Năm 2025 Năm Thánh của hai vị giáo hoàng

Giáo hội hoàn vũ vừa trải qua một năm có thể xem là dấu “gạch nối” giữa hai triều đại giáo hoàng, Đức Phanxicô về với Chúa và Đức Lêô XIV trở thành đấng kế vị thánh Phêrô. Đây cũng là năm có nhiều yếu tố “đầu tiên”.

Nvăm 2025 mở đầu cũng là chặng cuối trong hành trình trần thế của Đức Phanxicô, tuy phần lớn thời gian phải được điều trị tại bệnh viện, nhưng ngài vẫn có những quyết định quan trọng, vẫn kiên định với mong muốn cải tổ và xây dựng một “Giáo hội nghèo khó vì người nghèo”. Nửa sau năm 2025 đánh dấu sự khởi đầu của vị giáo hoàng người Mỹ - Peru. Đức Lêô XIV tiếp bước Đức Phanxicô, và đã phần nào định hình những trọng tâm của triều đại mới.

Nữ tổng trưởng đầu tiên của giáo triều

Đức Giáo Hoàng Phanxicô ngày 6.1.2025 đã bổ nhiệm nữ tu Simona Brambilla, 60 tuổi, dòng Thừa sai Consolata, làm Tổng trưởng Bộ Các Tu hội đời sống thánh hiến và Tu đoàn Tông đồ. Với quyết định trên, sơ Brambilla là phụ nữ đầu tiên đứng đầu một bộ của Tòa Thánh. Đức Phanxicô cũng chọn Đức Hồng y Ángel Fernández Artime, 65 tuổi, nguyên Bề trên Tổng quyền dòng Salêdiêng Don Bosco, làm Phó Tổng trưởng của bộ này. Nữ tu Brambilla từng có thời gian truyền giáo ở Mozambique. Sơ là y tá trước khi gia nhập dòng Thừa sai Consolata và trở thành Bề trên Tổng quyền từ năm 2011-2023. Ngày 8.7.2019, Đức Thánh Cha lần đầu tiên chỉ định 7 phụ nữ vào các vị trí của Bộ Các Tu hội đời sống thánh hiến và Tu đoàn Tông đồ. Sau đó, ngày 7.10.2023, nữ tu Brambilla được chọn là Thư ký và nay trở thành Tổng trưởng.

Sắc lệnh mới về ý lễ và bổng lễ

Bộ Giáo sĩ đã ban hành sắc lệnh, được Đức Giáo Hoàng Phanxicô phê chuẩn ngày 13.4.2025, cập nhật quy định về ý lễ và bổng lễ, nhằm đảm bảo tính minh bạch, chính xác và tôn trọng ý nguyện của tín hữu. Sắc lệnh nhấn mạnh ý nghĩa của việc xin lễ - một tập quán cổ xưa giúp tín hữu kết hợp chặt chẽ với hy tế Thánh Thể, đồng thời hỗ trợ nhu cầu Giáo hội và các thừa tác viên. Văn bản tích hợp các quy định từ sắc lệnh Mos iugiter (1991), đồng thời giải quyết các vấn đề thực tiễn, đặc biệt với thánh lễ có ý chỉ chung duy nhất, ý lễ “tập thể” - khi nhiều ý lễ được cử hành trong một thánh lễ. Bộ Giáo sĩ, do Đức Hồng y Lazzaro You Heung-sik là Tổng trưởng, yêu cầu sự đồng ý rõ ràng từ người xin lễ khi kết hợp nhiều ý lễ. Nếu không có “sự đồng ý rõ ràng”, thì ý muốn của người xin lễ “không bao giờ có thể được giả định”. Sắc lệnh hạn chế việc thường xuyên cử hành các ý lễ “tập thể” như vậy, nhằm mục đích bảo tồn mối liên hệ chuẩn mực giữa mỗi bổng lễ và một cử hành thánh lễ riêng biệt.

Sắc lệnh cũng đảm bảo quyền tiếp cận bí tích cho người nghèo, theo đó “ngoài các bổng lễ do quyền bính có thẩm quyền quy định, thừa tác viên không được yêu cầu bất cứ điều gì để ban phát các bí tích, luôn tránh để những người nghèo nhất bị tước đi sự trợ giúp của các bí tích vì nghèo khổ”. Các giám mục được khuyến khích phân bổ bổng lễ cho các giáo xứ khó khăn hoặc vùng truyền giáo. Để ngăn ngừa lạm dụng, mọi ý lễ và bổng lễ phải được ghi chép cẩn thận, đồng thời phân biệt rõ giữa ý lễ trong thánh lễ và việc tưởng nhớ thông thường.

