Giải mã công thức món cà ri 2.000 năm ở Việt Nam

Trong một phát hiện mới, đội ngũ các nhà nghiên cứu quốc tế và Việt Nam có thể kết luận món cà ri đã được thưởng thức tại Việt Nam từ ít nhất 2.000 năm trước.

Những dấu vết của nhiều loại gia vị nấu món cà ri đã được tìm thấy bên trên một phiến đá nghiền và các công cụ bằng đá khác ở miền nam Việt Nam. Vào thời điểm khai quật, phiến đá sa thạch bị chôn vùi dưới lớp đất sâu 2m tại di chỉ khảo cổ Óc Eo thuộc tỉnh An Giang. Các nhà khảo cổ đã tìm được phiến đá từ năm 2018 và mới đây công bố phát hiện trên chuyên san Science Advances.

Phân tích món cà ri cổ đại

Phiến đá nghiền, dài 76cm và rộng 31cm, được tìm thấy ở quần thể khảo cổ học Óc Eo ở Đồng bằng sông Cửu Long. Nơi đây từng là trung tâm giao thương xuyên biên giới của vương quốc cổ đại có tên Phù Nam. Đội ngũ các nhà nghiên cứu đã phân tích dưới kính hiển vi phần tinh bột còn sót lại trên phiến đá và những công cụ mài, giã khác. Kết quả phân tích tiết lộ sự hiện diện của một số gia vị có nguồn gốc từ những nơi khác nhau của thế giới: nghệ vàng, gừng, nghệ đen (hay nga truật), củ địa liền, đinh hương, nhục đậu khấu và quế.

Tác giả báo cáo Hsiao-chun Hung, nhà nghiên cứu khảo cổ và lịch sử tự nhiên tại Đại học Quốc gia Úc ở Canberra, cho biết việc chuẩn bị món cà ri không chỉ cần đến nhiều loại gia vị khác nhau, mà còn phụ thuộc vào các công cụ nghiền, thời gian đáng kể và nỗ lực của con người. “Điều vô cùng ấn tượng là thậm chí cách đây khoảng 2.000 năm đã có những người sống ở những nơi khác ngoài Ấn Độ vô cùng thích thưởng thức vị cay nồng của món cà ri, với bằng chứng là sự chuẩn bị tỉ mỉ của họ”, Đài CNN dẫn lời chuyên gia Hung.

Những nguyên liệu được các nhà nghiên cứu phát hiện rất giống với các loại gia vị dùng để nấu món cà ri ngày nay ở Việt Nam và những nơi khác của vùng Đông Nam Á.

Cà ri xưa và nay

“Ngày nay, chuẩn bị nấu cà ri ở Việt Nam trở nên đơn giản hơn cho các gia đình do bột cà ri được bán sẵn trong chợ hoặc các siêu thị. Tuy nhiên, điều thú vị là công thức nấu cà ri ngày nay không quá khác so với giai đoạn của nền văn minh Óc Eo”, theo đồng tác giả là TS Nguyễn Khánh Trung Kiên (thuộc Viện Khoa học xã hội Vùng Nam bộ - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam). TS Kiên bổ sung đội ngũ của ông có kế hoạch tái tạo món cà ri 2.000 năm trước dựa trên những nguyên liệu được tìm thấy ở di chỉ khảo cổ thuộc địa phận tỉnh Kiên Giang.

Theo báo cáo, người Ấn đã thưởng thức món cà ri từ 4.000 năm trước, dựa trên chứng cứ thu thập được từ những dấu vết của nghệ tây, gừng, cà tím và xoài có trong dụng cụ nấu nướng và men răng. Thế nhưng, phát hiện mới cho phép kết luận việc nấu cà ri bên ngoài lãnh thổ Ấn Độ cũng có lịch sử lâu đời và ấn tượng không kém.

Một số nguyên liệu được tìm thấy ở di chỉ Óc Eo, như nghệ tây, giống như loại có trong cà ri ở Ấn, trong khi những nguyên liệu khác lại thuộc về đặc trưng của Đông Nam Á, bao gồm nước dừa và riềng, loại gia vị thường được dùng để nấu món cà ri ở khu vực nhưng lại hiếm khi xuất hiện trong món ăn ở Ấn Độ.

Khám phá mới cung cấp những manh mối cho thấy cách thức cà ri, và những con người nấu món ăn này, lên đường di cư đến vùng Đông Nam Á. Trưởng nhóm Hung cho biết đến nay vẫn chưa rõ ai đã nấu món cà ri ở vùng đó, nhưng nhiều khả năng họ là di dân đến từ Ấn Độ hoặc cư dân địa phương ở Việt Nam bị ảnh hưởng bởi nền văn hóa Nam Á.

Dựa trên mẫu gien ADN lấy từ một nghĩa trang ở Campuchia có liên hệ với nền văn minh Ốc Eo thông qua hệ thống kênh đào cổ, báo cáo khác trước đó cho phép kết luận đã từng có làn sóng di dân từ Nam Á đến Đông Nam Á trong giai đoạn thế kỷ thứ nhất và thứ ba. Và phát hiện mới của nhóm do chuyên gia Hung dẫn đầu đã xác định được công thức nấu cà ri du nhập đến Đông Nam Á thông qua các thương nhân và di dân đến từ Nam Á, vào thời điểm giao thương giữa các khu vực tăng lên trong những thế kỷ đầu tiên của thiên niên kỷ thứ nhất. Bằng cách nào đó, giao thương gia vị toàn cầu đã tạo nên sự liên kết giữa các nền văn hóa và mạng lưới kinh tế.

Bên cạnh đó, theo ông Hung, điều ngạc nhiên nhất là một số hạt nhục đậu khấu khai quật được tại di chỉ Óc Eo vẫn còn tỏa ra mùi thơm độc đáo. “Văn hóa ẩm thực chiếm phần quan trọng trong lịch sử con người. Trong lúc thưởng thức những món ăn ngon, chúng ta thường tự hỏi hương vị của nó hình thành như thế nào, nguồn gốc của các công thức nấu ăn, và khi nào những phương thức nấu nướng món ăn được bắt đầu”, ông kết luận.