Đức Hồng y Tagle: “Bài học lớn trong đời mục tử của tôi là đến với người nghèo”

Cha Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp vẫn luôn được nhắc đến trong hình ảnh một linh mục đặc biệt quan tâm đến những thân phận khốn khó, những người yếu thế. Ðức Hồng y Luis Antonio Gokim Tagle, Tổng trưởng Phân bộ Khởi đầu Loan báo Tin Mừng, Ðặc sứ của Ðức Lêô XIV, thay mặt Ðức Giáo Hoàng, sẽ chủ sự thánh lễ tuyên phong chân phước cha Diệp, cũng nổi tiếng là vị mục tử không chỉ “vì người nghèo”, mà còn “với người nghèo”.

Từ trường y thành Chủng viện

Sinh ngày 21.6.1957 tại thủ đô Manila (Philippines) trong một gia đình Công giáo, ba của Đức Hồng y Tagle gốc Tây Ban Nha, mẹ của ngài là người gốc Trung Hoa. Học rất giỏi các môn khoa học tự nhiên nên thuở nhỏ, cậu bé Tagle mong muốn học ngành y, trở thành bác sĩ để phục vụ cộng đồng. “Từ 3 tuổi, cậu Tagle đã thuộc làu làu kinh Mân Côi, còn đi học thì lúc nào cũng nhất lớp”, cha Roméo Ner, một trong những người thầy của Đức Hồng y Tagle lúc nhỏ, kể với AFP.

Tuy nhiên, sau khi hoàn tất sớm bậc học phổ thông vào năm 15 tuổi, một ngả rẽ đã đưa cậu thiếu niên đến với Chủng viện. Thay vì trường y, cậu đã chọn học triết học tại Đại học Manila, và thần học tại Trường Thần học Loyola của dòng Tên. Ngày 27.2.1982, thầy Tagle thụ phong linh mục. Không lâu sau đó, vị linh mục trẻ tuổi nhưng đã sớm thu hút sự chú ý vì sự thông tuệ, đã được giao nhiều vị trí quan trọng ở Chủng viện Imus - vùng phía nam thủ đô Manila và cũng là quê nhà của ngài, lần lượt là cha linh hướng, rồi giám học. Trong thời gian này, ngài cũng dạy triết học và thần học tại 3 Chủng viện khác.

Cuối thập niên 1980, cha Tagle được gởi sang Mỹ để học tại một Đại học Công giáo ở thủ đô Washington D.C. Tại đây, ngài đặc biệt nghiên cứu về tính hiệp đoàn của các giám mục, như Đức Phaolô VI đã nhấn mạnh trong Công đồng Vatican II, đặc biệt là qua hiến chế Lumen Gentium (Ánh sáng Muôn dân), định nghĩa Giáo hội là Dân Chúa, những người đã được rửa tội làm thành một cộng đoàn năng động và truyền giáo trong bối cảnh xã hội hiện đại. Thời điểm đó, tính hiệp đoàn của các giám mục là một đề tài còn khá mới mẻ, chưa có nhiều người nghiên cứu chuyên sâu. Và cũng ngay từ giai đoạn này, cha Tagle đã bảo vệ quan điểm rằng Công đồng Vatican II không chỉ cần được chú giải, mà phải được thật sự đón nhận.

Khi học tại Mỹ, vị linh mục trẻ người Philippines trải qua những năm tháng của một sinh viên nghèo xa nhà. Ngài làm thêm cho thư viện của trường để trang trải các chi phí, đồng thời tranh thủ thời gian làm tình nguyện viên cho một trung tâm thuộc dòng Thừa Sai Bác Ái của Mẹ Têrêsa Calcutta, chuyên chăm sóc người bị AIDS. Năm 1991, ngài bảo vệ xuất sắc luận án tiến sĩ. Thầy của cha Tagle ở Đại học Công giáo Mỹ, linh mục Joseph Komonchak, nhà thần học nổi tiếng bậc nhất nước này thời bấy giờ, nhận xét: “Đây là một trong những sinh viên ưu tú nhất trong suốt 40 năm đi dạy của tôi. Cha Tagle có thể trở thành một nhà thần học lớn của châu Á”. Năm 1992, cha Tagle quay về Philippines và được bổ nhiệm làm Giám đốc Chủng viện Imus.

