Ngày 25 - 26.10.2025, lễ mở ký Công ước của Liên Hiệp Quốc về chống tội phạm mạng đã chính thức diễn ra tại Hà Nội, vì thế được gọi là Công ước Hà Nội. Các nhà lãnh đạo và đại diện của 119 nước và của hơn 100 tổ chức quốc tế với khoảng 2500 người đã tham dự lễ này.
Đây là hiệp ước toàn cầu đầu tiên về lĩnh vực này nhằm tăng cường hợp tác quốc tế trong việc phòng chống tội phạm mạng, bảo đảm một không gian mạng an toàn, nhân văn và bền vững cho người dân và các hoạt động kinh tế. Đồng thời các quốc gia cũng có căn cứ để chia sẻ thông tin, hỗ trợ kỹ thuật, dẫn độ tội phạm, chống đánh cắp dữ liệu, thông tin cá nhân và rửa tiền.
Sau 5 năm đàm phán, công ước được thông qua ngày 24.12.2024. Sau lễ mở ký tại Hà Nội, công ước tiếp tục được mở ký tại trụ sở Liên Hiệp Quốc ở New York, Hoa Kỳ, đến ngày 31.12.2026 và chính thức có hiệu lực 90 ngày sau khi quốc gia thứ 40 hoàn tất thủ tục phê chuẩn hoặc gia nhập. Tuy nhiên, trong lễ mở ký tại Hà Nội, đã có 72 quốc gia ký nhận tham gia Công Ước.
Việc tổ chức lễ này vừa thể hiện sự tin cậy và đánh giá cao vai trò và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế, đồng thời cũng là niềm tự hào của người dân Việt khởi đầu cho kỷ nguyên vươn mình của dân tộc để thúc đẩy mỗi người tham gia vào việc bảo vệ những nạn nhân của tội phạm mạng, mà nạn nhân có thể là chính chúng ta hay người thân của mình.
1. Tội phạm mạng và nạn nhân ở quanh ta
Nói đến tội phạm mạng, nhiều người nghĩ rằng đó là những tội phạm ở trên không gian xa tắp tít nào đó, hay là trò lừa của những chuyên viên biết sử dụng những kỹ thuật công nghệ thông tin cũng như máy móc điện tử. Họ không ngờ những tội phạm đó có thể là các học sinh trung học mặt còn búng ra sữa hay những bà nội trợ chỉ biết bấm bấm chiếc điện thoại thông minh chẳng biết chút gì về máy móc điện tử. Tôi đã biết những em học sinh lớp 11,12 trung học kiếm hàng ngàn đô la Mỹ mỗi tháng nhờ những trò lừa bịp trên mạng mà chính họ lại không biết mình đang là những tên tội phạm mạng.
Nạn nhân của họ không phải chỉ là những phụ nữ dại khờ muốn tìm “việc nhẹ, lương cao” hay trẻ em ngây thơ bị dụ dỗ bởi những quà tặng trên các mạng xã hội, bị bắt cóc, bị đe dọa, bị tống tiền khi vô tình nhận được một tin nhắn hay quảng cáo trên không gian mạng, nhưng gồm cả những người học thức cao, có địa vị lớn trong xã hội, các chức sắc tôn giáo, tu sĩ đơn sơ. Tôi đã gặp các nạn nhân bị lừa hàng tỷ đồng trong không gian mạng mất an toàn này.
Sự kiện hàng trăm người Hàn Quốc và hàng ngàn người Việt Nam, tuổi từ 20-30 bị lao động cưỡng bức trong những khu phức hợp lừa đảo ở Campuchia vào tháng 8 năm nay cho ta thấy tội phạm mạng đang là một tai họa cần phải biết rõ và đề phòng.
