Đầu mùa hè của hơn 2 năm trước, nhận được tờ phả đồ từ ông Marcel Schneyder chuyển cho tiến sĩ Nguyễn Phước Vĩnh Đào - một người cháu trong hoàng tộc triều Nguyễn, với thông tin vỏn vẹn trên một trang giấy nhưng “thiếu trước, hụt sau”, chúng tôi lần theo chỉ dẫn để đi tìm thân thế gia đình ông Nguyễn Hữu Hào. Dòng Mến Thánh Giá Chợ Quán là nơi đầu tiên tôi cậy nhờ để tìm sơ Maria Nguyễn Thị Gương.
Sau mấy lần tìm kiếm, một tuần sau, sơ Xuân Thu gọi tôi đến, cho xem một trang trong kỷ yếu của dòng MTG Chợ Quán, được ấn hành năm 1970, có tiểu sử của nữ tu Gương: “Bà bề trên Maria Gương sinh năm 1864 tại Xóm Chiếu, thuộc gia đình thế giá, đạo đức, có năm anh em, chị cả tu Dòng thánh Phaolô, anh ba làm Tổng đốc, anh tư là linh mục P. Dượt (Dược), bà là nữ tu Mến Thánh Giá và em út là ông Nguyễn Hữu Hào, thân sinh của hoàng hậu Nam Phương.
Bà vào dòng năm 1880 và khấn hứa năm 1886. Làm Bề trên tu viện từ năm 1934 đến năm 1940. Bà có lòng hiền lành, rộng rãi đối với chị em. Dưới thời của bà, chị em được mở mang thêm về việc học hành và ngành y tá. Sau bao năm tận tụy làm tôi Chúa và giúp chị em trong dòng, bà qua đời tại tu viện ngày 28.9.1944. Buổi lễ an táng nhằm ngày 30.9.1944. Ngoài đoàn con cái thân yêu, còn có bà Nguyễn Hữu Hào, em dâu của bà, mẹ của hoàng hậu Nam Phương và bà Didelot là ái nữ của bà Nguyễn Hữu Hào, đến dự lễ và đưa linh cữu bà đến nơi phần mộ tại nghĩa trang của tu viện”.
Chỉ bấy nhiêu thôi, nhưng với tôi, con đường đã mở. Vậy là đã biết được bà Gương. Tôi tiếp tục chạy qua nhà thờ Xóm Chiếu để tìm tiểu sử linh mục Dược. Một lần nữa, kỷ yếu đã giúp trả lời cho những câu hỏi khó: quê nội của hoàng hậu Nam Phương, gia cảnh…, tất nhiên là có cả những dòng ghi chép về linh mục Dược, với mộ phần hiện được chôn tại Đất Thánh Chí Hòa.
Tôi lại tiếp tục xin phép các sơ bên Tỉnh dòng Phaolô Sài Gòn để đi tìm người còn lại là một nữ tu Nhà Trắng, chị cả ông Nguyễn Hữu Hào. Sau nhiều lần lui tới nhà truyền thống, tìm trong nhà hài cốt, thậm chí các sơ trong dòng còn nhờ tìm bên Nhà Mẹ ở Paris, nhưng vẫn chưa có kết quả. Sách Theo dấu Hoàng hậu Nam Phương và Vua Bảo Đại in và tái bản đến lần thứ hai, bản thảo Gia tộc Huyện Sĩ, dấu ấn còn ghi sắp hoàn thành, nhưng vẫn chưa có manh mối. May mắn thay, tôi chợt nhớ đến một bức ảnh có chữ viết tay thật đẹp mà trong một lần thăm nhà truyền thống của dòng Phaolô Sài Gòn tôi đã chụp được. Thật bất ngờ, nội dung trong ấy viết về tiểu sử của một vị nữ tu mà đọc lên, tôi ngờ ngợ sao giống tiểu sử của sơ Gương bên dòng MTG Chợ Quán, em của sơ “chị cả ông Nguyễn Hữu Hào” mà mình đang tìm dấu vết quá. Nhờ Nguyễn Thanh Gia Huy - một bạn trẻ cũng đang nghiên cứu sử học Công giáo - dò trong kỷ yếu của giáo xứ Lái Thiêu, mới phát hiện đúng đó là sơ Anna Thân - dòng Phaolô - chị cả của linh mục Phêrô Nguyễn Linh Dược, bà cựu bề trên MTG Chợ Quán Maria Nguyễn Thị Gương và ông Phêrô Nguyễn Hữu Hào. Tôi nhờ TS Vĩnh Đào ở Pháp xác nhận lại thông tin với gia đình. Vậy là bí ẩn đã được giải mã.
