Những giáo xứ lâu đời của TGP TPHCM, từ Chợ Đũi, Jeanne d’Arc, Chợ Quán đến Hạnh Thông Tây, mỗi nơi ẩn chứa một câu chuyện riêng về những hàng cây đã trở thành một phần hơi thở của xứ đạo.
Chợ Đũi: Những khoảng xanh còn lại của một giáo xứ trăm năm
Được thành lập năm 1859, giáo xứ Chợ Đũi - Huyện Sỹ là một trong những giáo xứ lâu đời tại TGP TPHCM. Nhà thờ qua nhiều lần xây dựng và mở rộng các hạng mục mục vụ, diện tích cây xanh nơi đây không còn nhiều như trước. Những cây lâu năm còn lại vẫn âm thầm tô điểm cho khuôn viên.
Dừng chân dưới một gốc cây to lớn gần nhà Chờ Phục Sinh để đọc kinh cầu cho linh hồn sau thánh lễ chiều, bà Trần Thị Thoa, 91 tuổi chậm rãi hít thở như tận hưởng không khí yên lành trong khuôn viên thánh đường. Trong ký ức của bà, khuôn viên ngày xưa có nhiều cây cối, tạo nên vẻ thanh bình riêng của xứ đạo. Đã từng có những lần dẫn theo con nhỏ, sợ ảnh hưởng đến không gian chung của cộng đoàn, nên mấy mẹ con bà dự lễ dưới những tán cây cao. Theo thời gian, nhiều công trình được xây dựng thêm, cảnh quan cũng thay đổi, nhưng những khoảng xanh còn lại vẫn đem đến cảm giác dễ chịu, thân thuộc cho người giáo dân, trong đó có bà Thoa.
Cha Antôn Nguyễn Ngọc Sơn cũng là người đã chứng kiến bao thăng trầm của mảng xanh nơi nhà thờ Huyện Sỹ. Tình cờ gặp cha sau giờ chơi thể thao với các tu sĩ, khó ai nghĩ vị linh mục sinh năm 1948 này đã gắn bó với nơi đây gần như trọn cuộc đời. Từ ngày bước chân vào Chủng viện Phanxicô khi mới là cậu học trò lớp 6, đến nay tính ra đã hơn 70 năm. “Huyện Sỹ ngày xưa cây cối đẹp lắm, với vườn cây giá tỵ đều ràn rạt bao quanh nhà thờ. Chúa nhật hay ngày hè, tôi cùng các anh em tu sinh thường qua đây chơi. Về sau, trong quá trình cải tạo cảnh quan, hàng giá tỵ được thay bằng những cây sao dầu như chúng ta đang thấy đây”, cha Sơn chỉ về phía những cây khoảng 50 năm tuổi bên hông nhà thờ, kéo dài từ phía đài Đức Mẹ vào đến bãi giữ xe.
Theo cha Sơn, phía bên phải thánh đường, “cây vú sữa có tuổi đời sáu bảy chục năm là ít” cũng đã được đốn đi cách đây vài năm, do họ đạo làm mái che để bà con dự lễ cho rộng rãi. Ở giáp cổng ra vào, còn hai cây xanh cũng to cao cỡ hàng sao dầu phía đối diện. Qua lời kể của ngài, người nghe có thể hình dung một Huyện Sỹ xanh mát của nhiều thập niên trước - nơi cây cối từng hiện diện dày đặc như một phần không thể tách rời của đời sống xứ đạo giữa lòng Sài Gòn.
Jeanne d’Arc: Tiếng ve gọi hè của “dân thành phố”
Nếu Chợ Đũi chỉ còn những mảng xanh khiêm tốn thì khu vực quanh nhà thờ Jeanne d’Arc lại mang đến một cảm xúc hoàn toàn khác. Nằm dọc các tuyến đường và không gian công cộng bao quanh nhà thờ, dù không thuộc sở hữu của giáo xứ, nhưng những hàng cây cổ thụ đã góp phần làm nên vẻ đẹp đặc trưng của ngôi thánh đường hơn trăm năm tuổi.