Các con số thống kê cho ta thấy cần phải thiết lập một không gian mạng an toàn, trong sạch, nhân bản và bền vững. Tuy nhiên, đó không chỉ là bổn phận của các nhà lãnh đạo quốc gia hay tổ chức quốc tế, nhưng là bổn phận của từng người chúng ta. Muốn thế, chúng ta cần phải biết những chiêu trò lừa bịp của các tổ chức này.
Trong phạm vi bài này chúng tôi xin kể ra một số những thủ đoạn của chúng để giúp đề phòng cho mình và cho nhau. Ngoài mạng lưới tổ chức rất chặt chẽ và hệ thống máy móc hiện đại có thể liên lạc toàn cầu, các tổ chức này thành công vì biết đánh vào lòng tham, lòng dục và sự sợ hãi của con người.
2. Các tổ chức tội phạm
Những tổ chức lừa bịp này gồm các công ty bán hàng đa cấp, các mạng lưới cá độ thể thao, cờ bạc, các tổ chức giả làm công ty quảng cáo, buôn bán chứng khoán, đầu tư tiền ảo, tài sản mã hoá… xuất hiện đầy trên các mạng xã hội như Wikipedia, Tiktok, Youtube.... với những danh xưng rất hiền lành. Những nhân viên làm việc cho chúng thường là các nạn nhân, sau khi bị lừa số tiền lớn, lại cam tâm đi lừa người khác để gỡ lại tiền bạc mình đã mất. Vì thế chúng ta thấy nghịch lý là những người Hàn Quốc, sau khi được chính quyền Hàn Quốc giải thoát khỏi các khu phức hợp lao động cưỡng bức ở Campuchia, không muốn trở về nước mình mà xin ở lại, dù biết bị hành hạ, tra tấn, có khi đến chết.
Các tổ chức đánh bạc lừa bịp như Hbet, USBet, Pub88, Mubet, Lu88, TX88, 9Bat, Man8,789club… cũng hoạt động tương tự như thế. Sau khi người chơi đăng ký tên đăng nhập để có tài khoản, tạo mật khẩu riêng, cho số điện thoại của mình, tổ chức có thể cho họ ngay một số tiền nhỏ, ví dụ 50K (50.000đVN), hoặc nếu góp một số tiền, ví dụ 500K, là họ sẽ trả lại ngay cho người chơi 100% số tiền góp vào hay thưởng luôn cho 150% là 750K để làm vốn khởi đầu. Rồi mỗi lần nạp thêm tiền là mỗi lần người chơi được thưởng. Khi khởi đầu đánh bạc, sau khi thắng vài canh bạc nhỏ, đột nhiên người chơi lại thắng một canh bạc lớn. Đây không phải là do người chơi may mắn, nhưng là tổ chức đã tính sẵn trước số tiền nạp vào làm họ nuôi hy vọng sẽ có nhiều lần may mắn như vậy. Từ đó họ liều lĩnh chơi những canh bạc lớn hơn để rồi cuối cùng trắng tay và sạt nghiệp vì nợ nần.
Điểm đặc biệt của những tổ chức đánh bạc này là chúng gắn kết với các trang mạng chiếu phim ảnh đồi truỵ, dành riêng cho người lớn, để sau khi đã miệt mài trong những canh bạc thỏa mãn lòng tham, người chơi lại tìm cách quên đi nỗi buồn thua bạc, bằng cách chiều theo lòng dục. Vì thế, họ không có thời gian suy nghĩ để nhận ra trò lừa bịp và càng lún sâu trong bất hạnh của mình.
3. Nạn nhân bị dụ dỗ như thế nào?
Sự việc bắt đầu khi nạn nhân tình cờ quen một “người bạn” (thực chất, nạn nhân đã bị tổ chức tội phạm nghiên cứu kỹ về tài sản, địa vị, hoặc tình trạng cô đơn). “Người bạn” này chia sẻ một công việc buôn bán ở công ty đa cấp kiếm tiền rất nhanh chóng mà không phải tốn nhiều công sức, chỉ cần góp vào một số vốn nhỏ, khởi đầu khoảng 200 đô la Mỹ, tương đương với 5,5 triệu đồng Việt Nam theo thời giá hiện nay. Mỗi ngày chỉ cần ngồi ở nhà, gõ gõ vài chục phút vào chiếc máy điện thoại hay máy vi tính là người ta có thể kiếm được cả triệu đồng.
