Mới đây, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam đã đưa nghề làm tôm khô ở Cà Mau (cùng nghề làm nem Lai Vung - Đồng Tháp) vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Thông tin này đã đem lại niềm vui cho bà con làm nghề.
Sự tôn vinh nghề thủ công, lao động thuần phác lâu đời tạo nên sản vật có tiếng cho địa phương là bước đi hay, phù hợp, dù không mới. Đã lâu, từng có việc chính quyền bảo hộ nhãn hiệu cầu chứng cho sản phẩm ở các địa chỉ cụ thể để chống giả mạo lợi dụng, như nước suối Vĩnh Hảo, bưởi Năm roi, nước mắm Phú Quốc hay Phan Thiết… Còn gần đây, ở Cà Mau, trước nghề làm tôm khô đã có vinh dự cho nghề làm ba khía.
 |
Tôm có nhiều loại và một xứ sở bờ biển hàng ngàn cây số, địa phương nào cũng có tôm. Nhưng tôm Bến Tre, Hải Phòng, Sóc Trăng có khác biệt nhất định với tôm vùng Cà Mau bởi các đặc điểm điều kiện sinh trưởng do phân vùng địa lý, còn về nghề làm tôm khô lại khác biệt hơn đến từ truyền thống, tay nghề, sở trường từng nơi.
Nơi nào cũng có biển, sông, tôm, nhưng vùng bán đảo Cà Mau giáp biển nhiều bề, vùng nội thủy phù hợp cho tôm sinh trưởng, trữ lượng tôm và chủng loài tôm phong phú bậc nhất nước, địa vị tôm Cà Mau trên thị trường nội địa và xuất khẩu ở top hàng đầu, sản lượng tôm của địa phương rất lớn. Tôm tươi từ đánh bắt trên biển, sông, vuông láng không tiêu thụ tươi hết, cách tốt nhất chính là làm tôm khô: luộc, phơi dưới nắng nhiệt đới là có ngay thành phẩm thuộc hàng thượng thặng, có thể chế biến bao nhiêu món hấp dẫn trên bàn nhậu, bàn ăn tại gia, nhà hàng. Một túi tôm khô làm quà cho bạn phương xa thật xịn, nhất là với tôm khô vùng bán đảo Cà Mau có vị ngọt, dai, màu đẹp. Tôm khô Cà Mau từ lâu đã bán khắp cả nước và xuất khẩu, nghề làm tôm khô ở địa phương được đánh giá có từ lâu đời, tự thời mở đất phương Nam.
Chia sẻ về kinh nghiệm làm tôm khô, chị Ngọc Xuyến ở Năm Căn - Cà Mau, người chuyên làm tôm khô bán tại chợ và chuyển lên Sài Gòn, cho biết: “Phân loại tôm khô dựa vào tôm nguyên liệu là tôm đất sông hay vuông, tôm thẻ hay sú, và cả tép nữa. Tôm luộc, có muối, lột vỏ, phơi khô, giữ màu đỏ mộc không thêm bất kỳ chất phụ gia nào mới được chuộng, có uy tín khi bán. Ngoài thị trường có chuyện dùng chất tạo màu hay nói dối xuất xứ, chủng loại tôm để bán, ảnh hưởng uy tín sản phẩm của người làm ăn đàng hoàng”. Ông Nguyễn Kiên sống ngay thành phố Cà Mau, cũng chuyên bán tôm khô cho rằng đây là đặc sản của địa phương, có tiếng nên cơ sở của ông thu nhận các nguồn tin cậy từ một duyên hải như Rạch Gốc, Năm Căn, Đất Mũi… để phân phối chứ không dám lấy hàng trôi nổi không rõ nguồn gốc. Nhìn cơ sở bề thế và doanh thu của ông đủ biết vị thế của nghề làm tôm khô, sản phẩm tôm khô Cà Mau cỡ nào.
Những chuyến tàu biển trở về mang theo một lượng tôm các loại từ đại dương, rồi tôm từ cống xổ các vuông láng, nò đáy trên sông rạch được phân loại, chị em miệt mài các công đoạn luộc, phơi, canh nắng mưa… Đặc sản ra đời nức tiếng thấm đẫm nắng gió biển trời cùng mồ hôi của ngư dân và bà con làm vuông láng. Tích tụ theo năm tháng, những kinh nghiệm được truyền cho lớp sau: muối thế nào, canh nắng ra sao, nhìn màu tôm biết được những gì… Gia đình bác Năm Vĩnh ở Rạch Gốc - Cà Mau chia sẻ: “Thấy vậy chớ đâu có dễ, con tôm bắt được cũng nắng mưa, thành tôm khô ngon lành được ưa chuộng trên sạp hàng phải qua bao công lao động, ở nhà tôi, trẻ già, nam nữ đều dính tay vào nghề từ lựa đến luộc với muối, lột, phơi, mướt mồ hôi nhưng nhìn con tôm đỏ au dưới nắng là đủ vui rồi”.
Giờ đây, nghề ấy của bác Năm Vĩnh và nhiều người đã được ghi nhận, tôn vinh xứng đáng để gìn giữ phát huy, quảng bá cho vùng đất đày nắng gió ở tận cùng phương Nam này.
NGUYỄN THÀNH CÔNG
Bình luận