Khám phá lại “Những bậc thang thánh”

Tổ hợp công trình bao quanh Những bậc thang thánh một lần nữa được giới thiệu trước thế giới sau gần 2 thập niên trùng tu tỉ mỉ.

Bất chấp khu vực ra vào Đền thánh Những bậc thang thánh (Scala Santa) ở Rome đã bị bao quanh bởi những tấm gỗ dán khổng lồ, một người phụ nữ vẫn kiên trì đứng bên ngoài. Bà nhẹ nhàng chạm tay lên bức ảnh màu chụp cầu thang, đầu cúi thấp và cầu nguyện. Qua nhiều thế kỷ, những dòng người từ khắp nơi trên thế giới về đây, đi bằng đầu gối lên 28 bậc thang trong không khí lặng lẽ và đầy tôn nghiêm, mỗi bước chuyển gối đều thành tâm cầu nguyện. Trung bình Scala Santa đón khoảng 3.000 người đến viếng mỗi ngày, trải nghiệm phần nào thời khắc Chúa Giêsu bị xét xử. Đền thánh đang lưu giữ một trong những chứng tích quan trọng nhất của Công giáo là Những bậc thang thánh đã in dấu chân của Chúa Giêsu khi Tổng trấn Philatô mang Thầy đến trước đám đông và ra lệnh đóng đinh Chúa trên thập giá.

Tuy nhiên, việc viếng thánh tích đã tạm thời bị ngưng trệ suốt một năm, và bức ảnh lớn chụp cầu thang là tất cả những gì mà người hành hương có thể thấy được khi đến nơi này. Đây là thời gian để đội ngũ chuyên gia của Vatican hoàn tất giai đoạn cuối cùng của nỗ lực kéo dài gần 2 thập niên qua nhằm đại trùng tu toàn bộ Đền thánh và làm sạch các bức bích họa có tổng diện tích đến 1.700 m².

Tương truyền, hoàng hậu của Hoàng đế Constantius, mẹ của Hoàng đế Constantine I là thánh Helen đã mang những bậc thang này từ Jerusalem về Rome vào năm 326. Đến năm 1589, Đức Giáo Hoàng Sixtus V đã ra lệnh dựng nên một thánh đường đặc biệt và trang hoàng cho phù hợp với Những bậc thang thánh và nhà nguyện Sancta Sanctorum phía trên, nơi đang cất giữ một số thánh tích lâu đời và quý giá nhất của Rome về các thánh tử đạo đời đầu, và hình ảnh Chúa Giêsu được làm bằng bạc, nạm đá quý.

Đức Sixtus V muốn nhà thờ bao quanh Những bậc thang thánh không những bảo tồn được các thánh tích quan trọng, mà còn thể hiện những khía cạnh tinh tế nhất về đạo Kitô thông qua số lượng dồi dào các tranh ảnh đầy màu sắc và sống động, thể hiện các sự kiện then chốt trong Cựu Ước và Tân Ước, theo chuyên gia nghệ thuật Mary Angela Schroth, người tham gia dự án phục hồi và trùng tu. “Do nhiều tín hữu thời đó mù chữ, họ chỉ biết đến những tình tiết trong Kinh Thánh thông qua các hình ảnh”, trang tin Catholic News Service dẫn lời bà Schroth. Và vì thế, gần như toàn bộ Đền thánh Scala Santa, bao gồm hai nhà nguyện, 5 cầu thang (trong đó có Những bậc thang thánh), trần của tầng hầm, các bức tường cao, đều được phủ đầy tranh bích họa và các tác phẩm nghệ thuật tuyệt mỹ. Đứng trước công trình này, khách hành hương hoàn toàn bị choáng ngợp và trầm trồ thán phục.

Thế nhưng, những kiệt tác dù đẹp đến mấy cũng dần dần bị phai mờ theo thời gian. Nhiều thế kỷ của bụi đất, nước ẩm và các kỹ thuật phục hồi còn thô sơ đã làm phai màu các bức họa, hay chôn vùi dưới các lớp bụi bẩn những hình ảnh một thời từng rực rỡ, cộng thêm tình trạng không đủ sáng. Do vậy, các tác phẩm nghệ thuật không còn tạo ra sự ấn tượng cần thiết để tác động thêm vào trải nghiệm thánh thiêng của khách hành hương khi họ quỳ gối trên Những bậc thang thánh, hướng đến Sancta Sanctorum, theo tiến sĩ Paolo Violini, chuyên gia hàng đầu về lĩnh vực phục hồi bích họa của Các viện bảo tàng Vatican.

Công trình đại trùng tu được sự hỗ trợ ban đầu của Quỹ Getty vào năm 2000 và kế đến là khoản hỗ trợ tài chính dồi dào của tổ chức Bảo trợ Nghệ thuật thuộc Các viện bảo tàng Vatican. Theo kế hoạch, giai đoạn khôi phục phần cầu thang trung tâm sẽ được hoàn thành vào cuối năm nay, và đến cuối năm 2019 sẽ hoàn tất phần cổng trước. Một đội ngũ gồm 11 chuyên gia nắm vững các kỹ thuật phục hồi thời hiện đại đã bỏ ra gần 2 thập niên để “làm sống lại” quang cảnh mà 40 nhà danh họa, điêu khắc gia chỉ mất chưa đầy 2 năm đã tạo dựng thành công trong thế kỷ 16. Tuy nhiên, nỗ lực và sự kiên trì của họ đã mang lại sự tưởng thưởng xứng đáng, cho phép các tín hữu và những người hành hương có thể một lần nữa, sau 400 năm, thưởng lãm được hoàn toàn nét đẹp thánh khiết và rực rỡ mà các họa sư vào thời Đức Giáo Hoàng Sixtus V từng sáng tạo nên.

Linh mục Francesco Guerra, người coi sóc Đền thánh phân tích: “Nghệ thuật Công giáo tại những địa điểm linh thiêng không chỉ là những tác phẩm đẹp mê hồn, tạo nên cảm giác hoành tráng, mà trên thực tế còn là công cụ chuyển tải nội dung mạnh mẽ như lời nói và chữ viết”. Những danh tác này góp phần giải thích và chia sẻ đức tin, mang các tín hữu đến gần và tạo dựng mối liên kết chặt chẽ hơn với Chúa. Đó là điều mà tổ hợp công trình xung quanh Những bậc thang thánh đã mang lại.

LING LANG