Khi thấy ta siêu lòng, người môi giới sẽ cho một địa chỉ trên mạng, ví dụ Gap.mmshopcc.com. Nhấn vào địa chỉ này, ta thấy hiện lên tên Công ty: GAP E-Commerce. Đây là công ty bán hàng như quần áo thời trang, giầy dép, ví túi sách tay, đồ trang điểm… cho đủ mọi hạng người, trên khắp thế giới, có tên trên mạng Wikipedia, khiến ta dễ tin đây là một tổ chức lương thiện.
Tổ chức lừa đảo mời ta góp vốn với sự đảm bảo của người giới thiệu. Người này gợi ý cho ta mở tài khoản với tên và mật khẩu của chính người đó bằng số vốn nhỏ bé ban đầu để tạo lòng tin của ta. Khi cho tên và mật khẩu như vậy là người đó đã khai báo với tổ chức là mình đã mang về một con mồi, và tùy theo con mồi bị lừa nhiều hay ít thì họ sẽ thu được hoa hồng lớn hay nhỏ. Còn nếu ta bỏ dở nửa chừng, người môi giới này có nguy cơ bị tổ chức trừng phạt, phong tỏa tài khoản, vì thế họ tìm đủ mọi cách để níu kéo, yêu cầu ta góp thêm vốn, thậm chí còn gợi ý cho mượn tiền để thăng cấp, thăng hạng thành viên VIP cao hơn.
Khi đồng ý tham gia làm thành viên của tổ chức bán hàng đa cấp này với số vốn thấp nhất là 200 đô la, tổ chức yêu cầu ta nạp số tiền đó qua tên một tài khoản người Việt ở ngân hàng Việt Nam, rồi chụp hoá đơn chuyển tiền thành công lại cho chúng. Họ luôn thúc giục ta làm thật nhanh trong vòng 30 phút giao dịch, nếu sau 30 phút, giao dịch bị huỷ là ta phải xin lại ngân hàng mới. Thời hạn gấp rút này khiến ta không có giờ để suy nghĩ sâu xa trò lừa bịp của họ, cũng như để chủ tài khoản nhận tiền ở Việt Nam có thời giờ chuyển tiền cho tổ chức và tẩy xóa dấu vết cộng tác với tổ chức lừa bịp nước ngoài.
Sau khi ta nộp tiền, ta trở thành thành viên của tổ chức ở bậc đầu tiên gọi là VIP 1. Tổ chức sẽ gởi cho ta bảng chỉ dẫn các đơn hàng phải đặt, hoa hồng được hưởng từ các đơn hàng, tiền thưởng ở mỗi bậc khi ta nộp thêm tiền để thăng cấp VIP: ví dụ GAP@VIP 1, với mức hoa hồng là 0,3% cho mỗi mặt hàng ta bán được (orders), đơn hàng ta chọn làm là 60 và tiền thưởng lần đầu là 30 đô la Mỹ. Sau đây là Bảng đối chiếu mức hoa hồng %, số đơn hàng, tiền nạp vào (Deposit), tiền thưởng (Bonus):
Sau khi trở thành thành viên ở cấp VIP 1, ta mở lại trang GAP E-Commerce, ta bấm vào phần “Đơn hàng trong ngày” và thấy hiện lên trên màn hình một mặt hàng như chiếc áo, hay kính đeo mắt với giá tiền của mặt hàng và tiền hoa hồng, ta lại bấm vào ô “Gởi đơn hàng” (orders). Thế là ta đã xong 1 lần đặt đơn hàng. Làm đi làm lại 60 lần như vậy trong vòng 20 phút theo yêu cầu, là ta đã xong nhiệm vụ, kết quả là ta có một số tiền hoa hồng. Ví dụ tổng số tiền 60 sản phẩm là 2.400 đô la, hoa hồng 0,3% = 7,2 đô la. Cộng thêm tiền thưởng 30 đô la. Tổng cộng là 37,2 đô la. Tiền hoa hồng tuy ít, nhưng ta chỉ làm trong 20 phút mà ta đã có được số tiền, tương đương với 1.023.000 đồng Việt Nam (37,2 x 27.500 = 1.023.000 VNĐ).