Vị giám mục không dùng xe hơi riêng

Năm 1998, vị mục tử vẫn được các giáo dân gọi thân mật là “cha Chito” trở thành linh mục phó xứ Chánh tòa Imus. Cùng với việc mục vụ, ngài tiếp tục giảng dạy ở các chủng viện và là diễn giả ở nhiều hội thảo tại Philippines và quốc tế, đặc biệt là các chương trình do Liên Hội đồng Giám mục châu Á (FABC) tổ chức. Cha Tagle ngày càng được biết đến nhiều hơn, đúng như lời dự đoán của linh mục Joseph Komonchak. Với sự đề nghị của Đức Hồng y Joseph Ratzinger, Bộ trưởng Giáo lý Đức tin khi ấy (năm 2005, ngài được mật nghị bầu giáo hoàng, lấy tông hiệu Bênêđictô XVI), năm 1997, Đức Gioan Phaolô II bổ nhiệm cha Tagle vào Ủy ban Thần học Quốc tế. Năm 2001, ngài trở thành Giám mục Chánh tòa giáo phận Imus. Là chủ chăn của giáo phận quê nhà, Đức cha Tagle được cộng đoàn Dân Chúa quý mến với phong cách giản dị, gần gũi. Ngài không dùng xe hơi riêng, và thường đeo balô trong các chuyến đi mục vụ.

Năm 2005, Đức cha Tagle được mời trình bày tại Thượng Hội đồng Giám mục tổ chức ở Rome về Thánh Thể. Ngài là vị giám mục trẻ tuổi nhất có bài phát biểu và đã phân tích về thực trạng thiếu linh mục, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giao quyền thêm cho giáo dân. Trong giai đoạn này, ngài tiếp tục nghiên cứu và viết sách, đã xuất bản bộ “Lịch sử Công đồng Vatican II” gồm 5 quyển, một công trình đồ sộ.

Năm 2012, Đức Giáo Hoàng Bênêđictô XVI bổ nhiệm Đức cha Tagle làm Tổng Giám mục Tổng Giáo phận Manila. 55 tuổi, đứng đầu Tổng Giáo phận với 3 triệu giáo dân, một trách nhiệm khổng lồ “làm tôi phát run” - ngài kể lại thời khắc được báo tin. Chủ chăn giáo phận thủ đô của Philippines, quốc gia có tỷ lệ dân theo đạo Công giáo đông bậc nhất châu Á, nhưng ngay từ đầu, Đức cha Tagle đã nhấn mạnh: “Đường lối chính trị duy nhất được cho phép trong Giáo hội là sự hiệp thông, chứ không phải cạnh tranh quyền lực”. Ngài tập trung vào giới trẻ, luôn có mặt để cứu trợ thiên tai, đặc biệt khi Philippines là quốc gia thường xuyên bị bão tố, động đất...

Đức cha Tagle đã sớm xem báo đài là kênh hỗ trợ đắc lực cho việc loan báo Tin Mừng. Từ năm 2008, ngài tham gia một chương trình truyền hình Công giáo tại Philippines, chuyên về những suy niệm dành cho thánh lễ Chúa nhật. Càng ngày, Đức cha Tagle càng được xem như một “phát ngôn viên” của cộng đoàn Dân Chúa ở miền Viễn Đông tại Vatican. Mỗi lần có dịp về Rome, ngài đều đến viếng mộ Đức Phaolô VI, vị giáo hoàng có nhiều ảnh hưởng đến bản thân ngài cả về đời sống thiêng liêng lẫn nghiên cứu học thuật.

Năm 2012, chưa tròn một năm sau khi được bổ nhiệm làm Tổng Giám mục Manila, ngài được Đức Bênêđictô XVI vinh thăng hồng y. “Với tôi, Luis Antonio Gokim Tagle chỉ là một người bình thường, được Chúa gọi để trở thành một linh mục bình thường, trong một giáo xứ bình thường, với một cộng đoàn đơn sơ. Nhưng Chúa đã có một sự lựa chọn khác”, Đức Hồng y Tagle kể lại ngài đã có những phút giây “không hiểu nổi” khi được Đức Hồng y Tarcisio Bertone - Quốc vụ khanh Tòa Thánh khi ấy thông báo sẽ được nhận mũ đỏ từ Đức Giáo Hoàng. Ngài trở thành vị hồng y trẻ thứ hai trong hồng y đoàn. Chỉ vài tháng sau đó, cuối tháng 2.2013, Đức Bênêđictô XVI thoái vị.

