Nhìn từ hành trình 400 năm

Một năm đặc biệt của giáo phận Qui Nhơn

Giáo phận Qui Nhơn đã cử hành Năm Thánh mừng kỷ niệm 400 năm loan báo Tin Mừng (1618-2018) từ ngày 26.7.2017 đến ngày 26.7.2018. Hơn một tháng trước ngày bế mạc Năm Thánh riêng của mình, ngày 19.6.2018, chúng tôi cũng đã cùng với các giáo phận khác tại Việt Nam long trọng khai mạc Năm Thánh tôn vinh các Thánh Tử Đạo Việt Nam, kỷ niệm 30 năm ngày thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II tôn phong 117 Chân phước tử đạo Việt Nam lên hàng Hiển Thánh (19.6.1988). Có một sự giao thoa, nối tiếp, giữa hai Năm Thánh, không những trong diễn tiến thời gian cử hành, mà còn trong nội dung và tâm tình sống đạo.

Quả thế, trong Năm Thánh giáo phận, cộng đoàn Dân Chúa cùng nhìn lại 400 năm loan báo Tin Mừng trên mảnh đất này, trước hết để dâng lời tạ ơn Thiên Chúa, đồng thời cũng bày tỏ tâm tình tri ân đối với các vị tiền nhân đã có công gieo trồng, vun xới cánh đồng giáo phận bằng mồ hôi nước mắt của mình, nhất là những vị tử đạo đã đổ máu đào chẳng những để tô thắm trang sử hào hùng, mà còn để trở thành những hạt giống làm phát sinh nhiều cây lúa mới qua mọi thời cho đến hôm nay. Người loan báo Tin Mừng và cũng là vị tử đạo đầu tiên của giáo phận là Chân phước Anrê Phú Yên, nên Qui Nhơn đã chọn ngày tử đạo của ngài (26.7.1644) làm ngày khai mạc (26.7.2017) và bế mạc (26.7.2018) Năm Thánh giáo phận.

Tiếp theo bước chân của vị tử đạo tiên khởi là Chân phước Anrê Phú Yên, giáo phận Qui Nhơn còn có 3 vị Thánh Tử Đạo là thánh Phanxicô Isidore Gagelin Kính, linh mục, tử đạo năm 1833; thánh Anrê Nguyễn Kim Thông, Trùm cả, tử đạo năm 1855; thánh Stêphanô Théodore Cuénot Thể, Giám mục, tử đạo năm 1861. Đây là 3 vị thánh có tên trong danh sách tuyên phong hiển thánh năm 1988 và được Giáo hội Việt Nam tôn vinh trong Năm Thánh Tử Đạo vừa qua.

Ngoài ra giá còn có 16 vị tử đạo đã được Tòa Thánh đưa vào danh sách các Tôi tớ Chúa ngày 12.11.1918, cách đây vừa tròn 100 năm. Bên cạnh đó còn có hơn 20.000 tín hữu đã hy sinh chịu chết vì đức tin qua các thời kỳ, nhất là trong cuộc tàn sát của Văn Thân năm 1885, trong đó có các thừa sai Pháp, các linh mục, thầy giảng, nữ tu và giáo dân người Việt.

Mộ thánh Anrê Kim Thông

Vì vậy, trong suốt Năm Thánh giáo phận và Năm Thánh tôn vinh các Thánh Tử Đạo Việt Nam, giáo phận Qui Nhơn đã cử hành trọng thể các ngày tử đạo của các ngài, tổ chức những cuộc hành hương kính viếng những nơi các ngài đã sống, làm việc và chịu tử đạo, học hỏi gương chứng nhân của các ngài... Mỗi tín hữu rất tự hào về các ngài và quyết tâm noi gương các ngài trong đời sống đức tin hằng ngày, nhất là nhờ những hồng ân đã nhận được qua lời chuyển cầu của các ngài trong hai Năm Thánh vừa qua.

Nốt son Gò Thị

Gò Thị là nơi sinh trưởng và làm việc của thánh Anrê Nguyễn Kim Thông, Trùm cả tử đạo; nơi thánh Giám mục Stêphanô Cuénot Thể sống trong cảnh hầm trú suốt hơn 20 năm để cai quản và điều hành công cuộc truyền giáo của giáo phận Đàng Trong, rồi Đông Đàng Trong, cho đến ngày tử đạo. Đây cũng là quê hương của 2 vị Tôi tớ Chúa tử đạo là linh mục Phaolô Châu và linh mục Giuse Nguyễn Kim Thủ; ngoài ra còn có hàng trăm tín hữu khác đã chịu chết vì đạo.

