Vương Cung Thánh Ðường Ðức Bà ở thành phố Montréal là một trong những nhà thờ Công giáo cổ kính, được mệnh danh là viên ngọc quý trong kho tàng di sản tôn giáo Bắc Mỹ.
Nhà thờ Đức Bà Montréal ngày nay được hội linh mục Xuân Bích xây dựng từ năm 1824 đến 1829. Thời điểm hoàn thành, công trình được xem là táo bạo, hiện đại và có quy mô lớn bậc nhất Bắc Mỹ. Kiến trúc sư của tòa nhà là ông James O’Donnell, một người Ireland di cư sang TP New York (Mỹ). Trang trí nội thất do ông Victor Bourgeau giám sát, và được công nhận là tuyệt tác kiến trúc Gothic Phục Hưng cổ nhất của Canada. Ngày nay, nhà thờ Đức Bà vẫn là điểm tham quan tôn giáo và du lịch nổi tiếng hàng đầu không chỉ của Montréal, mà còn của cả tỉnh bang Québec.
Kiến trúc sư cải đạo sang Công giáo
Khi Ville Marie, tên trước đây của Montréal, được thành lập năm 1642, một nhà nguyện nhỏ được dựng nên trước khi được các tu sĩ dòng Tên tiếp quản và dâng kính Đức Trinh Nữ Maria. Đến khi các linh mục Xuân Bích từ Pháp sang, nhu cầu cần phải có một nhà thờ lớn hơn để phục vụ cộng đồng giáo dân ngày một gia tăng. Nhiệm vụ xây dựng được giao cho một thành viên của cộng đồng là ông François Dollier de Casson (1636-1701), người quyết định thiết kế theo phong cách Baroque và xây dựng trong giai đoạn từ năm 1672 đến năm 1683.
Đến đầu thế kỷ 19, dân số Montréal tăng nhanh khiến ngôi giáo đường cũ không còn đáp ứng được nhu cầu giáo dân. Giáo xứ, cùng với Đại Chủng viện Saint Sulpice, quyết định xây dựng một nhà thờ mới và mời kiến trúc sư James O’Donnell (1774-1830), là tín hữu Tin Lành từ TP New York thiết kế. Ông lựa chọn phong cách Gothic Phục Hưng - trào lưu kiến trúc đang thịnh hành ở châu Âu và Mỹ thời đó. Thiết kế của ông O’Donnell đã mở ra một chương mới cho kiến trúc tôn giáo tại Canada. Trong suốt 100 năm sau, phong cách Gothic Phục Hưng trở thành đặc trưng của hầu hết các công trình Kitô giáo trên toàn nước này.
Việc xây dựng được khởi công năm 1824 và hoàn tất sơ bộ năm 1829, dù khi đó vẫn chưa có tháp chuông và nội thất chưa hoàn thiện vì còn thiếu kinh phí. Nhà thờ được thánh hiến ngày 15.7 cùng năm. Ngôi thánh đường mới có sức chứa 8.000-10.000 người, và đến nay vẫn là nhà thờ lớn nhất Bắc Mỹ. Tuy nhiên, ông O’Donnell không kịp chứng kiến ngày công trình thật sự hoàn thành đúng như bản vẽ của mình. Ông cải đạo sang Công giáo vào năm 1829 và qua đời đầu năm 1830. Vị kiến trúc sư tài hoa được an táng trong hầm mộ ngay dưới nhà thờ. Phải mất thêm 10 năm nữa, đội ngũ xây dựng mới hoàn thành hai tháp chuông mặt tiền. Tháp phía tây mang tên Persévérance (Bền Chí) được hoàn công năm 1841, chứa chiếc chuông nặng khoảng 11 tấn. Tháp phía đông, tên Tempérance (Điều Độ), hoàn tất năm 1843, với bộ chuông gồm 10 chiếc.
Tu sửa nội thất và trang trí lại
Bắt đầu từ năm 1872, kiến trúc bên trong nhà thờ được trang trí lại dưới sự chỉ đạo của kiến trúc sư Victor Bourgeau (1809-1888), lấy cảm hứng từ nhà nguyện Sainte Chapelle ở Paris. Quy trình tu sửa khu vực cung thánh và tòa giải tội kéo dài gần 10 năm. Thập niên 1880, nhà thờ tiếp tục được lắp đặt nhiều bức tượng, phù điêu và thay thế toàn bộ dãy ghế. Năm 1889, nhà nguyện nhỏ Notre Dame du Sacré Cœur (Đức Bà Thánh Tâm) được xây thêm để phục vụ các thánh lễ quy mô nhỏ hơn. Nhà nguyện được thánh hiến năm 1891, cùng năm với việc khánh thành đài đại phong cầm do hãng Casavant Frères chế tạo. Sau vụ hỏa hoạn năm 1978, nhà nguyện được trùng tu vào năm 1980, với bàn thờ bằng đồng từ bàn tay tài hoa của nghệ nhân Québec - Charles Daudelin, và đàn đại phong cầm đến từ hãng Guilbault-Thérien Inc.
Trong suốt nhiều năm sau đó, Vương Cung Thánh Đường Đức Bà Montréal là nơi diễn ra hàng ngàn sự kiện quan trọng, trong đó có Đại hội Thánh Thể năm 1910. Năm 1929, nhân dịp tròn 100 năm khánh thành, các dàn đèn trang trí được lắp thêm, và đến giai đoạn 1930-1931, các ô kính màu nghệ thuật bắt đầu xuất hiện. Cải tạo đáng chú ý nhất sau đó là việc đặt bàn thờ chính giữa cung thánh, theo tinh thần của Công đồng Vatican II.
Ngày 21.4.1982, nhà thờ được Đức Gioan Phaolô II nâng lên hàng tiểu Vương Cung Thánh Đường. Hai năm sau, Đức Thánh Cha đã đến thăm nơi đây nhân chuyến tông du Canada. Năm 1989, công trình được công nhận là di tích lịch sử quốc gia của Canada và nằm trong Khu di sản Montréal cổ, cùng với khu phố cổ và Bảo tàng Khảo cổ Pointe à Callière.
Mỗi năm, ước tính có khoảng 11 triệu du khách ghé thăm Vương Cung Thánh Đường Đức Bà Montréal, đưa nơi đây trở thành một trong những công trình được tham quan nhiều nhất ở Bắc Mỹ. Năm 2023, Angi công bố bảng xếp hạng dựa trên bình chọn của người dùng TripAdvisor, cho thấy nhà thờ Đức Bà Montréal là tòa nhà đẹp thứ 6 thế giới. Trong danh sách này, nhà thờ Đức Bà Paris đứng thứ hai, còn thánh đường Sagrada Família (Thánh Gia) ở Barcelona giữ vị trí đầu bảng.
HỒNG HOANG
Bình luận