Nữ chủ tịch đầu tiên của Phủ Thống đốc thành quốc Vatican

Được Ðức Phanxicô bổ nhiệm, nữ tu người Ý Raffaella Petrini, 56 tuổi, là phụ nữ đầu tiên giữ vị trí Chủ tịch Ủy ban Giáo hoàng về thành quốc Vatican, kiêm Chủ tịch Phủ Thống đốc thành quốc Vatican từ ngày 1.3.2025. Cho đến thời điểm đó, cả hai vị trí này đều do các vị hồng y đảm nhiệm. Trên vai trò Chủ tịch Ủy ban Giáo hoàng về thành quốc Vatican, sơ Petrini, dòng Phan Sinh Thánh Thể, có 6 vị hồng y là cộng sự, trở thành người phụ nữ thứ hai giữ chức vụ cao hơn hồng y trong công việc ở giáo triều, sau sơ Simona Brambilla ở Bộ Các Tu hội đời sống thánh hiến và Tu đoàn Tông đồ. Với những quyết định bổ nhiệm nói trên, Đức Phanxicô đã thay đổi truyền thống kéo dài nhiều thế kỷ ở Vatican. Nữ tu Petrini hiện quản lý khoảng 2.000 nhân viên của thành quốc và có toàn quyền đối với các hoạt động thường ngày của thành Vatican, bao gồm quản lý lực lượng Hiến binh, cơ quan y tế và bưu điện, đội cứu hỏa, các viện bảo tàng và những hoạt động quan trọng khác của quốc gia nhỏ nhất thế giới với diện tích vỏn vẹn 44ha.

Đức Lêô XIV tuyên thánh hai vị chân phước trẻ tuổi

Sáng 7.9.2025, tại quảng trường Thánh Phêrô, hàng trăm ngàn tín hữu đã tham dự lễ tôn phong hiển thánh cho hai chân phước trẻ người Ý: Pier Giorgio Frassati và Carlo Acutis. Thánh lễ do Đức Lêô XIV chủ sự, với sự đồng tế của 36 hồng y, 270 giám mục và 1.700 linh mục.

Anh Pier Giorgio Frassati (1901-1925) sinh ra trong một gia đình thượng lưu ở Torino - Ý, là một thanh niên nhiệt huyết với lòng bác ái vô bờ. Dù thuộc tầng lớp quý tộc, anh thường xuyên giúp đỡ người nghèo, cung cấp tiền bạc và thuốc men cho những người túng thiếu nhất. Anh là một minh chứng sống động cho việc đức tin không chỉ là lòng sùng mộ riêng tư, mà còn phải được thể hiện qua hành động cụ thể.

Còn chàng thiếu niên Carlo Acutis (1991-2006) là một biểu tượng của sự thánh thiện trong thời đại kỹ thuật số. Sinh ra ở London (Anh) và lớn lên tại Milan (Ý), cậu Acutis sớm bộc lộ tài năng về tin học, đã sử dụng khả năng này để tạo ra các trang web truyền giáo, đặc biệt là triển lãm trực tuyến về các phép lạ Thánh Thể. Với vị thánh tuổi thiếu niên, “Thánh Thể là xa lộ dẫn về Trời”.

Đức Phanxicô nhập viện

Do bị viêm phế quản kéo dài, ngày 14.2, Đức Thánh Cha đã được đưa vào bệnh viện đa khoa Gemelli (Rome). Những xét nghiệm và kết quả chẩn đoán hình ảnh ban đầu cho thấy ngài bị “nhiễm trùng đa vi khuẩn đường hô hấp”, và tình hình sau đó đã diễn tiến rất phức tạp. Ngài trải qua những đợt suy hô hấp, cần được hỗ trợ sử dụng ôxy lưu lượng cao qua ống thông mũi, thậm chí phải thở máy không xâm lấn trong một số lần rơi vào tình trạng nguy kịch. Trong lúc Đức Thánh Cha tiếp tục được điều trị tại bệnh viện Gemelli, Vatican thông báo Đức Hồng y Angelo De Donatis, Giám quản giáo phận Rome, thay thế ngài chủ sự lễ Tro vào ngày 5.3, mở đầu Mùa Chay 2025.

Đến ngày 11.3, các bác sĩ đã có tiên lượng tốt hơn về Đức Phanxicô và cho biết ngài không còn đối mặt tình trạng nguy hiểm sau gần 1 tháng nhập viện. Tình trạng sức khỏe của ngài tiếp tục ổn định, được xác nhận qua các xét nghiệm máu, khám lâm sàng và đáp ứng tốt với thuốc. Đức Thánh Cha được tập vật lý trị liệu hô hấp và vận động. Trong ngày, ngài dành thời gian xen kẽ giữa cầu nguyện, nghỉ ngơi và theo dõi các bài giảng tĩnh tâm của giáo triều qua kết nối trực tuyến. Khi sức khỏe có phần khởi sắc, ngài đã có những cuộc họp ngắn với Đức Hồng y Quốc vụ khanh Pietro Parolin. Ngày 16.3, Phòng Báo chí Tòa Thánh ra thông cáo kèm hình ảnh cho thấy Đức Phanxicô đã dâng thánh lễ Chúa nhật vào buổi sáng tại nhà nguyện cạnh phòng bệnh ở tầng 10.

Sau 38 ngày nhập viện để điều trị bệnh viêm phổi lan tỏa, Đức Thánh Cha đã xuất viện vào ngày 23.3 và tiếp tục dưỡng bệnh ở nhà trọ Thánh Mátta tại Vatican. Theo Đức Hồng y Quốc vụ khanh Pietro Parolin, “thậm chí trong những ngày khó khăn nhất” của cơn bạo bệnh, Đức Phanxicô vẫn không ngừng việc cai quản Giáo hội. Giải thích với báo Corriere della Sera (Ý), Quốc vụ khanh Tòa Thánh thừa nhận giai đoạn nhập viện và sau đó là dưỡng bệnh ở nhà trọ Thánh Mátta đã thay đổi thời gian dành cho công việc, thế nhưng, trong mọi trường hợp, Đức Thánh Cha vẫn tự xử lý mọi vấn đề cần đến quyết định của ngài. Bên cạnh đó, nhiều công việc thường trực được các bộ của giáo triều xử lý độc lập dựa trên quyền hạn được Đức Giáo Hoàng giao phó, cũng như những chỉ dẫn đã được đưa ra trước đó và các quy định có sẵn.