Hiện nay, Gò Thị là một trung tâm hành hương quan trọng của giáo phận Qui Nhơn, với ngôi nhà thờ giáo xứ được dâng kính thánh Trùm cả Anrê Nguyễn Kim Thông, đài tưởng niệm nơi đặt Tòa Giám mục của thánh Giám mục Stêphanô Cuénot, mộ phần của thánh Anrê Nguyễn Kim Thông. Ngoài ra, Gò Thị còn có nhà mẹ của Hội dòng Mến Thánh Giá Qui Nhơn sau khi được cải tổ, nay là tu viện và tập viện và cơ sở Nhà Chung của giáo phận.

Gò Thị là một xứ đạo lớn ở miền quê, gồm 7 giáo họ, với trung tâm sinh hoạt cách thành phố Qui Nhơn khoảng 20 cây số về phía Bắc. Nhờ dòng máu tử đạo của các tiền nhân, giáo xứ Gò Thị có một truyền thống đạo đức sâu xa: mặc dù điều kiện kinh tế vẫn còn nhiều khó khăn của miền quê nghèo, nhưng giáo dân rất siêng năng kinh lễ, tham gia các sinh hoạt giáo xứ và sống chan hòa tình làng nghĩa xóm. Đặc biệt, đây là nơi có nhiều ơn gọi tu trì nhất trong giáo phận. Từ trước đến nay, Gò Thị là quê hương của 3 Giám mục, 40 linh mục triều, 7 linh mục dòng, 57 tu sĩ nam nữ, 16 Đại Chủng sinh hiện đang tu học tại Đại Chủng viện Sao Biển Nha Trang. Số giáo dân hiện nay của giáo xứ hơn 3.000 người. Bản thân tôi cũng may mắn được sinh ra và lớn lên tại vùng đất này.

Chút tâm tình với mảnh đất quê hương

Giáo xứ Gò Thị có một truyền thống đạo đức lâu đời, đó là một lợi thế tạo nên tính bền vững cho cộng đoàn. Tuy nhiên, tính truyền thống cũng có nguy cơ làm chậm bước phát triển, giảm thiểu tính năng động và gây cản trở cho sự đổi mới. Đứng trước một xã hội đang thay đổi từng ngày, tôi mong sao giáo xứ Gò Thị biết vận dụng truyền thống tốt đẹp của mình một cách khéo léo, để có thể dấn thân vào những đổi thay của xã hội một cách tích cực và năng động, vừa gìn giữ những hình thức đạo đức bình dân truyền thống với những canh tân và thích nghi, vừa đẩy mạnh sự tham gia nhiều hơn nữa vào các chương trình mới. Cụ thể, giáo xứ cần đẩy mạnh việc đoàn thể hóa giáo dân, tổ chức đào tạo tông đồ giáo dân, và mạnh dạn đi đầu trong những chương trình mục vụ hằng năm của giáo phận.

Hằng năm, tôi có nhiều dịp về Gò Thị dâng lễ. Cảm xúc của tôi không những chỉ là tình cảm của một người con về lại với quê hương, nơi quê cha đất tổ, mà còn là tâm tình của một kẻ hành hương về đất thánh. Tại đây, tôi hình dung lại hình ảnh của thánh Stêphanô Cuénot Thể, một vị Giám mục truyền giáo nổi tiếng đã sống giữa đoàn chiên không phải trong một Tòa Giám mục bề thế, nhưng trong một ngôi nhà tranh vách đất đơn sơ hơn 20 năm trời giữa cơn cấm cách. Bên cạnh Đức cha là thánh Trùm cả Anrê Nguyễn Kim Thông, cánh tay mặt đắc lực của ngài, đồng thời cũng là một người được quan trên và dân chúng cả lương lẫn giáo kính trọng yêu mến, vì phong cách đạo đức, vì công khó khai khẩn đất hoang cho dân lập nghiệp và được chính vua Tự Đức ban thưởng thẻ vàng “Cần nông Nguyễn Kim Thông”, nhất là vì sự tận tụy hy sinh cho Giáo Hội và nhiệt tâm tông đồ cao độ của ngài. Chung quanh hai Đấng Thánh Tử Đạo này còn có nhiều chứng từ khác của các Tôi tớ Chúa và hàng trăm tín hữu đã chịu chết vì đạo, hoặc đã sống đức tin của mình một cách anh hùng, để lại cho các thế hệ con cháu những tấm gương và những bài học sống động. Tôi có cảm giác các ngài còn đang hiện diện nơi đây để chuyển cầu cho chúng tôi, cho toàn thể giáo phận Qui Nhơn.

ÐGM Matthêô Nguyễn Văn Khôi
GP Qui Nhơn