Làm nhiều ta sẽ kiếm được nhiều hơn. Ví dụ ta làm 80 đơn hàng trong vòng 30 phút ở cấp VIP 2, ta có mức hoa hồng là 0,35%. Nếu tổng giá trị 80 mặt hàng là 6.000 đô la, ta có tiền hoa hồng là 6.000 x 0,35% = 21 đô la và được cộng thêm 197 đô la tiền thưởng, tổng cộng là 218 đô la, tương đương với 5,995 tr. VNĐ.
Cách kiếm tiền này, mới nhìn ta thấy nhẹ nhàng, nhưng thật ra cũng là trò lừa bịp vì không có ai thật sự đặt hàng và mua hàng cả. Trên mạng thông tin của công ty bán hàng, người ta chỉ thấy số đơn đặt hàng tăng lên chứng tỏ người mua mặt hàng này trên khắp thế giới tăng lên từng giờ, khiến các người tìm mua tưởng rằng đây là món hàng đang được ưa chuộng và mua theo.
Để tạo niềm tin cho người mới tham gia vào tổ chức, người môi giới yêu cầu ta thử rút số tiền ta mới nạp vào, ví dụ 100 đô la. Bộ phận khách hàng của tổ chức đồng ý, yêu cầu ta cho tên chủ tài khoản, số tài khoản và ngân hàng nhận tiền. Sau khi gởi thông tin, ta nhận ngay được số tiền tương đương là 2.750.000 VNĐ. Tuy nhiên nhiều người đã quên rằng tổ chức hiện đang còn giữ số tiền 137,2 đô la Mỹ của mình trong tài khoản của họ. Họ chỉ lấy tiền ta nạp vào để gởi lại một phần nhỏ cho ta.
4. Tội phạm biết đánh vào lòng tham
Điều các tổ chức này thành công là chiêu trò sau đây đánh vào lòng tham của con người. Sau khi nhận được tiền rút về và tin tưởng họ rồi, ta lại muốn kiếm thêm ở mức độ VIP 1, họ yêu cầu ta nạp thêm 100 đô la để tiếp tục công việc với 60 đơn hàng. Khi ta đang đặt hàng với những giá 30, 40 đô la, thì đột ngột xuất hiện một mặt hàng giá cao tới 2.990 đô la dành cho cấp độ VIP 3. Người môi giới bảo đây là đơn hàng thưởng may mắn, không phải thành viên nào cũng được may mắn như vậy. Họ báo cho biết ta sẽ được nâng lên cấp VIP 3 với tiền nạp vào khoảng 87,5 tr VNĐ (khoảng 2.850 đô la), và kèm theo một khoản tiền thưởng khoảng 35 tr. (khoảng 1.275 đô la), nhưng kèm theo một điều kiện: “Nếu không hoàn thành đơn hàng VIP, bạn sẽ không thể tiếp tục nhiệm vụ trong ngày”. Nghĩa là nếu ta bỏ đơn hàng may mắn, ta sẽ mất số vốn 237,2 đô la của mình. Người mới tham gia, chưa hiểu trò lừa này, thường đồng ý nạp tiền vào vì thấy tiền thưởng khá lớn, chỉ trong vòng ít phút mình kiếm được cả ngàn đô la! Như thế số vốn góp vào tổ chức bây giờ trên 3.000 đô la (2850 +237,2).
