn những hiện vật gắn với cuộc đời Nguyễn Du. Nhiều di vật, hiện vật có niên đại hơn trăm năm. Riêng các hiện vật gắn với tác phẩm để đời của Nguyễn Du là Truyện Kiều khá phong phú. Đặc biệt có thể kể đến nhiều tư liệu trưng bày như bản Kiều in từ bản khắc năm 1866, cuốn Truyện Kiều viết theo lối thư pháp (độc bản), thư pháp Truyện Kiều dài nhất Việt Nam (độc bản), bộ sưu tập Truyện Kiều xuất bản bằng các thứ tiếng và nhiều đầu sách nghiên cứu thân thế, sự nghiệp của Nguyễn Du.
Khu lưu niệm nhờ đó tăng giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, khoa học..., giúp cho việc tìm hiểu về nguồn gốc, quá trình hình thành, phát triển, truyền thống văn hóa, khoa bảng của dòng họ Nguyễn ở Tiên Điền cũng như việc nhìn nhận về cuộc đời, sự nghiệp, những đóng góp của Đại thi hào Nguyễn Du và dòng họ Nguyễn ở Tiên Điền cho nền văn học Việt Nam. Đây cũng là nguồn tư liệu đáng tin cậy để tìm hiểu về tín ngưỡng, phong tục tập quán, đời sống văn hóa tinh thần của làng quê Tiên Điền nói riêng, văn hóa làng xã Việt Nam nói chung trong sự phát triển của lịch sử dân tộc.
 |
| Những hiện vật liên quan đến Nguyễn Du được trưng bày trong bảo tàng tại khu di tích |
Khi tham quan, du khách có thể đăng ký để được hướng dẫn viên trong khu di tích thuyết minh để nắm rõ hơn về nguồn gốc, giá trị các di tích. Dù vậy, có thể thấy thực tế hiện việc trưng bày hiện vật ở khu lưu niệm vẫn còn đơn điệu, chưa thật ấn tượng. Bước vào khu lưu niệm có phòng bán sách nghiên cứu, thơ, văn về đại thi hào nhưng cũng thưa thớt. Ngoài ra, các bảng chỉ dẫn, bảng giới thiệu cho phần nhiều các di tích trong khu lưu niệm còn rất ít nên nếu không có hướng dẫn viên thì khách tham quan khó có thể nắm bắt tên gọi các công trình.
Lăng mộ Nguyễn Du là một điểm di tích quan trọng trong quần thể di tích. Bia mộ bằng đá khắc dòng chữ “Danh nhân văn hóa thế giới - Đại thi hào Nguyễn Du”. Trong khu nhà lưu trữ kỷ vật của Nguyễn Du tại khu di tích hiện còn lưu giữ mộ chí bằng đá do giáo sư Đặng Thai Mai và lớp học trò đặt tại mộ Nguyễn Du năm 1965.
Hằng năm, khu di tích đều có các hoạt động tổ chức kỷ niệm ngày sinh và ngày mất của đại thi hào. Đây là dịp để tỉnh Hà Tĩnh quảng bá những di sản văn hóa của Nguyễn Du cũng như Truyện Kiều.
Minh Minh
Bình luận