Phát hiện có nữ tu sao chép Kinh Thánh thời Trung Cổ

Những bản chép tay Kinh Thánh với hình ảnh minh họa tuyệt vời nhiều khả năng có sự góp sức của các nữ tu chứ không phải thuần túy là công việc của nam tu sĩ như vẫn tưởng.

Trong nhiều thế kỷ, các quyển Kinh Thánh với hình ảnh minh họa tuyệt đẹp thời Trung Cổ được cho là kiệt tác của những người sao chép nam giới, nhưng giờ đây giới khảo cổ học tìm được chứng cứ cho thấy có sự tham gia của các nữ tu trong quá trình tạo ra những bản thảo này, theo báo cáo trên chuyên san Science Advances.

Màu nhuộm quý như vàng

Những dấu vết còn sót lại của ultramarine, dạng chất nhuộm xanh ngọc có trong khoáng thạch lapis lazuli, đã được các chuyên gia châu Âu tìm thấy trên răng của một nữ tu (ảnh dưới) qua đời ở miền tây nước Đức cách đây khoảng 1.000 năm. Vào thời Trung Cổ, chất nhuộm màu xanh khá hiếm và ultramarine được xem là loại hiếm nhất vì khi ấy nó chỉ có thể khai thác tại Afghanistan và vì thế giá trị tương đương vàng ròng. Đó là lý do nó chỉ được dùng để tô điểm những bản thảo quý giá nhất vào thời đó, cụ thể là Kinh Thánh, theo đội ngũ nghiên cứu của Viện Max Planck về Khoa học Lịch sử Nhân loại (Đức) và Đại học York (Anh).

Khoáng thạch lapis lazuli

Nữ tu này đã được chôn cất trong một nghĩa trang gần tu viện từ thế kỷ thứ 9 đến 14. Kết quả phân tích đồng vị carbon cho thấy sơ sống trong giai đoạn 997 - 1162, qua đời ở độ tuổi trung niên, có thể từ 45 đến 60 tuổi. Quá trình giám định hài cốt sau đó cho thấy sức khỏe tổng quát của nữ tu khá tốt, không lao động nặng nhọc khi còn sống. Phẩm màu trên răng chứng tỏ sơ từng giúp vẽ tranh minh họa các sách về Kinh Thánh. Manh mối này cũng làm rõ hơn nghi vấn về phụ nữ có thể là những nhà sao chép bản thảo tài ba vào thời buổi sơ khai của hoạt động sản xuất sách trong lịch sử loài người.

Khoáng thạch lapis lazuli nhìn qua kính hiển vi

Các hạt phân tử xanh lần đầu tiên được phát hiện khi các chuyên gia nghiên cứu các mảng bám trên răng nữ tu vào năm 2014. Để tiếp tục thực hiện cuộc điều tra mới, họ tiến hành hòa tan các mẩu vật chiết xuất từ mảng bám, rồi nhỏ hỗn hợp lên kính hiển vi và phóng đại. Khi kiểm tra từng bản kính một, họ tìm được hơn 100 phân tử “màu xanh dương đậm” hòa lẫn bên trong dung dịch. Những phân tử này được thu thập từ mảng bám trên răng cửa của hàm trên, gần môi. Và chúng nhiều khả năng được dính vào sau thời gian dài, thay vì bám chặt vào bề mặt răng trong một lần tiếp xúc duy nhất.

Không dừng lại ở đó, kích thước phân tử và sự phân bổ các hạt có nhiều điểm tương đồng với màu nhuộm ultramarine làm từ khoáng thạch lapis lazuli. Kế đến, các nhà nghiên cứu so sánh những khoáng chất xanh khác, bao gồm azurite, malachite và vivianite, với nhóm phân tử trên để xác định nguồn gốc của chúng. Kết quả cho thấy những hạt bám trên răng của nữ tu đích thực là thuốc nhuộm làm từ lapis lazuli.

Một bản Kinh Thánh từ thế kỷ 13 có dùng màu xanh lấy từ khoáng thạch lapis lazuli

Manh mối chưa từng có

Câu hỏi được đặt ra là bằng cách nào những hạt màu quý lại bám vào răng của vị nữ tu ở Đức? Đội ngũ chuyên gia đưa ra giả thuyết, có thể sơ chuẩn bị màu nước cho một nghệ nhân và các hạt màu thông qua đường không khí bám vào răng trong quá trình nghiền nát. Thêm một khả năng khác là sơ uống bột lapis vì mục đích chữa bệnh, nhưng khả năng này không lớn. Dù nuốt bột lapis lazuli là phương pháp chữa bệnh phổ biến tại Địa Trung Hải và thế giới Hồi giáo vào thời Trung Cổ, ngược lại châu Âu hiếm khi biết liệu pháp này. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu nhận định giả thuyết khả dĩ nhất là nữ tu lúc sinh thời là một nghệ nhân hoặc người sao chép bản thảo Kinh Thánh.

Tàn tích của một dòng nữ từ thời Trung Cổ ở Châu Âu

Trong khi những văn bản ghi chép Sách Thánh thường được liên hệ với các nam tu sĩ, người đời sau đã thu thập được không ít chứng cứ cho thấy những nữ tu sống trong tu viện hoặc các đan viện cũng đóng vai trò nhất định trong việc tạo ra những cuốn sách tuyệt vời, theo cuộc nghiên cứu. Mặc dầu vậy, hiếm khi nào có các thông tin ghi nhận sự đóng góp này của nữ giới vào giai đoạn đầu thời kỳ Trung Cổ. Vì thế, khám phá chưa từng có về khía cạnh khảo cổ học “đánh dấu lần đầu tiên xuất hiện chứng cứ trực tiếp cho thấy một nữ tu từng sử dụng màu nhuộm hiếm hoi và đắt đỏ ở Đức”, các nhà nghiên cứu kết luận.

LING LANG