Nếu ta ngần ngại vì số tiền lớn so với mức 200 đô la ban đầu thì người bạn môi giới lúc này lại xuất hiện, luôn thúc ta nạp thêm tiền để nâng cấp VIP vì số tiền thưởng đơn hàng may mắn (1.275 đô la), và tiền thưởng nâng cấp VIP 3 là 397 đô la rất lớn. Nếu ta không có đủ tiền họ có thể cho ta mượn 1.000 đô la. Thật ra nếu có lòng tham là ta sẽ nạp ngay số tiền họ đòi hỏi để rút về số tiền thưởng. Nhưng đây là chiêu trò lừa bịp vì tiền ta được rút chỉ là phần tiền ta đóng vào và tiền giữ lại trong tài khoản của ta không thể dưới 3.000 đô la nếu ta muốn tiếp tục công việc ở mức VIP 3. Hầu hết, các nạn nhân đều rơi vào bẫy lừa này.
Nếu ta tiếp tục tham gia bán hàng đa cấp, sau khi đóng một số tiền lớn và rút về được ít tiền thưởng, trò lừa lại được tiếp tục với mức độ cao hơn bằng những đơn hàng thưởng may mắn trị giá hàng chục ngàn, trăm ngàn đô la, như xe máy, xe hơi, và số tiền nạp vào lên đến hàng chục, hàng trăm ngàn đô la. Cuối cùng khi biết mình mắc bẫy, muốn gỡ lại tiền đã mất, tổ chức mời gọi nạn nhân làm thành viên quản lý, hay làm CEO và họ không ngờ mình đã trở thành những tên tội phạm mạng!
Điều chúng ta cần nhớ là đừng bao giờ muốn tìm kiếm tiền bạc không phải do công sức mình làm ra. Đừng bao giờ để lòng tham thúc đẩy kiếm tìm những đồng tiền dễ dãi hay bất chính, vì càng tham bao nhiêu ta càng chìm sâu vào vũng lầy tội ác bấy nhiêu. Đừng bao giờ nhận những món quà từ trên trời rơi xuống qua mạng vì bạn sẽ bị thương tổn đấy! Bạn hãy can đảm chấp nhận mất số tiền nhỏ ban đầu, và coi nó như học phí phải trả cho lòng tham của mình, để rồi ta lại đứng lên, làm lại cuộc đời. Bạn hãy cẩn thận với những tin nhắn nhận quà và tốt hơn đừng trả lời các số điện thoại lạ. Tích cực hơn, bạn hãy cảnh báo chiêu trò lừa bịp này cho người thân hay bạn bè để bớt đi những nạn nhân của các tội phạm mạng.
5. Tội phạm biết đánh vào nỗi sợ hãi
Loại tội phạm mạng phổ biến thứ hai gây thiệt hại nặng nề hơn vì trực tiếp xúc phạm đến con người, nhất là thanh thiếu niên, phụ nữ và trẻ em. Đó là những tổ chức quốc tế lập ra các công ty bảo hiểm, du lịch báo tin tặng quà, trúng giải thưởng, những công ty quảng cáo cần thu nhận các thanh thiếu nữ trẻ đẹp làm người mẫu, việc nhẹ, lương cao, những khách sạn hay nhà nghỉ đón nhận các khách du lịch hay cho thuê phòng từng giờ….. Các tổ chức này đều sử dụng các trang mạng xã hội với các máy móc thiết bị thu hình khiến nhiều người mắc bẫy.
