Đức TGM Marek Zalewski: “Các Huân chương Giáo hoàng hiếm có và rất giá trị”

Năm 2025 vừa qua, có sự kiện ông Phêrô Trần Thanh Lương, giáo dân giáo xứ Ðông A (giáo phận Thái Bình) được trao tặng huân chương Pro Ecclesia et Pontifice (Vì Giáo hội và Ðức Giáo Hoàng). Ðức Tổng Giám mục Marek Zalewski - Ðại diện Thường trú của Tòa Thánh tại Việt Nam - đã trả lời phỏng vấn riêng Báo Công giáo và Dân tộc về các huân chương Giáo Hoàng.

Xin Đức cha giải thích cụ thể về các huân chương do Đức Giáo Hoàng trao tặng, như Huân chương Giáo Hoàng Piô IX, Huân chương Thánh Grêgôriô Cả…

Đức Tổng Giám mục Marek Zalewski: Các Huân chương Giáo Hoàng hiếm có và rất giá trị. Đây có thể xem là những vinh dự cao quý và danh giá bậc nhất mà Đức Giáo Hoàng - với tư cách là chủ chăn của Giáo hội hoàn vũ, và nguyên thủ của quốc gia Vatican - trao tặng. Những huân chương này thường dành cho các tín hữu Công giáo, nhưng không chỉ vậy: những người thuộc những Giáo hội Kitô khác, hoặc tín đồ của tôn giáo khác cũng có thể được trao, để ghi nhận những đóng góp đặc biệt của họ cho Tòa Thánh, cả ở tầm cỡ quốc gia lẫn quốc tế. Nếu tính theo dòng lịch sử thì có thể kể lần lượt những Huân chương Giáo Hoàng sau đây:

1. Huân chương Tối cao Đức Kitô.

2. Huân chương Giáo Hoàng Chiếc Đinh Vàng.

3. Huân chương Giáo Hoàng Piô IX.

4. Huân chương Giáo Hoàng Thánh Grêgôriô Cả.

5. Huân chương Giáo Hoàng Thánh Sylvestre.

Được xếp loại “Giáo Hoàng” vì các huân chương này là do các vị giáo hoàng thiết lập; và trao tặng - hoặc trực tiếp từ chính ý muốn của các ngài thông qua tự sắc (motu proprio), hoặc gián tiếp từ đề nghị của Quốc Vụ Khanh Tòa Thánh. Trong đó, Huân chương Tối cao Đức Kitô, Huân chương Giáo Hoàng Chiếc Đinh Vàng, và những bậc cao nhất của Huân chương Giáo Hoàng Piô IX, chỉ dành cho các vị vua và nguyên thủ các quốc gia. Từ bậc trung trở xuống của Huân chương Giáo Hoàng Piô IX được trao cho các chính trị gia cấp cao, các đại sứ cạnh Tòa Thánh, và những tín hữu Công giáo nổi bật trên khắp thế giới, vì những cống hiến phi thường cho Giáo hội và xã hội. Hầu hết những người được trao đều là Kitô hữu, nhưng cũng có thể là người ngoài Kitô giáo; thậm chí là người ngoại đạo trong 3 trường hợp vừa kể của Huân chương Giáo Hoàng Piô IX. Hàng giáo sĩ không được trao tặng 5 loại huân chương nói trên. Giám mục của giáo phận có thể đề nghị thăng bậc của huân chương đã được trao, nếu hội đủ các lý do.

Huân chương Giáo Hoàng Thánh Grêgôriô Cả và Huân chương Giáo Hoàng Thánh Sylvestre thường được trao tặng theo đề xuất của Giám mục giáo phận, với sự ủng hộ của Sứ thần Tòa Thánh. Các hiệp sĩ có thể mặc đồng phục phù hợp với cấp bậc và loại huân chương của mình. Riêng nữ giới có thể mang áo choàng tương đương cấp bậc. Đồng phục thường được mặc trong những dịp đặc biệt, chẳng hạn như khi dự các thánh lễ do Đức Giáo Hoàng chủ sự, khi hành hương, hoặc tham gia các sự kiện do Hiệp hội Các Huân chương Giáo Hoàng tổ chức. Các hiệp sĩ cũng có vị trí danh dự trong những cuộc rước liên quan đến giáo hoàng. Họ không bắt buộc phải mặc đồng phục.

Có thể kể thêm một số huân chương quan trọng khác:

6. Huân chương Thánh giá Pro Ecclesia et Pontifice (Vì Giáo hội và Đức Giáo Hoàng): Do Đức Lêô XIII thiết lập vào ngày 17.7.1888 nhân kỷ niệm kim khánh linh mục của ngài; và để ghi nhận những cống hiến của các giáo sĩ hoặc giáo dân đối với Giáo hội và Đức Thánh Cha.

7. Huân chương Benemerenti: Dành để vinh danh các giáo sĩ hoặc giáo dân đã đóng góp cho Giáo hội. Đây là một truyền thống có từ thế kỷ 18.

8. Huân chương Hành hương Giêrusalem: Được Đức Lêô XIII thiết lập vào năm 1901 để ghi nhận công đức của những khách hành hương đến Đất Thánh.

9. Hoa Hồng Vàng: Là một phẩm vật bằng vàng được tặng cho các Đền Thánh hoặc nhà thờ; các hoàng gia; chính phủ và một số nhà quân sự.

Thưa Đức cha, xin Đức cha cho biết thêm về các vị tại Việt Nam đã được Đức Giáo Hoàng trao tặng huân chương?

- Tại Việt Nam có 3 vị đã được nhận huân chương, người đầu tiên là ông Gioan Baotixita Lê Đức Thịnh vào năm 2007. Ông sinh năm 1961 tại giáo xứ Phúc Nhạc, giáo phận Xuân Lộc. Ông Gioan Baotixita Lê Đức Thịnh được Đức Bênêđictô XVI trao Huân chương Giáo Hoàng Thánh Grêgôriô Cả, với cấp bậc cao nhất là Hiệp sĩ Đại Thánh Giá. Vị thứ hai là ông Gioakim Đỗ Trinh Huệ vào năm 2011. Ông sinh năm 1940, là giáo dân giáo xứ Chánh tòa Phủ Cam, Tổng Giáo phận Huế. Ông Gioakim Đỗ Trinh Huệ cũng được Đức Bênêđictô XVI trao Huân chương Giáo Hoàng Thánh Grêgôriô Cả, bậc Hiệp sĩ Đại Thánh Giá.

Và ngày 8.4.2025, ông Phêrô Trần Thanh Lương, sinh năm 1976 tại giáo xứ Đông A, giáo phận Thái Bình đã được Đức Phanxicô quyết định tặng Huân chương Thánh Giá Pro Ecclesia et Pontifice (Vì Giáo hội và Đức Giáo Hoàng). Tôi vinh dự thay mặt ngài trao huân chương danh giá này cho ông Phêrô Trần Thanh Lương tại nhà thờ Chánh tòa Thái Bình. Huân chương Thánh Giá Pro Ecclesia et Pontifice là sự vinh danh dành cho những vị có cống hiến đặc biệt đối với Giáo hội và Đức Thánh Cha, mà cụ thể là sự dấn thân không mệt mỏi cho đức tin, và là chứng nhân Tin Mừng trong mọi mặt của đời sống.

Xin cảm ơn Đức cha!

LAN CHI thực hiện