Từ xa nhìn lại, nhà thờ như được ôm trọn trong màu xanh của những tán cây cao vút. Vào những ngày nắng gắt, bóng cây trải dài trên các lối đi. Khi bất chợt gặp cơn mưa chiều, nhiều giáo dân tan lễ có nơi trú tạm dưới tán lá. Buổi sáng sớm hay chiều tối, khu vực quanh nhà thờ trở thành nơi tập thể dục quen thuộc của người dân trong vùng. Cũng trong không gian này, không khó để bắt gặp hình ảnh những bà mẹ trẻ đẩy xe cho con dạo mát, bón từng muỗng bột cho con dưới bóng cây, hay những cụ già thong thả trò chuyện sau khi tản bộ…
Với bà Đinh Lan Hương, 67 tuổi, giáo dân xứ Jeanne d’Arc, những hàng cây cao bóng mát xung quanh đã là một phần của cuộc đời mình. Từ thuở nhỏ, bà đã thấy những thân cây cao lớn hiện diện quanh nhà thờ. Nhưng điều khiến nhiều người nhớ nhất lại là tiếng ve, vì sẽ hồi tưởng về một thời cắp sách, của những buổi trưa hè rong chơi, của những ngày tan trường cùng bạn bè đạp xe dưới bóng cây.
Một giáo dân khác là ông Nguyễn Phước Long cho biết, theo lời của các vị cao niên kể lại, thời điểm năm 1920, khi linh mục Gioan Baotixita Huỳnh Tịnh Hướng khởi công xây dựng nhà thờ và hoàn thành vào năm 1928, những cây xanh ven đường xung quanh cũng bắt đầu được trồng, coi như cùng tuổi với ngôi thánh đường Jeanne d’Arc. Ở 70 tuổi, ông Long cảm nhận: “Mảng xanh quanh xứ đạo tạo cho không gian nơi này thêm mát mẻ, thoáng đãng, đặc biệt làm tăng thêm vẻ đẹp cho ngôi thánh đường cổ kính của một xứ đạo cổ”.
Chợ Quán: Những chứng nhân của thời gian
Nhắc đến cây xanh nơi các xứ đạo cổ mà bỏ qua họ đạo Chợ Quán thì thật là thiếu sót. Là một trong những giáo xứ lâu đời của vùng đất Nam Bộ, Chợ Quán hôm nay vẫn còn giữ được nhiều cây sao dầu cổ thụ, đứng sừng sững trước cửa ra vào thánh đường, dọc hai bên khuôn viên phía trước, và trải dài bên hông nhà thờ. Theo ông Phanxicô Assisi Phan Tăng Minh, nguyên Chủ tịch Hội đồng Mục vụ giáo xứ, mặc dù trong lịch sử không có thông tin ghi chép, nhưng ước đoán rằng những cây sao dầu nơi đây đã xuất hiện từ rất xa xưa. Trong những bức ảnh tư liệu cũ của họ đạo, người ta đã thấy các hàng cây hiện diện với dáng cao lớn, nên ước chừng đến nay chúng có thể “làm bạn” với họ đạo khoảng 90 đến 100 năm, bán kính mỗi cây phải đến 2-3 vòng tay người ôm mới xuể.
Dưới những tán cây sao dầu được trồng trên nền đất gần một thế kỷ trước, có chất chứa kỷ niệm của ông Minh khi cùng chúng bạn, lúc chơi trò bắn bi, khi chơi quay cù… thuở ấu thời. Cũng nơi ấy, bà Nguyễn Thị Út, thành viên Hội Con Đức Mẹ, nhớ lại những ngày cùng bạn bè chơi trốn tìm, chơi ô ăn quan, khắc tên mình trên những thân cây cao lớn. Trong khuôn viên họ đạo Chợ Quán cũng còn lưu giữ một cây phượng gần nửa thế kỷ. Mỗi năm, khi những chùm hoa đỏ rực bừng nở, cả khoảng sân như được thắp lửa bởi sắc đỏ của mùa hè. Biết bao thế hệ học trò của xóm đạo đã từng nhặt những cánh phượng rơi, ép vào trang lưu bút như một cách lưu giữ kỷ niệm của hoa niên. Hoa phượng cũng trở thành tín hiệu quen thuộc báo mùa thi đến. Vào những dịp này, họ đạo thường dâng thánh lễ, tổ chức giờ chầu hoặc những giờ cầu nguyện đặc biệt để cầu xin cho các thí sinh bước vào kỳ thi với sự bình an và sáng suốt.
