Phần băng giá và lạnh lẽo nhất của Nam Cực đang xanh hóa với tốc độ nhanh chóng do ảnh hưởng của tình trạng ấm lên toàn cầu, theo cảnh báo của các nhà khoa học sau khi thực hiện nghiên cứu mới.
Nếu ở nơi khác, sự gia tăng sắc màu tươi xanh của cỏ cây là điều đáng mừng thì ở những vùng cực của Trái đất, đây lại là tín hiệu rất xấu. Cảnh quan Nam Cực đang xanh hóa với tốc độ nhanh hơn vẫn tưởng. Các nhà nghiên cứu lo ngại rằng sự thay đổi chóng mặt này có thể kích hoạt những ảnh hưởng đáng kể cho các hệ sinh thái nhạy cảm của khu vực.
Chuyển biến nguy hiểm ở bán đảo Nam Cực
Từ năm 2016 đến 2021, bán đảo Nam Cực chứng kiến diện tích thảm thực vật tăng 30%, theo báo cáo đăng trên chuyên san Nature Geoscience. Đặc biệt các mảng xanh ở phía bắc bán đảo này đã mở rộng hơn gấp 12 lần trong 35 năm qua. Kết quả phân tích hình ảnh vệ tinh cho thấy mảng thực vật tăng từ chưa đến 1km2 năm 1986 lên gần 12km2 trong năm 2021. Đội ngũ nghiên cứu lưu ý rằng tốc độ xanh hóa trở nên tăng tốc trong những năm gần đây, khi thế giới trải qua những đợt nóng cao nhất trong lịch sử, khiến băng tan ở tốc độ kỷ lục. Nhiệt độ ấm lên và lượng mưa gia tăng đang tạo điều kiện thuận lợi cho rêu phát triển, và giờ đây mật độ rêu đang phủ khắp những khu vực chuyển màu xanh của Nam Cực.
Rêu đóng vai trò then chốt trong việc chuyển hóa các bề mặt đá thành đất. Điều này có thể dẫn đến đời sống thực vật đa dạng hơn trong tương lai, có thể bao gồm những giống loài xâm nhập từ bên ngoài với năng lực cạnh tranh hoàn toàn vượt trội các loài bản địa. Các chuyên gia cảnh báo xu hướng xanh hóa đang diễn ra ở Nam Cực có thể gây ra những hậu quả phức tạp ở tầm thế giới. “Báo cáo của chúng tôi một lần nữa cho thấy tầm ảnh hưởng của biến đổi khí hậu do con người tạo ra hoàn toàn không có ngưỡng giới hạn. Thậm chí trên bán đảo Nam Cực, vùng hoang dã xa xôi, bị cô lập và khí hậu lạnh ở mức khắc nghiệt nhất trên Trái đất, quang cảnh tại đây đang thay đổi và có thể thấy được từ không gian”, tờ The Independent dẫn lời tiến sĩ Thomas Roland của Đại học Exeter.
Phát hiện mới xác nhận rêu đang mở rộng “lãnh thổ” khắp bán đảo Nam Cực, góp phần vào quá trình tạo ra đất và thúc đẩy nguy cơ “thuộc địa hóa” của các giống loài ngoại lai. “Nhiều loài thực vật mọc lên ở môi trường khắc nghiệt đều có năng lực bám trụ trên các bề mặt đá vốn trơn trụi ở khu vực”, tiến sĩ Olly Bartlett của Đại học Hertfordshire cho biết. “Giới nghiên cứu lo ngại sự gia tăng thảm thực vật ở đây sẽ tiếp tục phát triển và tạo ra thêm đất mới trên khắp bán đảo, xây dựng môi trường thuận lợi hơn cho những loài ngoại lai thiết lập cộng đồng ở đây”, tiến sĩ Bartlett cảnh báo.
Những gì đang diễn ra ở Nam Cực có thể làm gián đoạn sự cân bằng vốn mong manh của các hệ sinh thái ở vùng lạnh lẽo này, dẫn đến tình trạng tổn thất đa dạng sinh học do các loài bản địa vốn không thể cạnh tranh trước sự bùng phát mạnh mẽ của các sinh vật ngoại lai.
Bằng chứng từ vệ tinh
Để rút ra kết luận trên, các nhà nghiên cứu phân tích dữ liệu hình ảnh chụp từ vệ tinh suốt 35 năm, chiết xuất từ kho dữ liệu Landsat của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA), và kế đến sử dụng công cụ Google Earth Engine để nghiên cứu mức độ lan rộng của đời sống thực vật khắp Nam Cực. Nhóm khoa học gia tập trung đo đạc mức độ tăng trưởng của thực vật nhằm theo dõi những thay đổi của độ bao phủ thảm thực vật. Dữ liệu cho thấy xu hướng xanh hóa không chỉ diễn ra theo mảng đốm, mà lan đều khắp phía tây bán đảo Nam Cực, từ khoảng 68,5 độ nam trải dài đến phía bắc nhóm đảo Nam Shetland.
Sự tấn công của thảm thực vật trên bán đảo Nam Cực là một phần của xu hướng rộng hơn được quan sát ở các khu vực lạnh giá khác của thế giới, đặc biệt là Bắc Cực, nơi nhiệt độ ấm lên cũng kích hoạt sự tăng trưởng xanh tại đây. “Khám phá đã bổ sung cho hiểu biết của con người, cho thấy thậm chí những môi trường khắc nghiệt nhất của Trái đất cũng không thể ‘miễn dịch’ trước các hậu quả của biến đổi khí hậu”, theo báo cáo. Các nhà nghiên cứu kêu gọi tiếp tục nỗ lực nghiên cứu và áp dụng những biện pháp an ninh sinh học để bảo vệ các hệ sinh thái yếu ớt của Nam Cực. Mức độ ảnh hưởng của tình trạng xanh hóa Nam Cực không chỉ dừng lại ở thay đổi hình ảnh Trái đất từ vệ tinh, mà còn dẫn đến những hậu quả khó lường về khía cạnh sinh thái, như tác động đến kết cấu đất, chu kỳ carbon và các mạng lưới thức ăn địa phương.
Năm 2023 chứng kiến năm ấm nhất của địa cầu, với nhiệt độ tăng lên chưa từng có ở cả hai cực Trái đất. Biển băng Nam Cực giảm xuống mức thấp nhất trong giai đoạn này, tạo điều kiện cho sự chuyển hóa thực vật, theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO). Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiếp tục theo dõi những thay đổi sinh học ở vùng cực, nhất là trong bối cảnh nhiệt độ sẽ còn bứt phá những kỷ lục mới trong tương lai.
BẠCH LINH
Bình luận