Nhà thờ Chánh tòa Bùi Chu, một di sản...

Từ Bắc vào Nam, dễ thấy mỗi ngôi thánh đường Công giáo mang trong mình một dáng vóc. Nói đến công trình có kiến trúc độc đáo, bấy lâu nay, nhà thờ Chánh tòa Bùi Chu được xếp vào hàng một trong những công trình đặc biệt.

Lịch sử hình thành và phát triển của giáo phận Bùi Chu đi song song với thăng trầm của Giáo hội Việt Nam. Ngay từ những ngày đầu, mảnh đất Nam Ðịnh đã may mắn đón nhận hạt giống Tin Mừng và sinh hoa kết trái. Ngày 9.9.1659, khi Tòa Thánh chính thức thành lập2giáo phận đầu tiên ở Việt Nam thì vùngBùi Chu đã có đông giáo hữu do các thừa saidòng Tên rồi đến các chadòng Ðaminh phục vụ. Năm 1668, Ðức cha Pierre Lambert de la Motte đã truyền chứclinh mụccho 4thầy người Việtđầu tiên tạiXiêm, trong đó có cha Gioan Huệ(1668-1671)được cử về phục vụ ởKiên Lao thuộc Bùi Chu. Các cộng đoàn Kitô hữu ở đây từng ngày, từng ngày lớn mạnh. Có lẽ vì thế mà việc ngôi nhà thờ Chánh tòa tồn tại hơn trăm năm tuổi cho đến ngày nay cũng là điều không khó để lý giải.

Ảnh: Ngọc Lan

Nhà thờ Chánh tòa Bùi Chu hiện tọa lạc tại xã Xuân Ngọc (Xuân Trường, Nam Ðịnh), được khánh thành năm 1885, thời Ðức cha Wenceslao Oñate Thuận (1884-1897), có chiều dài 78m, chiều rộng 22m, chiều cao 15mvà 2 tháp chuông cao 30m.Công trình được thiết kế theo phong cách kiến trúc Baroque. Ðặc điểm phổ quát của lối kiến trúc Baroque bao gồm một không gian trung tâm rộng mở, nơi mọi người đều nhìn thấy bàn thờ; cột xoắn, hiệu ứng sân khấu, bao gồm ánh sáng đến từ một chiếc vòm phía trên; hiệu ứng nội thất ấn tượng được tạo ra với đồng và mạ vàng; cụm các thiên thần điêu khắc và các nhân vật khác trên cao; và sử dụng rộng rãi trompe-l’oeil, còn được gọi là “quadrature”, với các chi tiết kiến trúc và hình vẽ trên tường và trần nhà, để tăng hiệu ứng kịch tính. Kiến trúc Baroque tạo ra những không gian phức tạp và những luồng ánh sáng kỳ bí được chiếu khắp nơi mà người ta không thể nào tìm ra được điểm xuất phát của ánh sáng đó. Ngoài ra, người ta còn nhận biết được kiểu kiến trúc này thông qua các thức cột có kích thước lớn và thường chồng cao hai tầng, cửa sổ lớn hình chữ nhật, một cửa bé hơn hình tròn, nửa tròn hay hình oval.

Từ xa trông thấy nhà thờ Chánh tòa Bùi Chu là một thánh đường đồ sộ, với gam màu thổ hoàng nổi bật. Về tổng thể, công trình không chỉ mang kiến trúc châu Âu mà còn kết hợp các yếu tố thẩm mỹ truyền thống Việt Nam, tạo thành tác phẩm nghệ thuật độc đáo, mặt khác còn thể hiện sự giao lưu văn hóa Ðông - Tây. Phía đầu nhà thờ là cổng vào Tòa Giám mục Bùi Chu, nơi đây có Tháp đồng hồ. Chiếc đồng hồ cổ kính của Pháp được sản xuất riêng cho nhà thờ Bùi Chu vào năm 1922. Chiếc đồng hồ được đặt ở lưng chừng tháp, cách mặt đất khoảng 6m, mặt số đề chữ F. Fanier - Robecourt . Máy đồng hồ có kích thước 1,2m x 0,7m, hoạt động theo nguyên tắc dùng thế năng (vật nặng) làm chuyển động các bánh xe. Ðể tạo thế năng, đồng hồ dùng 3 quả tạ bằng kim loại, mỗi quả chừng 50 kg. Quả tạ để làm chuyển động các bánh răng chạy giờ, đánh nhạc mỗi 15 phút và đánh giờ. Chiếc đồng hồ cổ này đến nay vẫn đang chạy rất tốt và là một trong những chiếc đồng hồ cổ đặt trên tháp nổi tiếng nhất Việt Nam hiện nay. Vào bên trong sẽ nhìn rõ những hình oval ba lá trên trần với nhiều chi tiết cầu kỳ, xuất hiện từ những góc nhỏ ô cửa sổ đến góc cao của trần thánh đường. Hàng cột lim đen bóng đặt trên các trụ đá cổ bồng trạm trổ tinh tế vững chải qua năm tháng. Cửa nhà nguyện bốn cánh, mỗi cánh là một công trình ý nghĩa của các bí tích. Cung thánh rộng rãi, trang nghiêm, bàn thờ sơn son thếp vàng. Ngày trước, để đảm bảo sự an toàn lâu dài, phù hợp với thời tiết miền bắc, đội ngũ thợ xây lành nghề đã khéo léo dùng vôi rơm tạo những vòm cong thoáng nhẹ. Với những đặc điểm, kiến trúc đẹp mắt, ngôi nhà thờ còn được xem là một di sản văn hóa vật thể Công giáo. TS.KTS Nguyên Hạnh Nguyên - Ðại học Kiến trúc TPHCM từng đánh giá mỗi một chi tiết trong nhà thờ đều đẹp sững sờ: “Ở Việt Nam khó tìm được công trình thứ hai tương tự”, bà nói.

Trên gian cung thánh là nơi an nghỉ của bảy vị giám mục đã từng coi sóc giáo phận Bùi Chu là Ðức cha Wenceslao Oñate Thuận, Ðức cha Pedro Muñagorri Trung, Ðức cha Ðaminh Hồ Ngọc Cẩn, Ðức cha Giuse Phạm Năng Tĩnh, Ðức cha Ðaminh Lê Hữu Cung, Ðức cha Giuse Vũ Duy Nhất và Ðức cha Giuse Hoàng Văn Tiệm. Trong nhà thờ còn cất giữ nhiều thánh tích quý giá như xương thánh tử đạo Ðaminh Nguyễn Ðức Mậu, thánh Ðaminh Nguyễn Huy Nguyên, thánh Anrê Nguyễn Mạnh Tường, thánh Ðaminh Nguyễn Ðức Nhi… Vì là nhà thờ Mẹ, nơi đặt ngai tòa Giám mục nên nhà thờ Bùi Chu như những nhà thờ Chánh tòa khác, là trung tâm của các sinh hoạt lễ nghi. Các thánh lễ phong chức linh mục, truyền dầu và các dịp quan trọng của giáo phận hầu như được tổ chức nơi đây.

Ảnh: Ngọc Lan

Dù trải qua hai lần trùng tu trong quá khứ vào năm 1974 và năm 2000, song ngày nay ngôi thánh đường vẫn được giữ nguyên kiến trúc ban đầu. Vết rêu phong trên những bức tường, khung cửa… như những minh chứng sống động cho nền văn minh tình thương đã được gieo trồng, nảy nở ở chốn này từ rất lâu. Trải qua bao biến động, nhà của Chúa vẫn đứng đó, hiền lành che chở đoàn chiên.

Anh Nguyên