Từ khu vườn ở nhà thờ Mộ Thánh đến niên đại mới cho các cuộn giấy Biển Chết, năm 2025 chứng kiến nhiều khảo cứu mới mang đến những chi tiết chưa từng có của các câu chuyện trong Kinh Thánh.
Về tổng thể, những phát hiện công bố trong năm vừa qua đã mang đến những thông tin và khía cạnh mới, qua đó giúp giới nghiên cứu không chỉ hiểu thêm về các sử liệu Kinh Thánh, mà còn có thêm nhiều ghi chép quan trọng về thế giới cổ đại.
1. Khu vườn cổ bên dưới nhà thờ Mộ Thánh
Đội ngũ do giáo sư Francesca Romana Stasolla của Đại học La Sapienza ở Rome (Ý) dẫn đầu đang tiến hành khai quật phần bên dưới của địa điểm thiêng liêng này. Họ từng bước bóc tách, phân tích những dấu vết của thời gian để tìm ra manh mối về hoạt động của người địa phương trong nhiều thế kỷ qua. Các chuyên gia đã phát hiện những dấu vết của một khu mỏ có từ Thời đồ sắt, trước khi chuyển thành khu canh tác và trồng trọt. Phát hiện này trùng khớp với những chi tiết trong Phúc Âm theo thánh Gioan, cụ thể là phần mô tả Chúa Giêsu bị đóng đinh và được chôn cất trong một khu vườn, theo báo Times of Israel.
2. Kitô giáo được lan truyền khắp chốn, từ Abu Dhabi đến ngoại ô thành Rome
Các nhà khảo cổ học bên ngoài Abu Dhabi (UAE) đã tìm được một cây thánh giá bằng thạch cao có niên đại 1.400 năm bên trong những ngôi nhà gần một quần thể tu viện từ thế kỷ thứ 7 đến thứ 8 trên đảo Sir Bani Yas. Điều này cho phép xác nhận những ngôi nhà trên là một phần của tu viện, và chứng tỏ sự lan rộng của Kitô giáo tại địa phương trước thời điểm có đạo Hồi.
Những khám phá khác trong năm 2025 cũng mang đến manh mối mới về sự lan truyền Kitô giáo khắp nơi. Chẳng hạn tại Thổ Nhĩ Kỳ, các nhà khảo cổ học trong lúc làm việc ở thành phố cổ Olympos đã phát hiện một sàn gạch khảm tinh xảo tại cửa vào một nhà thờ từ thế kỷ thứ 5. Còn các nhà nghiên cứu khai quật tại sa mạc Negev của Israel cũng tìm được những bức tượng đẽo khắc từ gỗ mun trong các ngôi mộ Kitô giáo từ khoảng thế kỷ thứ 4 đến thứ 7. Những bức tượng này có thể xuất phát từ Ethiopia.
3. Đẩy lùi niên đại của các cuộn giấy Biển Chết
Ban đầu, các học giả đạt được đồng thuận rằng những cuộn giấy Biển Chết được hoàn tất từ thế kỷ thứ 3 trước Công nguyên đến thế kỷ thứ 2 sau Công nguyên. Tuy nhiên, việc xác định niên đại của từng bản thảo vấp phải nhiều trở ngại do có rất ít manh mối và việc xác định niên đại bằng phương pháp đồng vị carbon cho tất cả văn bản cổ đại về tôn giáo này là điều không khả thi.
Tuy nhiên, năm 2025, một nhóm chuyên gia đã công bố công cụ mang đến đột phá mang tên Enoch, mô hình dự đoán niên đại dựa trên trí năng nhân tạo (AI). Mô hình được huấn luyện để đọc các bản thảo đã được xác định niên đại bằng đồng vị carbon. Nhờ Enoch, các chuyên gia phát hiện nhiều cuộn giấy Biển Chết phải cổ xưa hơn đánh giá lâu nay.
4. Mạng lưới buôn bán ngà voi cổ đại
Ngà voi xuất hiện nhiều lần trong Cựu Ước, và được xem là dấu hiệu của sự giàu có và xa xỉ. Chẳng hạn, ngai vàng của Vua Solomon được mô tả làm bằng ngà voi. Thậm chí một bài hát về Solomon cũng sử dụng ngà voi để nói về vị vua. Thế nhưng, ngà voi lúc đó xuất phát từ đâu? Một đội ngũ nghiên cứu liên ngành đã công bố báo cáo được thực hiện đối với hàng trăm hiện vật bằng ngà voi từ vùng nam Levant (chỉ vùng đất rộng lớn ở phía đông Địa Trung Hải). Kết luận rút ra là trong suốt một thiên niên kỷ, từ năm 1600 TCN đến 600 TCN, ngà voi đến từ vùng hạ Sahara của châu Phi, cụ thể là thông qua hoạt động buôn bán của các thương nhân từ Nubia (tên trong Cựu Ước là người Kush).
5. Phát hiện mới về thành cổ Megiddo
Tên thành cổ Megiddo, được UNESCO công nhận là di sản thế giới, từng xuất hiện trong Sách Khải Huyền. Năm qua, các nhà khảo cổ học làm việc tại di chỉ cổ đại này đã khai quật được một lớp hiện vật gốm sứ trải rộng, có niên đại từ thế kỷ thứ 7 TCN và xuất phát từ Ai Cập. Đây là phát hiện đáng chú ý vì theo Thánh Kinh, Megiddo là nơi diễn ra trận chiến thảm khốc giữa Vua Josiah và Pharaoh Necho, khiến Vua Josiah tử vong. Dầu vậy, cho đến nay vẫn chưa tìm được bằng chứng khảo cổ trực tiếp nào có thể xác nhận sự kiện này. Nhờ vào phát hiện mới, lớp gốm Ai Cập nói trên cho thấy có vẻ như một đạo quân Ai Cập đã hiện diện tại nơi này vào đúng thời điểm được Thánh Kinh mô tả.
6. Xác định niên đại Hồ Siloam
Hồ Siloam (Silôác) ở thành David, phía nam các bức tường của Jerusalem, được đề cập trong Phúc Âm theo thánh Gioan, về phép lạ Chúa Giêsu chữa người mù: “Đức Giêsu nhổ nước miếng xuống đất, trộn thành bùn và xức vào mắt người mù, rồi bảo anh ta: ‘Anh hãy đến hồ Silôác mà rửa’ (Silôác có nghĩa là: người được sai phái). Vậy anh ta đến rửa ở hồ, và khi về thì nhìn thấy được”.
Năm 2025, các nhà nghiên cứu tuyên bố đã xác định được niên đại của con đập bằng đá ở hồ Siloam từ năm 800 TCN. Dựa trên kết quả này, các nhà nghiên cứu dự đoán công trình nhiều khả năng được xây dựng như một phần của nỗ lực quy mô lớn, có tổ chức, nhằm ứng phó những ảnh hưởng bởi khí hậu vào thời điểm đó.
LING LANG
Bình luận