Cộng sự thân tín của Đức Phanxicô

Đức Hồng y Tagle lần đầu tiên tham dự mật nghị bầu chọn giáo hoàng. Hình ảnh Đức Hồng y Jorge Mario Bergoglio, Tổng Giám mục Buenos Aires ngồi lặng yên, cúi đầu khi khói trắng bay lên bên trên nhà nguyện Sistine, đã gây ấn tượng sâu sắc với vị hồng y trẻ tuổi người Philippines: “Trong dáng ngồi cúi đầu của vị tân giáo hoàng, tôi cảm nhận được sự vâng phục tuyệt đối trước ý Chúa. Lúc đó, tôi cũng muốn nghiêng mình cầu nguyện, phó dâng trọn vẹn lên Chúa, vị mục tử đích thực của Hội Thánh”.

Trong những năm đầu tiên của triều đại Đức Phanxicô, vị Tổng Giám mục Manila thường xuyên được mời về Rome, cùng với Đức Hồng y Oswald Gracias (Ấn Độ) và Đức Hồng y Charles Maung Bo (Myanmar) là những “nhịp cầu nối kết” giữa Đức Thánh Cha với châu Á. Năm 2015, Đức Hồng y Tagle là “nhạc trưởng” cho chuyến tông du Philippines của Đức Phanxicô, trong đó có thánh lễ đại triều với 6 triệu người tham dự ở Manila. Cùng năm, ngài được bầu vào vị trí Chủ tịch Liên đoàn Thánh Kinh Công giáo.

Với kinh nghiệm nhiều năm tổ chức việc cứu trợ di dân và người bị thiên tai ở Philippines, tháng 5.2015, Đức Hồng y Tagle được Đức Thánh Cha bổ nhiệm làm Chủ tịch Caritas Quốc tế. Ở vị trí đứng đầu tổ chức bác ái của Giáo hội, ngài nhấn mạnh: “Bài học lớn trong đời mục tử của tôi là đến với người nghèo, không phải đến với lời nói suông, mà bằng con tim sẵn sàng lắng nghe và học hỏi từ họ. Trước khi nói bất kỳ lời nào thì điều quan trọng là hiểu được người đang đối diện mình. Bằng cách lắng nghe với sự tôn trọng những người khốn khó, bạn đã khẳng định phẩm giá của họ”. Phương châm của Đức Hồng y Tagle là không chỉ “vì người nghèo” mà còn “với người nghèo”. Vị Chủ tịch Caritas Quốc tế trở thành cộng sự thân tín của Đức Thánh Cha, đặc biệt là trong các vấn đề hỗ trợ di dân, cảnh báo nạn lãng phí lương thực và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ Ngôi Nhà Chung.

Năm 2019, Đức Phanxicô bổ nhiệm Đức Hồng y Tagle làm Bộ trưởng Bộ Loan báo Tin Mừng cho các Dân tộc (hiện này là Phân bộ Khởi đầu Loan báo Tin Mừng, thuộc Bộ Loan báo Tin Mừng), một vị trí rất quan trọng trong giáo triều. Năm 2020, Đức Thánh Cha thăng ngài lên đẳng hồng y giám mục, khi ấy chỉ gồm 10 vị, trong đó có 5 vị dưới 80 tuổi. Vị hồng y người Philippines tiếp tục nhận thêm nhiệm vụ trong giáo triều khi được Đức Phanxicô bổ nhiệm làm thành viên Hội đồng quan hệ với các quốc gia, thuộc Phủ Quốc vụ khanh, vào tháng 2.2024.

Trên hành trình dài đã đi qua, Đức Hồng y Tagle đã phục vụ 4 triều đại giáo hoàng, ngài được Đức Gioan Phaolô II bổ nhiệm giám mục, Đức Bênêđictô XVI thăng hồng y, Đức Phanxicô giao nhiều trọng trách và tiếp tục tận tụy với Đức Lêô XIV, để góp sức xây dựng “một Giáo hội khiêm nhường hơn, một Giáo hội biết lắng nghe”.

Lan Chi