Rolling Stone : Đức Giáo Hoàng của “thế hệ selfie”

Đức Phanxicô một lần nữa trở thành vị giáo hoàng đầu tiên xuất hiện trên bìa bản tiếng Ý của tạp chí Rolling Stone.

Vào đầu nhiệm kỳ giáo hoàng của Đức Phanxicô, Rolling Stone USA có thể nói đã làm một cuộc cách mạng khi đưa hình ngài lên trang bìa của mình tại Mỹ. Viết bằng phông chữ đậm nét và kiên định: “Đến lúc họ thực hiện thay đổi”, giống như lời tựa bài hát của ca sĩ nổi tiếng Bob Dylan, do vị tân giáo hoàng được dự kiến sẽ tống tiễn mọi cách thức cũ kỹ từng ngăn chặn làn gió cách tân thổi vào thành quốc Vatican. Thế nhưng, điều gì đã khiến Đức Giáo Hoàng Phanxicô trở thành sự lựa chọn ưa thích của những tờ tạp chí về văn hóa? Để dễ so sánh, có thể nhớ lại tờ The Rolling Stonechưa từng đưa hình các vị giáo hoàng lên ảnh bìa trước đó, thậm chí cả Đức Gioan Phaolô II, vốn được đánh giá thân thiện với cánh truyền thông cũng không phải là một ngoại lệ.

Theo tự điển Cambridge English Dictionary, “pop” có nghĩa là “được số đông thưởng thức và dễ hiểu”. Cách chơi chữ “Pop Pope” cho thấy nhiều người công nhận rằng Đức Thánh Cha Phanxicô hoàn toàn “danh phù kỳ thực”, nhưng điều đáng mừng là sức hấp dẫn lan tỏa từ ngài được đánh giá đặc biệt mạnh mẽ trong nhóm nhân khẩu học là thế hệ Y. Theo số liệu người đọc của Rolling Stone 2016, gần 50% số độc giả của tạp chí này từ 18 -34 tuổi. Trong khi đó, Đức Phanxicô có hơn 30 triệu người theo dõi trên Twitter, vượt xa 2,5 triệu người của nhóm nhạc Mỹ Twenty-one Pilots, với bài “Stressed Out” được xem là bài hát đại diện cho thế hệ thiên niên kỷ.

Thế hệ “hổng hiểu nổi”

Ở phương Tây, thế hệ chào đời sau thế chiến, tức cuối thập niên 1940 và đầu 1960, được đánh giá là những người tự cho mình có đặc quyền đặc lợi và tự yêu bản thân. Thế hệ X, sinh ra từ đầu những năm 1960 và cuối 1970, lớn lên trong tình cảnh hầu như chẳng bị cha mẹ quản lý và có thói quen trợn tròn mắt trước những lời thuyết giáo của cha mẹ, nên bị xem là thế hệ cà lơ phất phơ. Kế đến, thế hệ thiên niên kỷ, chào đời từ đầu thập niên 1980 và 2000, bị quẳng vào kỷ nguyên kỹ thuật số, và được đặt biệt danh “hoa tuyết”. Họ được nuôi dạy để tưởng rằng mình là độc nhất vô nhị, nên hết sức nhạy cảm và tìm kiếm sự khuây khỏa từ các màn hình máy tính và thiết bị kết nối công nghệ.

Tùy thuộc vào hoàn cảnh sinh ra và lớn lên, thế hệ đầu tiên được đề cập bên trên chiếm lĩnh những vị trí hàng đầu trong xã hội, tận hưởng kết quả từ sự mở rộng kinh tế ở phương Tây. Còn thế hệ X trở thành “thế hệ doanh nhân khởi nghiệp vĩ đại nhất trong lịch sử Mỹ”, theo đánh giá của chuyên sanHarvard Business Review vào năm 1997. Thế nhưng, đa số ý kiến đều thừa nhận rằng phải cần có thêm thời gian để hiểu được thế hệ Y, và hiếm người nào đề cập đến thế hệ này một cách hiệu quả như Đức Phanxicô.

