Trong chuyến trở lại Pháp vào tháng 10 vừa qua, chúng tôi cùng người thân trong gia đình hoàng hậu Nam Phương - vợ vua Bảo Đại - đến viếng phần mộ của bà và những người thân trong gia tộc. Qua ba nghĩa trang Chabrignac, Montparnasse và Neuilly-sur-Seine, mỗi nơi lưu giữ một dấu tích riêng, nối lại câu chuyện về một gia đình Việt Nam nổi tiếng với nhiều thế hệ. Hành trình từ nơi an nghỉ của hoàng hậu cùng hai hoàng tử, đến khu mộ gia đình ông Lê Phát Vĩnh - Duchemin và bà Lê Thị Bình cùng gia đình người con gái trưởng Agnès Didelot, không chỉ là chuyến viếng thăm mà còn là dịp tìm hiểu cách một gia tộc gìn giữ ký ức.
Chabrignac: Nơi an nghỉ của Hoàng hậu Nam Phương
Ngày 15.9.1963, hoàng hậu Nam Phương (Jeanne Mariette Nguyễn Hữu Hào, tên thường gọi Nguyễn Hữu Thị Lan) qua đời tại Domaine de la Perche, xã Chabrignac, tỉnh Corrèze, Pháp, hưởng dương 49 tuổi. Ba ngày sau, thánh lễ an táng được cử hành tại nhà thờ Saint-Denis, do cha Blanchet chủ sự, cùng hai linh mục Sellier và Leymarie đồng tế.
Hoàng hậu được an táng tại nghĩa trang Chabrignac. Về sau, đây cũng là nơi yên nghỉ của hai người con trai bà là hoàng tử Bảo Long và hoàng tử Bảo Thắng.
Montparnasse: Cụm mộ gia đình Lê Phát Vĩnh - Duchemin
Tại nghĩa trang Montparnasse (Paris), qua sự hỗ trợ của phòng hành chính nghĩa trang, chúng tôi tìm đến ngôi mộ mang dòng chữ “Famille Le Phat Vinh Duchemin”.
Ông Lê Phát Vĩnh (1875-1957) là con trai của ông Huyện Sĩ Lê Phát Đạt và bà Agnès Huỳnh Thị Tài, từng hoạt động trong lĩnh vực dệt, địa ốc và kỹ nghệ tại Nam Kỳ và châu Âu. Phần mộ gia đình được xây bằng đá, với cây thánh giá và dòng tên khắc giản dị. Tên gọi được ghi trên bia cùng biểu tượng thánh giá là những dấu tích giúp nhận diện một nhánh gia đình, đồng thời gợi mở thêm những mối liên hệ thân tộc cần được tìm hiểu.
Neuilly-sur-Seine: Ngôi mộ của bà Lê Thị Bình và gia đình Agnès Didelot
Tại nghĩa trang Neuilly-sur-Seine là phần mộ bà Lê Thị Bình, thân mẫu hoàng hậu Nam Phương, cùng gia đình người con gái trưởng Agnès Didelot (Marie-Agnès Nguyễn Hữu Hào), chị ruột của hoàng hậu.
Khi con gái thứ hai là hoàng hậu Nam Phương mất, vì tuổi cao sức yếu, bà Lê Thị Bình không thể đến Chabrignac đưa tiễn. Trong thời gian ở Neuilly-sur-Seine, bà được bà Aline Phùng chăm sóc. Ngày 5.7.1964, chưa đầy một năm sau khi hoàng hậu qua đời, bà Lê Thị Bình cũng tạ thế tại Boulogne-Billancourt, Pháp. Những dòng tên và mốc thời gian khắc trên bia mộ tại đây bổ sung thêm tư liệu về các mối quan hệ thân tộc của hoàng hậu.
Nếp nhà qua cách tiễn biệt và tưởng nhớ
Trong đời sống đạo của người Công giáo, việc an táng gắn liền với niềm tin vào sự sống đời sau. Hằng năm, vào lễ Các Đẳng (2.11), nhiều gia đình đến nghĩa trang thăm viếng, đặt hoa và cầu nguyện cho những người đã khuất. Tại Chabrignac, mộ hoàng hậu Nam Phương nằm gần tòa thị chính. Dù con cháu phần lớn sinh sống xa nơi này và không thể thường xuyên đến thăm, phần mộ của bà vẫn được những người xung quanh chăm sóc và lui tới quanh năm. Hôm chúng tôi đến, thấy hoa vẫn còn tươi.
Qua ba nghĩa trang, từ Chabrignac đến Montparnasse và Neuilly-sur-Seine, chúng tôi lần theo những phần mộ, những dòng tên và các mối quan hệ gia đình được lưu lại trên bia đá. Mỗi địa điểm giúp nhận diện thêm một phần lịch sử gia đình hoàng hậu Nam Phương, không chỉ qua những nhân vật được nhắc đến trong sử liệu, mà còn là những người thân đã cùng bà trải qua một phần cuộc đời trên đất Pháp.

LÊ ANH DŨNG - NGUYỄN THỊ THANH THÚY
Ảnh trong bài do tác giả cung cấp
Bình luận