Trong những ngày dưỡng bệnh tại Vatican, Đức Phanxicô đã vài lần xuất hiện, ở Đền thờ Thánh Phêrô, Vương Cung Thánh Đường Đức Bà Cả…, và đặc biệt là trong Tuần Thánh 2025.

Đức Phanxicô được Chúa gọi về

Chúa nhật Phục Sinh, Đức Thánh Cha vẫn còn hiện diện, ban phép lành Urbi et Orbi và lên tông xa đến với cộng đoàn ở quảng trường Thánh Phêrô… Nhưng Giáo hội hoàn vũ đã bàng hoàng vào sáng hôm sau, khi hay tin ngài qua đời: 21.4.2025, thứ Hai của bát nhật Phục Sinh. Phòng Báo chí Tòa Thánh thông báo Đức Thánh Cha qua đời vì bị một cơn đột quỵ và sau đó hôn mê, trụy tim mạch. Giáo hội bước vào thời gian Tông Tòa trống ngôi (Sede Vacante). Đức Hồng y Niên trưởng Giovanni Battista Re cũng đã gởi thư triệu tập tất cả hồng y cử tri trên toàn cầu để chuẩn bị cho mật nghị, và mời các hồng y trên 80 tuổi tham gia các đại hội đồng.

Theo ấn bản mới của Ordo Exsequiarum Romani Pontificis (Nghi thức tang lễ cho giáo hoàng) được Đức Phanxicô phê chuẩn hồi tháng 11.2024, truyền thống đặt thi hài của giáo hoàng trong 3 quan tài bằng gỗ bách, chì và gỗ sồi đã được bỏ. Như vậy, thi hài Đức Thánh Cha được đặt trong một quan tài duy nhất bằng gỗ và kẽm. Đức Phanxicô đã chọn trước nơi ngài an nghỉ, không phải ở hầm mộ của Đền thờ Thánh Phêrô tại Vatican mà ở Vương Cung Thánh Đường Đức Bà Cả. Ngài viết trong bản chúc thư thiêng liêng soạn vào tháng 6.2022, được Vatican công bố sau khi ngài qua đời: “Tôi mong muốn rằng chặng cuối của hành trình trần thế của mình sẽ kết thúc ở ngôi Đền Thánh Đức Mẹ rất cổ xưa này, nơi mà tôi đến cầu nguyện vào khởi đầu và kết thúc của mỗi chuyến tông du để phó dâng với trọn vẹn lòng tin tưởng những ý định của mình lên Đức Mẹ Vô Nhiễm, và tạ ơn về sự ân cần dịu dàng và đậm tình mẫu tử của Mẹ”.

Tang lễ của Ðức Giáo Hoàng Phanxicô được cử hành vào ngày 26.4, thứ Bảy của bát nhật Phục Sinh, một ngày trước Chúa nhật Lòng Chúa Thương Xót. Đức Hồng y Niên trưởng Giovanni Battista Re chủ tế thánh lễ ở quảng trường Thánh Phêrô cùng 220 hồng y, 750 giám mục, 4.000 linh mục và khoảng 250.000 tín hữu tham dự. Trong 182 phái đoàn đại diện các nước có mặt tại thánh lễ, có đến 50 nguyên thủ quốc gia, 10 vị quân chủ. Nếu tính thêm khoảng 150.000 người có mặt hai bên đường dọc lộ trình từ Vatican đến Vương Cung Thánh Đường Đức Bà Cả, tổng cộng hơn 400.000 người đã tiễn đưa Đức Phanxicô. Tang lễ của ngài rất trẻ trung vì có sự hiện diện của hàng vạn thanh thiếu niên. Một sự trùng hợp, ngày Năm Thánh của Thiếu niên vốn dự định diễn ra từ 25-27.4, với khoảng 80.000 bạn trẻ đăng ký tham dự, đã hoàn toàn thay đổi chương trình khi trùng với lễ tang. Thế hệ trẻ mà Đức Thánh Cha dành rất nhiều sự thương yêu, đã “hành hương” về với ngài.

Giảng lễ, Đức Hồng y Re đã khắc họa một cách sâu sắc về cuộc đời của vị giáo hoàng người Argentina: “Cho đến ngày cuối cùng của hành trình trần thế, Đức Phanxicô đã chọn con đường ‘cho đi’. Ngài làm điều này một cách tận lực và thanh thản, gần với đoàn chiên, Giáo hội của Chúa, và luôn khắc ghi lời của Đức Giêsu được thánh Phaolô dẫn lại: ‘Cho thì có phúc hơn là nhận’ (Cv 20,35)”. Vị hồng y niên trưởng nhắc về việc Đức Thánh Cha chọn tông hiệu Phanxicô, đây là “lựa chọn cho một chương trình và một phong cách”, lấy cảm hứng từ thánh Phanxicô, Poverello - Người nghèo nhỏ bé thành Assisi. Ngay từ ngày 13.3.2013, ngày được mật nghị bầu chọn, Đức Phanxicô đã lập tức “ghi đậm cá tính mạnh mẽ của mình trong cách điều hành Hội Thánh, qua việc tạo nên những mối liên hệ trực tiếp với các cá nhân và cộng đồng, luôn mong muốn gần gũi với mọi người”.