Những đợt quảng cáo, tặng không các sản phẩm mới đã lừa được rất nhiều người muốn nhận quà. Sau khi nạn nhân được báo tin trúng thưởng hay nhận quà, và cho chúng biết địa chỉ, số điện thoại và số tài khoản ngân hàng, nạn nhân được yêu cầu đóng một khoản lệ phí nhỏ khoảng 5-10% giá trị của món quà vào một tài khoản nào đó của một người trong tổ chức, như một bảo đảm là món quà sẽ được nhận. Nạn nhân chờ đợi vài ngày không thấy trả lời, khi hỏi lại thì được báo tin là số tiền mình gởi chưa đến, yêu cầu gởi theo tài khoản mới, còn số tiền gởi trước sẽ được tính vào phần quà giá trị cao hơn cho lần rút thăm sắp tới. Sau đó ít ngày, nạn nhân được báo tin trúng một phần quà giá trị cao gấp nhiều lần so với món quà trước và cũng được yêu cầu gởi tiền phí bảo đảm như vậy. Cuối cùng khi nạn nhân nhận ra mình bị lừa thì số tiền nạp cho bọn tội phạm có khi lên tới vài chục hay cả trăm triệu đồng.
Nhiều người đến thuê phòng trong các khách sạn hay nhà nghỉ này lại không ngờ chỗ mình đến lại là cơ sở của các tổ chức lừa bịp trên mạng. Trong những phòng này luôn gắn những camera để lén thu hình các cảnh nhạy cảm của họ để rồi tội phạm mạng dùng những hình ảnh, video clip đó đe dọa, bắt cóc, tống tiền hay lừa họ làm những ngành nghề bất chính.
Đây cũng là thủ đoạn mà nhiều tổ chức xã hội đen sử dụng để tạo áp lực. Các tổ chức này gởi tặng các chuyến du lịch đến những nơi giải trí với bảo đảm hoàn toàn riêng tư cho gia đình. Nhiều nạn nhân tưởng chuyến du lịch này là một món quà may mắn, nhưng thật sự tổ chức đã tìm hiểu rất kỹ về nạn nhân rồi gởi tặng nó qua những người thân hay bạn bè của nạn nhân. Khi nạn nhân đi du lịch, đi công tác cá nhân hay cùng với gia đình là tổ chức theo sát họ và lừa họ vào các khách sạn hay nhà nghỉ trong hệ thống. Thậm chí nhiều khi nạn nhân không cần phải đi xa, nhưng các thành viên tổ chức đóng vai một nhân viên du lịch chào mời chuyến du lịch giá rẻ, một bệnh nhân đến khám bệnh, một tín đồ sùng đạo đến biếu quà. Các người này có những cử chỉ dễ dãi hay lả lơi, rồi thu hình các cảnh gợi cảm do chính họ thực hiện rồi gởi về cho tổ chức tội phạm mạng.
Khi biết được địa chỉ hay số điện thoại của nạn nhân, tổ chức tội phạm gởi các hình ảnh hoặc video clip đến và gợi ý sẽ xóa các hình ảnh nhạy cảm đó nếu nạn nhân chịu nghe theo những yêu cầu của họ hay đòi phải chuộc một số tiền lớn nào đó. Nạn nhân vì sợ bị tai tiếng, sợ gia đình tan vỡ… nên đã phải hành động theo sự đòi hỏi của họ. Đòi hỏi này không chỉ một lần, nhưng kéo dài nhiều ngày, nhiều năm, khiến nạn nhân càng ngày càng mất nhiều tiền, hoặc phải hành động đi ngược với quyền lợi của cộng đồng…
***
Tội phạm mạng trong xã hội hiện nay càng ngày nhiều với những thủ đoạn ngày càng tinh vi đòi hỏi mỗi người cẩn trọng hơn. Vì thế, chúng ta có trách nhiệm phải giữ gìn an ninh mạng bằng việc không để cho lòng tham, lòng dục và nỗi sợ hãi làm ta rơi vào cạm bẫy của chúng. Chúng ta cũng cần nói rõ cho người thân, bạn bè các chiêu trò lừa bịp của chúng để cuộc sống được an lành và hạnh phúc hơn.
Minh Đạo
Bình luận