Gọi là “ngày xưa” nhưng thực ra cũng chẳng xa lắm, quãng cuối thập niên 1970. Ở một thị trấn nhỏ miền Tây thuở ấy, có con hẻm nắng bụi mưa bùn dẫn vào xóm không tên gần Ao Đình. Nơi đó, bà con người Kinh lẫn người Khmer sống trong những mái lá dừa nước xập xệ ven con rạch nhỏ - cái lạch nước mà nay đã bị thu hẹp đến mức cảm giác chỉ cần nhún chân một cái là sang tận bờ bên kia!
Ngày ấy, chúng tôi một buổi đi học “i tờ” ở ngôi trường ngói cũ cách nhà mấy trăm thước ở phía chợ. Tan trường, chỉ kịp quăng tập vở, lùa vội chén cơm là cả lũ đã hò nhau ra đồng láng, lặn ngụp khắp mương rạch, bãi lứt, bụi cóc kèn để mò cua bắt cá. Cứ thế loi ngoi “vừa chơi vừa làm”, vậy mà khi về cũng đủ tôm cá cho bữa ăn.
Cận Tết, như lúc này đây, khi gió chướng ùa về, nắng ấm lên và bầu trời xanh trong trẻo, lũ nhóc lại nôn nao lạ thường, dù chẳng mong cầu chi nhiều. Năm nào khấm khá được may bộ đồ mới là vui mừng khôn xiết, bằng không cũng chẳng sao. Cái Tết của xóm nghèo cứ nương vào sắc Xuân của đất trời, cây cỏ, và sự chuyển mình tươi tốt xung quanh mà thành hình.
Thuở pháo còn thịnh, những nhà khá giả ngoài chợ mua sẵn những phong pháo dài, có khi “thả” từ trên lầu xuống gần chạm đất. Giữa những viên pháo quấn giấy đỏ chi chít ấy, thỉnh thoảng lại chen vài viên pháo đại to đùng, hứa hẹn tiếng nổ lớn. Nhà bình dân hơn thì sắm dây pháo tiểu, viên be bé nổ tí tách làm vui. Riêng lũ trẻ đầu trần chân đất chúng tôi, do nhà chẳng mấy khi mua pháo nên cứ chực chờ đi lượm pháo rớt. Dù pháo xịn đến đâu, khi nổ vẫn có những viên sót lại; nhặt về châm lửa thảy ra ngõ nghe tiếng nổ lẻ tẻ mà sướng rơn cả người.
Cả xóm nghèo, song vị Tết vẫn có. Những món mua Tết thường giống nhau, lặp đi lặp lại: thèo lèo, mứt dừa, cặp dưa hấu… Dưới bếp luôn được các bà các mẹ chuẩn bị nồi thịt kho trứng vịt, khổ qua dồn thịt…
Pháo đì đùng khai mở Xuân khi hãy còn Chạp. Rồi pháo dày hơn, vọng vào âm thanh chát chúa từ bổn phố. Tụi nhóc ùa ra chợ nhìn đốt pháo, một niềm hạnh phúc mà trẻ nhỏ ngày nay không hình dung được. Pháo dệt nên không khí Tết. Những ngày được nghỉ học, cả đám tha hồ rong chơi ngắm phố phường, đường làng. Tối đến, cả xóm lại tụ họp về những nhà hiếm hoi có chiếc TV đen trắng để coi phim, nghe cải lương. Mọi người xếp hàng ngồi ngay ngắn trước màn hình nhỏ xíu, hệt như đang ở trong rạp.
Mấy ngày Tết tạo khoảng thời gian ngơi nghỉ, vui vầy cho cả nhà nghèo, dù có pháo đỏ hay không. Qua Tết, xóm nhỏ lại quay vào guồng mưu sinh nhọc nhằn, người lớn làm thuê, trẻ con mò cua bắt cá ngoài giờ đến lớp. Nhưng dư vị cái Tết ấm nồng còn hoài, lâu phai, ngay khi nhớ lại cũng đã vui rồi.
Đó, Tết của “ngày xưa” với chúng tôi là như vậy…
Nguyễn Thành Công
Bình luận