Cuối thánh lễ, linh cữu của Đức Phanxicô được rước vào trong Đền thờ Thánh Phêrô trước khi đưa lên chiếc “tông xa” (papamobile) với biển số huyền thoại SCV1 để về nơi chôn cất là Vương Cung Thánh Đường Đức Bà Cả. Chính chiếc tông xa này vào Chúa nhật Phục Sinh đã đưa Đức Thánh Cha đi vòng quanh quảng trường Thánh Phêrô lần cuối - như một lời giã từ với cộng đoàn Dân Chúa. Đường từ Vatican đến đồi Esquilino, nơi tọa lạc Đền thờ Đức Bà Cả, đi qua phần lớn những công trình nổi bật nhất của thủ đô Ý, cả những con phố giàu có lẫn những khu vực phức tạp. Bốn cây số, xe chạy chậm chậm, để Giám mục thành Rome từ biệt Rome, để dân chúng cúi chào vị chủ chăn.

Chiếc xe trắng dừng trước cửa Vương Cung Thánh Đường Đức Bà Cả. Đứng đợi ở bậc thềm hai bên lối ra vào là những anh chị em bé mọn mà Đức Phanxicô vẫn hằng thương mến: những người vô gia cư; di dân đang được Caritas Rome hỗ trợ, trong đó có nhiều người Hồi giáo; những tù nhân mà ngài từng gặp gỡ khi mở Cửa Thánh ở nhà tù Rebibbia hồi tháng 12.2024… Họ có mặt tại đây theo di nguyện của Đức Thánh Cha. Ngài muốn chặng cuối của hành trình cuộc đời được về với Mẹ, và giữa vòng tay của những anh chị em bé mọn.

Mộ của ngài được làm bằng đá từ vùng Liguria, tây bắc Ý, cũng là quê nhà của ông cố ngoại Đức Phanxicô - cụ Vincenzo Sivori, một di dân người Ý đến Argentina vào thế kỷ XIX. Mộ phần đã được thực hiện đúng như chúc thư của Đức Thánh Cha: “giản dị, không trang hoàng gì đặc biệt và chỉ ghi một dòng chữ: Franciscus”.

 Habemus Papam

Ngày 8.5.2025, khói trắng đã bay lên. Chỉ trong vòng 24 giờ kể từ lúc bắt đầu mật nghị, qua 4 vòng bỏ phiếu, 133 hồng y cử tri đến từ mọi miền của thế giới đã chọn ra được đấng kế vị của thánh Phêrô. Giáo hội hoàn vũ lần đầu tiên có giáo hoàng người Mỹ - Peru: Ðức Hồng y Robert Francis Prevost - tu sĩ dòng Augustinô, chọn tông hiệu Lêô XIV. “Bình an ở cùng tất cả anh chị em”, lời đầu tiên của Đức Lêô XIV với cộng đoàn Dân Chúa, lập tức đã tạo nên sự gần gũi và phác họa được phần nào hành trình mà ngài sẽ chọn cho triều đại của mình. Lời chào đầu tiên của Đức Kitô Phục Sinh đã quá thân thuộc với mọi tín hữu, hành trình hòa bình mà Đức Phanxicô là một “khách hành hương của hy vọng” sẽ được tiếp bước. Nhắc lại lời thánh Augustinô, “với anh em, tôi là Kitô hữu; vì anh em, tôi là giám mục”, vị tân Giám mục thành Rome mời gọi Giáo hội cùng nhau tìm ra phương cách để trở thành “Giáo hội truyền giáo, Giáo hội xây cầu, đối thoại, luôn mở cửa và đón nhận”. Đức Phanxicô đã mở rộng cửa của một “Giáo hội nghèo khó vì người nghèo”, Đức Lêô XIV từ cánh cửa đã rộng mở xây dựng những nhịp cầu nối kết.

Tròn 70 tuổi vào giữa tháng 9.2025, bản thân Đức Thánh Cha đã là một nhịp cầu nối kết và hội tụ, mà trước hết là nối kết Nam - Bắc Mỹ với song tịch Peru - Mỹ. Gia đình của ngài là sự kết hợp đa văn hóa. Cha của Đức Lêô XIV là ông Louis Marius Prevost, người Mỹ gốc Pháp, Ý; còn mẹ là bà Mildred Agnes Martinez, người Mỹ xuất thân từ gia đình có gốc Cộng hòa Dominica, Pháp, Tây Ban Nha và châu Phi. Di sản đa dạng này góp phần hun đúc cho tầm nhìn toàn cầu của Đức Thánh Cha, cũng như khả năng kết nối những nền văn hóa khác nhau. Hơn 20 năm truyền giáo và mục vụ ở Peru, đất nước có diện tích gấp 4 lần Việt Nam nhưng dân số chỉ bằng 1/3, quen thuộc với việc vượt núi băng rừng khi cùng lúc quốc gia này có cả rừng Amazon lẫn dãy Andes hùng vĩ; thêm kinh nghiệm của hai nhiệm kỳ làm Bề trên Tổng quyền Dòng Augustinô (2001-2013) và hơn hai năm làm Tổng trưởng Bộ Giám mục, ngài thật sự là cầu nối hoàn hảo giữa giáo triều với Giáo hội tại địa phương.