Hạnh Thông Tây: Khu vườn xanh giữa lòng đô thị
Nếu xét về số lượng cây xanh, có lẽ khó nơi nào trong số các giáo xứ được nhắc đến có thể sánh với Hạnh Thông Tây. Bước qua cổng nhà thờ vào bên trong, người ta có cảm giác như bước vào một khu vườn rộng lớn. Ông Lương Văn Thơ (bà con trong xứ quen gọi là ông từ Nhật) cho hay, khuôn viên giáo xứ hiện có hơn 80 cây sao dầu trên dưới 30 năm tuổi. Chúng được trồng ngay hàng thẳng lối. Nhìn từ xa, màu xanh trải dài như một tấm thảm khổng lồ phủ kín khuôn viên thánh đường. Đa phần đã cao gần bằng tháp chuông, tầm 15-20 mét. Những thân cây thẳng tắp vươn lên bầu trời, tạo nên một cảnh quan vừa hùng vĩ vừa thanh bình. Vào những ngày nắng, ánh sáng len qua các tầng lá tạo thành những vệt sáng lung linh trên mặt sân. Khi gió nổi lên, cả khu vườn như chuyển động trong tiếng lá reo không dứt.
Để đảm bảo an toàn cho người qua lại, dạo chơi, giáo xứ cắt đọt, tỉa nhánh thường xuyên, nhất là vào thời điểm trước khi mùa mưa đến. Ngắm nhìn vườn cây cao lớn, vươn lên trời xanh, thân thẳng dài tăm tắp, ông Thơ nói rằng: “Sở dĩ cây nào cũng thẳng thóm là do từ khi mua cây giống, nhà thờ đã chủ động chọn cây thẳng, cây khỏe đem về trồng”. Cũng chính tay ông Thơ và bà con giáo dân trồng cây, chăm tưới “mấy năm đầu đời”. Khi cây cao lớn, rễ đâm sâu thì không cần tưới tắm gì nữa, nhưng hằng ngày ông vẫn chuyên chăm làm sạch khuôn viên bằng chiếc máy thổi lá.
Nhà ở ngay phía cửa sau của nhà thờ, nên 3 giờ sáng ông đã có mặt để vác máy thổi. Khoảng 6 giờ nghỉ chút chạy ra chợ uống ly cà phê rồi về làm cho tới 9 giờ là xong. Bình thường là như vậy. Riêng những tháng cuối năm, cây thay lá nhiều, thì mật độ làm việc của ông Thơ cũng tăng lên 3 lần trong một ngày. “Nhờ vậy, tôi thấy khỏe, chứ không thì dễ bệnh lắm”, ông cụ tuổi 80 nói vui rồi dẫn chúng tôi đi xem “hai cây cao niên cũng bằng tuổi nhà thờ” trong khuôn viên. Một cây gần lối lên phòng thánh, cây còn lại sát bên nhà mục vụ. Hỏi ra mới biết, hai cây Nhạc Ngựa (còn gọi là cây xà cừ Tây Ấn) này nằm trong số 10 cây được ông Lê Phát An trồng khi xây nhà thờ. Đến thời cha FX Nguyễn Ngọc Thu quản nhiệm, đã bàn với bà con giáo dân hạ cây lấy gỗ để làm bàn thờ. Hai gốc cây còn lại, dẫu chỉ còn một nửa thân với cái gốc khổng lồ, cao khoảng 5-6 mét, nhưng nay đã mọc thêm nhiều nhánh mới, xanh tốt.
Mấy thập niên qua, không gian xanh trong khuôn viên đã trở thành nơi sinh hoạt cộng đồng: người đi bộ tập thể dục buổi sáng, thiếu nhi dựng lều trại trong những dịp hè, học sinh ôn bài thi, hay đơn giản là nơi đọc sách, nghỉ ngơi sau giờ tan tầm của bà con xa gần… Điều quý giá có lẽ nằm ở chỗ là giữa một đô thị sầm uất, xứ đạo vẫn duy trì được một khu vườn cây xanh rộng lớn, nơi con người có thể cảm nhận rõ hơi thở của thiên nhiên, hòa nhịp với cây cối xanh tươi.
Bích Vân
.jpg)
Bình luận