Bảo tàng Santa Clara là một trong những di sản kiến trúc Baroque nổi bật ở Bogotá. Nơi đây từng là nhà thờ của các nữ tu dòng Clara, hiện lưu giữ bộ sưu tập nghệ thuật tôn giáo đồ sộ ở Colombia như các bức tranh dầu, tượng gỗ dát vàng, tranh tường và nội thất phụng vụ được chạm khắc tinh xảo, phản ánh đời sống đức tin phong phú của thời kỳ nước này là thuộc địa của Tây Ban Nha. Hiện nay, bảo tàng vừa là điểm nghiên cứu di sản vừa là không gian nghệ thuật đương đại, giúp du khách khám phá sự giao hòa giữa quá khứ và hiện tại.
Và một trong môt số đó phải kể đến bức họa Đức Trinh Nữ Vô Nhiễm và Bốn Tiến sĩ Hội Thánh từ thế kỷ XVII, với sức hút đặc biệt. Tác phẩm này - đến nay chưa rõ tác giả - được xem như một bản tuyên tín sống động bằng hình ảnh về mầu nhiệm Đức Maria.
Ở vị trí trung tâm bức họa, hình ảnh Đức Trinh Nữ đang chắp tay và ánh mắt hướng nhìn lên trên trời. Mẹ mặc một áo choàng có họa tiết mang biểu tượng Thánh Giá Jerusalem. Trên đầu Mẹ là vương miện mười hai ngôi sao, xung quanh là 4 thiên thần nhỏ đang nâng đỡ và tôn vinh. Bốn góc bức tranh là chân dung bốn vị Tiến sĩ của Hội Thánh, những người đã đặt nền tảng thần học cho tín điều Vô Nhiễm Nguyên Tội và tước hiệu Mẹ Thiên Chúa: thánh Grêgôriô Cả ở phía trên bên trái, thánh Ambrôsiô phía trên bên phải, thánh Augustinô phía dưới bên trái, và thánh Giêrônimô phía dưới bên phải.
Chính giữa bức tranh, tác giả đã khéo léo thể hiện một dạng nghệ thuật về lồng chữ “MRA” - viết tắt của tên Maria - được tạo thành từ các biểu tượng Đức Mẹ và trích đoạn từ các kinh cầu hoặc Kinh Thánh.
Cụ thể, chữ “M” chứa đựng những sự kiện theo tuyến thời gian về sự tham gia của Đức Mẹ vào chương trình cứu độ của Thiên Chúa. Bắt đầu từ biến cố truyền tin, được thể hiện bằng lời của Tổng lãnh thiên thần Gabriel bằng tiếng Latinh “Ave Maria, gratia plena, Dominus tecum” (Kính chào bà đầy ân phúc Thiên Chúa ở cùng Bà), với cành hoa huệ tượng trưng thiên thần báo mộng cho thánh Giuse đón nhận Đức Maria và hình ảnh Chúa Thánh Thần. Giáng Sinh được biểu tượng bằng máng cỏ và hang đá, nơi Đức Maria hạ sinh Chúa Giêsu. Biểu tượng cây đèn và lồng chim bồ câu nhắc nhớ đến việc dâng Chúa Giêsu nơi đền thờ. Kết thúc phần chữ “M” là biểu tượng 7 mũi gươm đâm vào trái tim, nhắc nhớ 7 sự đau đớn của Đức Mẹ.
Phần chữ “R” được tạo thành trên một đĩa mặt trời màu đỏ kèm theo hai dòng chữ “Electa ut sol” (rạng ngời như mặt trời) và “Pulchra ut luna” (đẹp như mặt trăng) được dùng để diễn tả vẻ đẹp và sự thánh thiện của Đức Maria, dựa trên Sách Diễm Ca (Dc 6,10). Phía trên cùng của chữ R là hình ảnh thành Giêrusalem Thiên Quốc “Civitas Dei”, hay còn gọi là Sion - Mẹ của muôn dân, một tước hiệu mà Hội Thánh đã áp dụng cho Đức Maria.
Phần chữ “A” bao gồm hình ảnh những biểu tượng kiến trúc mô tả các tước hiệu khác của Đức Mẹ. Hình ảnh ngọn tháp của Đa-vít, “Turris Davidica” nằm trong sách Thánh vịnh (Tv 61,3), ám chỉ đến Đức Mẹ Maria là người đã sinh ra Chúa Giêsu, và Mẹ là nơi ẩn náu và bảo vệ những ai chống lại điều ác. Trên đỉnh ngọn tháp ấy, có một chiếc gương “Speculum sine macula” (gương không tì vết) lấy từ sách Khôn ngoan (Kn 7,25-26) gợi lên sự vắng mặt của tội tổ tông nơi Đức Maria. Nối tiếp bằng bậc thang dẫn đến ngôi Sao Mai “Stella maris” trên đỉnh, tượng trưng cho niềm hy vọng, sự hướng dẫn và chiến thắng của ánh sáng trước bóng tối. Phần cuối của chữ là hình ảnh cổng thiên đàng “Porta coeli”, nói lên Đức Trinh Nữ được gọi là Cổng Thiên Đàng vì Mẹ đã sinh ra Chúa Kitô.
Phía dưới bức tranh có một dòng chữ “Pulchra ut luna” (Đẹp như mặt trăng) bao quanh mặt trăng lưỡi liềm biểu tượng Đức Mẹ. Dưới mặt trăng, một con rắn uốn lượn với dòng chữ “Ipsa conteret caput tuum” (“Chính nàng sẽ nghiền nát đầu ngươi”), ám chỉ chiến thắng của Đức Maria đối với ma quỷ và tội lỗi (biểu tượng qua con rắn), thông qua sự vâng lời tuyệt đối của Mẹ đối với Thiên Chúa.
Không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật tôn giáo, bức họa còn là “bản tuyên tín bằng hình ảnh”, kết tinh những suy tư thần học về Đức Maria qua nhiều thế kỷ. Từ biểu tượng mặt trăng đè lên con rắn đến từng chi tiết trong chữ lồng M-R-A, người xem được dẫn vào một chiều sâu thiêng liêng, nơi vẻ đẹp và sứ mạng của Mẹ được diễn tả bằng đường nét và ánh sáng. Và có lẽ, chính sự thinh lặng của bức tranh vẫn tiếp tục lên tiếng cho đến hôm nay, mời gọi chiêm ngắm, suy tư và gặp gỡ mầu nhiệm về Đức Maria.
HOÀNG QUÂN
Bình luận