Trong cuộc gặp gỡ với hồng y đoàn, 2 ngày sau khi được mật nghị bầu chọn, Đức Thánh Cha mời gọi các vị tiếp tục toàn tâm gắn bó với con đường mà Giáo hội hoàn vũ đã thực hiện từ nhiều thập niên kể từ sau Công đồng Vatican II, mà Đức Phanxicô đã nhắc lại trong tông huấn Evangelii gaudium - Niềm vui của Tin Mừng. Cũng trên tinh thần này, ngài đã chọn tông hiệu Lêô XIV, khi đặc biệt nhớ về Đức Lêô XIII (1810-1903) cùng với thông điệp Rerum novarum - Tân Sự, được xem là nền tảng cho học thuyết xã hội của Giáo hội Công giáo, trong bối cảnh thế giới khi ấy trải qua cuộc đại cách mạng công nghiệp đầu tiên. Và ngày nay Giáo hội với di sản của học thuyết xã hội, có thể “mang đến lời giải đáp cho một cuộc cách mạng công nghiệp khác, với sự phát triển của trí năng nhân tạo (AI) - nguồn cơn của những thách thức về bảo vệ phẩm giá con người, công lý và lao động”.

Nếu như Đức Lêô XIII là vị giáo hoàng của thời kỳ cách mạng công nghiệp, thì Đức Lêô XIV là vị chủ chăn vào thời đại cách mạng kỹ thuật số. Và vị giáo hoàng đến từ dòng Augustinô mang theo một hành trang học thuật vô cùng thích hợp để có thể thấu hiểu được khoa học, công nghệ, cả về những lợi ích lẫn thách thức. Ngài có nền tảng và cách tư duy của một cử nhân toán học - ngành có thể xem là gốc rễ của mọi lãnh vực khoa học. Đây là lợi thế quan trọng để có thể nắm bắt được bản chất của những tiến bộ trong kỹ thuật - công nghệ, mà trí năng nhân tạo đang là một trọng tâm. Bên cạnh đó, ngài là người Mỹ, cường quốc số 1 về công nghệ nên chắc chắn dễ dàng cập nhật những xu hướng mới nhất của “thời đại kỹ thuật số”. Đức Lêô XIV đồng thời cũng là một luật gia, ngài có bằng cử nhân và tiến sĩ giáo luật từ Đại học Giáo hoàng Thánh Tôma Aquino (Angelicum) nên sẽ có những cơ sở để phân định lằn ranh giữa lợi ích với thách thức mà công nghệ đang mang lại.

Một điểm dễ nhận thấy ở Đức Lêô XIV là sự trân trọng những giá trị truyền thống của Giáo hội và luôn nhớ về tiền nhân. Được mật nghị bầu chọn chưa tới hai tuần, ngài đã viếng mộ Đức Phanxicô, dâng lễ ở khu vực hầm mộ của Đền thờ Thánh Phêrô, viếng mộ thánh Phaolô… Tại thánh lễ khai mạc sứ vụ Phêrô ngày 18.5, ngài đã dành những lời tưởng nhớ vị giáo hoàng người Argentina khi bắt đầu bài giảng: “Những ngày qua, chúng ta đã trải qua một khoảng thời gian đầy cảm xúc. Đức Phanxicô qua đời làm lòng ai nấy tràn ngập nỗi buồn, vì cảm thấy như đám đông mà Tin Mừng mô tả là “đàn chiên không người chăn dắt” (Mt 9,36)”. Nhưng trong Chúa nhật Phục Sinh, cộng đoàn đã được ngài ban phép lành lần cuối và trong ánh sáng Phục Sinh, chúng ta đối diện với những giờ phút chia ly ấy “trong sự xác tín rằng Chúa không bao giờ bỏ rơi Dân Chúa”, rằng Người sẽ quy tụ đoàn chiên lại khi bị tản mác và “chăn dắt họ như mục tử chăm sóc đoàn chiên (Gr 31,10)”.

Đức Lêô XIV nhắc lại, tại mật nghị, các hồng y tề tựu, mỗi người một quá khứ, một chặng đường riêng, nhưng tất cả cùng phó dâng vào tay Chúa mong ước chọn ra người kế vị thánh Phêrô, Giám mục Rome, “một mục tử có thể gìn giữ di sản phong phú của đức tin Kitô, và đồng thời, có tầm nhìn xa để có thể trả lời cho những câu hỏi, những lo lắng và những thách thức của thời đại”. Ngài nhấn mạnh hai trọng tâm trong sứ vụ mà Đức Giêsu trao phó cho vị tông đồ trưởng: yêu thương và hiệp nhất. “Khi Đức Giêsu hỏi: ‘Simon, con ông Gioan, con có yêu mến Thầy không?’, Người muốn nhắc về tình yêu của Chúa Cha. Như thể Đức Giêsu nói với Phêrô: chỉ khi con đã biết và đã cảm nghiệm tình yêu không bao giờ vơi của Chúa, con mới có thể chăn dắt đoàn chiên của Thầy; chỉ trong tình yêu của Chúa Cha, con mới có thể yêu thương anh em ‘còn hơn thế’, nghĩa là hiến mạng sống vì họ”. Như vậy, Đức Giêsu đã trao phó sứ vụ “yêu thương nhiều hơn” cho thánh Phêrô. “Giáo hội lãnh đạo trong tình bác ái, và quyền lực đích thực của Giáo hội là đức ái của Đức Kitô”, “yêu thương như Chúa Giêsu đã yêu thương”, chứ hoàn toàn không phải bằng cách “cầm tù tha nhân trong sự thống trị” hay bằng uy quyền của kẻ mạnh. Và như vậy, thánh Phêrô chăn dắt đoàn chiên “mà không bao giờ yếu lòng trước cám dỗ trở thành thủ lĩnh độc tôn, hay một nhà lãnh đạo đặt mình lên trên tất cả”.