Tài liệu viết tay của Tập viện dòng thánh Phaolô Sài Gòn xưa, đang lưu ở nhà truyền thống có phần ghi về sơ Thân và một bạn đồng tu như vầy:
“… Hai chị vào dòng năm 1864, đều đồng tuổi và cũng ở một xứ. Một chị tên là Lucia Giàu ở Lái Thiêu, vào dòng trong tháng 5, được 18 tuổi; người đã sống và chết như kẻ nữ tu tốt lành, song không để lại nét nào hiển nhiên trong đời sống của người.
Chị bạn của người là Anna Thân, tên dòng là bà Marie Therésa, vào dòng trong tháng 10. Là một thiếu nữ có tài năng, thông minh, và hơn nữa là có lòng đạo đức chắc chắn. Số thọ rất chi là thi thiểu, vậy người ta giao cho người nhiều phận sự phải làm một lượt như dạy học cho nhi nam, dạy sách bổn, điều khiển nhà may, coi sóc nhà bếp; người làm hoàn thành mọi việc, hành động cách bình tĩnh và đứng đắn, thái độ của người có dấu nhơn từ, và cương nghị, lòng kiên nhẫn bền bỉ của chị để ta ước đoán được sự người kết hợp với Chúa.
Sau khi đã trải qua bao năm trường ở Nam kỳ, chị được gởi ra Huế và tiếp tục đời sống giản dị, đơn sơ và hy sinh liên lỉ, ở giữa các chị em mà không ai để ý tới. Sau mười năm cách đày, chắc thật không xa mấy, xong là cuộc lưu đày thật sự cho người Việt xưa, bởi rất khó bề cho việc di dịch, thì nhà dòng cho phép người đi về thăm gia đình năm 1902… Anh người là linh mục * (cha Dược, thực ra là em - NV), em người là nữ tu Mến Thánh Giá, và cha mẹ người tỏ cùng Mẹ Candide, khi ấy làm bề trên Thỉnh, họ có ý ước ao thấy Người từ rày được ở lại quê hương mình, hầu khỏi chết ở xa bà con.
Vừa khi bà Marie Therésa hay biết sự vận động và lời yêu cầu ấy, người liền xin Mẹ bề trên đừng kể chi đến điều đó, vì người muốn sống trong đức vưng lời, dầu ở đây hay là những nơi khác cũng không can hệ gì mấy, miễn là người được làm theo Thánh ý Chúa.
Mặc dầu cha mẹ bà con khóc lóc, người cũng ra đi, buộc gia đình phải chịu sự hy sinh khổ cực vì cuộc phân ly. Tám ngày sau khi người trở ra Huế, người mắc bệnh thiên thời và với một sự bình yên sâu thẳm, người tự cho mình là sung sướng vì được chết như Thừa sai, tông đồ và hy tế của đức vưng lời”.
Như vậy, 4 chị em con ông Nguyễn Văn Cường (?-1902) và bà Lê Thị Thương lần lượt là Nguyễn Thị Thân (1845-1902), Nguyễn Linh Dược (1848-1914), Nguyễn Thị Gương (1864-1944) và Nguyễn Hữu Hào (1866-1937). Gia đình bên nội của hoàng hậu Nam Phương chỉ có ông Hào là thành lập gia thất, còn lại các cô bác đều là tu sĩ, vị nào cũng là mẫu gương quảng đại với mọi người. Khoảng trống trong gia phả đã được lấp đầy và câu trả lời đã có đầy đủ, có thể tóm tắt lại như sau: Năm 1864, lúc cô em gái út là Maria Gương chào đời, chị cả Thân đã khấn dòng Phaolô; năm 1889, Mẹ Candide lập cộng đoàn tại Huế, sơ Thân đã được gởi ra đó; năm 1902, gia đình có hai sự kiện đáng nhớ, không biết sơ đã về thăm nhà trong dịp lễ cưới của em trai út Nguyễn Hữu Hào hay ngày cha qua đời? Và cũng trong năm này, sơ Thân cũng bệnh và mất đột ngột sau khi ra lại Huế. Tro cốt cũng gởi lại nơi này luôn.
Sơ Thân mất lúc Jeanne Mariette chưa chào đời nhưng năm 1934, gia đình có niềm vui khi cháu gái trong gia đình là Mariette được phong làm hoàng hậu ngay tại Huế, và cũng trong năm này, sơ Gương thành Bà Nhứt của Dòng Mến Thánh Giá Chợ Quán. Gia tộc vẫn có sự kết nối với những hoạt động của Giáo hội, hoàng hậu Nam Phương vẫn tiếp tục thăm viếng và là ân nhân của các viện Dục Anh, những hội dòng.
Hành trình đi tìm gia phả, dòng tộc của hoàng hậu Nam Phương có nhiều điều diệu kỳ, tôi tin mình đã được ơn dẫn dắt và những mối nhân duyên bất ngờ. Tôi không là người Công giáo, nhưng tin vào một câu Kinh Thánh: “Hãy tìm thì sẽ gặp”.
Thanh Thúy
Bình luận