Đây cũng chính là hình ảnh của Mục tử Nhân lành mà Đức Phanxicô đã nhiều lần đề cập: Người mục tử đi trước chiên để dẫn đường; đi giữa chiên để đồng hành, không tự xem mình là thượng đẳng hay tách biệt; và đi sau đoàn chiên để bảo vệ, để đoan chắc rằng không có con chiên nào lạc bầy, và khích lệ những chiên đi sau cuối, bắt đầu mỏi mệt vì chặng đường dài. Với một mục tử “yêu thương nhiều hơn”, “Giáo hội gồm tất cả những ai sống hòa hợp với anh chị em mình và yêu thương tha nhân” - Đức Lêô XIV nhắc lại huấn dụ của thánh Augustinô. Vị tân giáo hoàng mong ước “một Giáo hội hiệp nhất, là dấu chỉ của hiệp thông, và trở thành men cho một thế giới hòa giải”.

Buổi cầu nguyện đại kết lịch sử

Ngày 23.10.2025, Vatican đã trở thành tâm điểm của sự kiện đại kết lịch sử, khi Đức Lêô XIV và Vua Anh Charles III cùng Hoàng hậu Camilla gặp gỡ, tiếp nối bằng một giờ cầu nguyện chung tại nhà nguyện Sistine. Đây là lần đầu tiên sau 500 năm, kể từ cuộc ly giáo 1534, một giáo hoàng và một vị vua Anh hiệp thông cầu nguyện. Trong khung cảnh trang nghiêm dưới những bức bích họa của Michelangelo, buổi cầu nguyện do Đức Thánh Cha và Đức Tổng Giám mục Anh giáo Stephen Cottrell của giáo phận York chủ trì. Nghi thức giản dị nhưng thiêng liêng này, bằng tiếng Anh và tiếng Latinh, tập trung vào vẻ đẹp Công trình Tạo dựng và vị trí của con người trong đó, cùng niềm hy vọng ơn cứu độ.

Bổ nhiệm đầu tiên cho giáo triều

Ðức Lêô XIV cho thấy ngài sẽ tiếp nối Ðức Phanxicô mở rộng vai trò của nữ giới trong Giáo hội. Ngày 22.5, Đức Thánh Cha đã đưa ra quyết định bổ nhiệm quan trọng đầu tiên trong triều đại của mình, theo đó sơ Tiziana Merletti, cựu Bề trên Tổng quyền của dòng Nữ tu Phan Sinh người nghèo, làm Tổng Thư ký Bộ Tu hội Đời sống Thánh hiến và Hiệp hội Đời sống Tông đồ. Điều này đồng nghĩa những vị trí cấp cao nhất của Bộ Tu sĩ hiện thuộc về nữ giới. Sơ Merletti cũng trở thành người phụ nữ thứ ba đảm nhận vị trí Tổng thư ký của một bộ thuộc Vatican. Sinh năm 1959 ở Pineto, miền trung nước Ý, vị nữ tu Phan Sinh lấy bằng cử nhân luật năm 1984, và bằng tiến sĩ giáo luật của Đại học Giáo hoàng Laterano ở Roma vào năm 1992. Sơ là luật sư Giáo luật tại Liên hiệp Quốc tế các Bề trên Tổng quyền.

Tái lập việc trao dây Pallium tại Rome

Ðức Lêô XIV đã tái lập truyền thống làm phép và trao dây Pallium từ thánh lễ ngài cử hành ngày 29.6.2025 cho các tân tổng giám mục. Năm 2015, Đức Phanxicô thay đổi hình thức, các vị vừa nhậm chức đến Rome tham dự thánh lễ kính thánh Phêrô và Phaolô tông đồ. Ðức Thánh Cha làm phép các dây Pallium, sau đó trao tận tay các vị. Kế đến, một buổi lễ long trọng được tổ chức ở Tổng Giáo phận để các tổng giám mục chính thức được choàng dây này, qua đó nhấn mạnh tầm quan trọng của Giáo hội tại địa phương, và cho phép nhiều tín hữu được chung vui với sự kiện quan trọng của vị chủ chăn. Việc trở lại truyền thống cũ vừa khẳng định chiều kích hoàn vũ của Giáo hội, vừa tôn vinh sự nối kết trực tiếp với đấng kế vị thánh Phêrô. Vì thế trong năm 2025, các vị tân tổng giám mục đã được Ðức Thánh Cha choàng dây Pallium tại nơi có mộ thánh Phêrô. Trong số đó, có Ðức cha Giuse Ðặng Ðức Ngân, tân TGM TGP Huế.

Thánh John Henry Newman được phong Tiến sĩ Hội Thánh

Đức Lêô XIV đã phê chuẩn ý kiến của Bộ Phong thánh về đề xuất tôn vinh thánh John Henry Newman làm Tiến sĩ Hội Thánh, khẳng định giá trị các tác phẩm và đời sống thánh thiện của thánh nhân, một nhân vật nổi bật trong thế kỷ XIX. Trong tuyên bố ngày 1.8.2025, Đức Hồng y Vincent Nichols, Tổng Giám mục Westminster (Anh), nhấn mạnh: “Quyết định này của Đức Thánh Cha cho thấy các tác phẩm của thánh Newman là sự biểu lộ đích thực đức tin của Giáo hội. Đây là sự khích lệ mạnh mẽ cho tất cả những người đề cao kiến thức uyên thâm của thánh nhân, và đời sống thánh thiện anh hùng của người, trong việc bước theo tiếng gọi của Chúa Kitô trên hành trình đức tin”. Thánh Newman là người Anh thứ ba được phong Tiến sĩ Hội Thánh, sau thánh Bêđa và thánh Anselmô thành Canterbury.

Tông huấn đầu tiên

Đức Thánh Cha Lêô XIV đã công bố tông huấn đầu tiên của ngài, “Dilexi Te - Ta đã yêu con” vào ngày 9.10.2025. Văn kiện quan trọng này cho thấy sự tiếp nối tâm nguyện của Đức Phanxicô, là tập trung toàn bộ vào mối quan hệ không thể tách rời giữa tình yêu Thiên Chúa và sự ưu tiên dành cho người nghèo. Dilexi Te không chỉ là lời kêu gọi lòng bác ái, mà còn là lời mời gọi canh tân triệt để đời sống Kitô hữu và sứ mạng của Giáo hội. Cốt lõi của tông huấn là nền tảng thần học vững chắc khẳng định Chúa Giêsu đồng hóa mình với người nghèo. Lời mặc khải “Ta đã yêu con” (Kh 3,9) được dùng cho tựa đề, mang nội dung hướng về những người bé mọn. Tông huấn mở rộng khái niệm nghèo khó, cho thấy đây là một hiện tượng đa diện. Bên cạnh sự thiếu thốn vật chất, còn có sự nghèo khó xã hội gồm những người bị gạt ra ngoài lề, thiếu quyền lợi, không có tiếng nói, thiếu quyền tự do…

Mẹ của Dân trung tín

Ngày 4.11.2025, Bộ Giáo lý Đức tin công bố văn kiện “Mater Populi Fidelis - Mẹ của Dân trung tín”, được Đức Lêô XIV phê chuẩn ngày 23.6.2025. Văn kiện làm sáng tỏ vai trò Đức Maria trong công trình cứu độ, đã nhấn mạnh rằng mọi tường thuật về Mẹ phải hướng tới vị trí trung tâm của Chúa Kitô và công trình cứu độ độc nhất của Ngài. Một số tước hiệu như “Mẹ các tín hữu”, “Mẹ thiêng liêng” và “Mẹ của Dân trung tín” được đánh giá cao. Ngược lại, văn kiện cảnh báo về việc sử dụng một số tước hiệu có thể gây hiểu lầm: “Đồng công cứu chuộc” bị coi là không thích hợp; “Đấng trung gian mọi ân sủng” chỉ được chấp nhận khi hiểu theo nghĩa hẹp là sự chuyển cầu của Đức Maria, xin sự trợ giúp từ Chúa Kitô… Phải tránh mọi giải thích rộng rãi có thể coi Mẹ là nguồn hoặc kho ân sủng, và văn kiện cũng khuyến khích lòng sùng mộ bình dân đích thực, nhưng cảnh báo về những nhóm và ấn phẩm có thể gây hiểu lầm qua mạng xã hội, đồng thời khuyến khích các tín hữu tránh dùng các tước hiệu có thể làm lu mờ sự trung gian độc nhất của Chúa Kitô.

Vatican trả lại các hiện vật văn hóa bản địa Canada

Lâu nay, Bảo tàng Vatican vẫn bảo quản một chiếc thuyền kayak niên đại 100 năm từng được người Inuvialuit dùng để săn cá voi và 61 hiện vật văn hóa khác của các cộng đồng người Đệ Nhất Dân Tộc (Premières Nations), Métis và Inuit. Ngày 6.12, số hiện vật trên đã được hồi hương sau khi Đức Lêô XIV thông báo tặng lại cho Hội đồng Giám mục Canada (CCCB) hồi giữa tháng 11. “Kết lại cuộc hành trình do Đức Phanxicô khởi xướng, bao gồm chuyến tông du đến Canada năm 2022 cùng nhiều cuộc gặp cộng đồng bản địa Canada…, Đức Lêô XIV muốn món quà trên đại diện cho một bằng chứng cụ thể về đối thoại, tôn trọng và tình huynh đệ”, thông báo nêu rõ. Sau khi nhận các hiện vật từ Vatican, CCCB sẽ lập tức xúc tiến việc chuyển giao cho Các hội đồng Bản địa Quốc gia (NIO). Phía NIO sẽ đảm bảo số cổ vật này sẽ được quay về với cộng đồng ban đầu.

Bế mạc Năm Thánh

Cửa Thánh của Đền thờ Thánh Phêrô cùng Năm Thánh “những người hành hương của hy vọng” đã được Đức Phanxicô mở ra trước lễ đêm Giáng Sinh 24.12.2024. Hai ngày sau, Đức Thánh Cha chủ sự nghi thức mở Cửa Thánh ở nhà giam Rebibbia tại Rome. Đây là lần đầu tiên ngoài tứ đại Vương Cung Thánh Đường (Thánh Phêrô, Đức Bà Cả, Gioan Latêrano, Phaolô Ngoại Thành), có một Cửa Thánh khác được mở trong Năm Thánh. Hơn 33 triệu người đến từ 185 quốc gia đã hành hương về Rome trong năm vừa qua để tham dự hàng loạt các sự kiện, được sắp xếp thành những dịp dành riêng cho các giới hoặc ngành nghề, như Ngày Năm Thánh của giới trẻ, Ngày Năm Thánh của Lực lượng Vũ trang, Ngày Năm Thánh của nghệ sĩ… Trong số tứ đại Vương Cung Thánh Đường, Cửa Thánh đầu tiên được đóng là ở Đền thờ Đức Bà Cả vào tối 25.12.2025. Ngày 6.1.2026, Cửa Thánh của Đền thờ Thánh Phêrô đã được Đức Lêô XIV đóng lại, chính thức bế mạc Năm Thánh “những người hành hương của hy vọng”. Lần gần đây nhất một Năm Thánh mang dấu ấn của hai vị giáo hoàng là vào năm 1700, Đức Innocent XII là người khai mạc và Đức Clément XI là người bế mạc.

Tông du Thổ Nhĩ Kỳ - Li Băng

Từ ngày 27-30.11, Ðức Lêô XIV đã đến Thổ Nhĩ Kỳ, chặng thứ nhất của chuyến tông du nước ngoài đầu tiên trong triều đại của ngài. Sinh thời, Đức Phanxicô đã có dự định thăm lại quốc gia này sau lần đầu vào năm 2014, theo lời mời của Đức Thượng phụ Đại kết Constantinople Bartholomew I, đến İznik để kỷ niệm Công đồng Nicaea I. Sau khi Đức Phanxicô qua đời và Đức Lêô XIV được mật nghị bầu chọn, ngài đã sớm bày tỏ ý định tiếp tục chuyến tông du đã được lên kế hoạch.

Đức Lêô XIV có lịch trình rất bận rộn tại Thổ Nhĩ Kỳ, các hoạt động tiếp nối liên tục, với trọng tâm là ngày 28.11, ngài di chuyển bằng trực thăng đến İznik (trước đây là Nicaea), cùng Đức Thượng phụ Bartholomew I chủ sự buổi cầu nguyện đại kết gần điểm khảo cổ của tàn tích ngôi thánh đường Thánh Neophytos, đánh dấu lễ kỷ niệm 1.700 năm Công đồng Nicaea I. Bên cạnh đó, Đức Thánh Cha đã dự các sự kiện chính thức ở thủ đô Ankara, bao gồm cuộc gặp Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan; gặp gỡ các giám mục, linh mục, tu sĩ tại nhà thờ Chánh tòa Chúa Thánh Linh của Istanbul; thăm Đền thờ Sultan Ahmed (Đền thờ Xanh) - chuyến thăm đầu tiên của ngài đến địa điểm Hồi giáo trên cương vị giáo hoàng; đến nhà thờ Chính thống giáo Syria Mor Ephrem để có cuộc gặp riêng với lãnh đạo các Giáo hội và cộng đồng Kitô giáo tại Thổ Nhĩ Kỳ; cùng cầu nguyện Kinh Tụng ca và ký tuyên bố chung với Đức Thượng phụ Bartholomew I tại nhà thờ Thượng phụ Thánh George của Chính Thống giáo Constantinople ở Phanar; chủ sự thánh lễ tại nhà thi đấu Volkswagen, với sự hiện diện của khoảng 5.000 tín hữu…

Chia tay Thổ Nhĩ Kỳ, Ðức Giáo Hoàng vào chiều 30.11 đã đến Beirut, thủ đô Li Băng, bắt đầu hành trình kéo dài 3 ngày tại quốc gia bị giằng xé bởi chiến tranh và bất ổn. Ngài đã thăm xã giao Tổng thống Joseph Aoun, gặp Chủ tịch Quốc hội Nabih Berri, Thủ tướng Nawaf Salam, cùng giới chức chính phủ, ngoại giao đoàn và đại diện của xã hội dân sự. Tương tự như ở Thổ Nhĩ Kỳ, ở Li Băng, Đức Lêô XIV cũng hoạt động không ngừng nghỉ. Ngày 1.12, ngài rời Beirut đi về phía bắc, lên vùng núi để đến Annaya và cầu nguyện tại mộ thánh Charbel Makhlouf - vị thánh “ẩn cư, sống đời thinh lặng” - bên trong đan viện Thánh Maroun; di chuyển đến Harissa và thăm Đền Thánh Đức Mẹ Li Băng để gặp gỡ các giám mục, linh mục, tu sĩ và các nhân viên mục vụ; tại Tòa Sứ thần ở Beirut, ngài gặp riêng các thượng phụ Công giáo Đông phương. Chiều cùng ngày, ngài tham dự cuộc gặp đại kết và liên tôn tại quảng trường trung tâm, trước khi đến Bkerké, nơi đặt Tòa Thượng phụ Công giáo Maronite và gặp gỡ hàng ngàn thanh niên.

Ngày 2.12, Đức Thánh Cha đã thăm bệnh viện tâm thần “de La Croix” (Thánh Giá) do dòng Phan Sinh Thánh Giá điều hành tại Jal el Dib, trước khi quay về thủ đô Li Băng để chủ sự thánh lễ bế mạc chuyến tông du tại khu Beirut Waterfront, với sự tham gia của khoảng 150.000 tín hữu.

Nhiên Minh