Những người của thế hệ thiên niên kỷ cầu nguyện ít hơn, thỉnh thoảng mới dự thánh lễ, và nhìn chung ít có đức tin so với các thế hệ trước, theo kết quả khảo sát mang tên 2016 Religious Landscape Study do Trung tâm Nghiên cứu Pew thực hiện. Thế nhưng, các “hoa tuyết” lại thể hiện niềm tin về đời sống sau khi chết và thiên đường, phép lạ giống như những người đi trước, theo khảo sát của Pew. Và Đức Thánh Cha đã cho thấy kỹ năng trao đổi độc đáo với nhóm người trẻ tuổi, thông qua sự thể hiện thực tế của bản thân, tính cách chống lại các nguyên tắc cứng nhắc của xã hội, sự tập trung của ngài vào khía cạnh lòng thương xót, biến sự từ bi thành chìa khóa của mọi vấn đề, và thói quen cởi mở với công nghệ.

Kết nối với giới trẻ

Khi Đức Hồng y Jorge Mario Bergoglio bước ra chào đám đông chen kín quảng trường thánh Phêrô sau mật nghị hồng y vào năm 2013 và thốt lên: “Fratelli e sorelle, buonasera!” (“Các anh chị em, chào buổi tối!”), vào thời khắc đó, một “ngôi sao” đã xuất hiện và dần chinh phục trái tim của hàng triệu người. Không chỉ các đám đông mới lên cơn cuồng nhiệt, mà các tờ báo và giới truyền thông trên toàn thế giới đều đề cập đến sự khai sinh của một “vị giáo hoàng của nhân dân”. “Giáo hoàng là người cũng cười, khóc, cũng ngủ nghê và có bạn bè như bao người khác”, ngài đã nói với tờ Corriere della Seravào năm 2014. Thời thanh niên, Đức Bergoglio từng làm việc tại quán bar ở Argentina, có bạn gái, yêu nhạc và mê đá bóng. Mọi thứ đều tạo nên chất “phàm nhân” của Đức Thánh Cha, khiến giáo dân toàn cầu tìm thấy mối liên hệ của bản thân ở vị chủ chăn của Giáo hội. Ngài chụp selfie với các bạn trẻ, trải qua mỗi ngày ở nhà trọ Thánh Mátta của Vatican. Thế nhưng, điều này vẫn chưa đủ để đánh động thế hệ thiên niên kỷ.

Hơn 80% thế hệ Y cho rằng quyền lực tập trung quá mức trong tay một số ít ỏi tập đoàn lớn, theo kết quả khảo sát do các chuyên gia Morley Winograd và Michael Hais thực hiện. Ứng viên tổng thống Mỹ Bernie Sanders, người tuyên bố đấu tranh cho 99% dân số còn lại của Mỹ, giành được 2 triệu phiếu bầu từ những người dưới 30 tuổi, tức hơn cả ứng viên Hillary Clinton và Donald Trump gộp lại. Nói trắng ra, thế hệ Y không tin vào các thể chế, trong đó có Vatican, và những thể chế này đặc biệt khiến người trẻ tuổi thất vọng. Họ bắt đầu đi làm vào khoảng năm 2008, thời điểm tình hình kinh tế có thể so sánh với giai đoạn Đại Suy thoái (1929-39).

Đức Giáo Hoàng viết trên Tweeter vào năm 2013: “Tâm trí của tôi hướng về tất cả những người đang thất nghiệp, những nạn nhân của lối tư duy ích kỷ, chỉ nghĩ đến lợi nhuận với bất cứ giá nào”. Ngài cũng mạnh mẽ thực hiện cải cách trong lòng Vatican, gọi tiền bạc là “cái ô uế của quỷ dữ”, và chỉ trích không thương tiếc những quan điểm về thị trường tự do, chủ nghĩa tư bản và chính sách kinh tế theo kiểu lọt sàng xuống nia, chỉ phục vụ cho người giàu. Với việc trở thành tiếng nói của giới trẻ thất nghiệp, Đức Phanxicô trở thành hình mẫu rất được yêu thích của thế hệ thiên niên kỷ.

Dựa trên số liệu 90% thế hệ thiên niên kỷ tại Ý đều khen Đức Thánh Cha có khả năng truyền đạt xuất sắc, đáng yêu (80% đồng ý) và khơi ngợi sự tín nhiệm (70%), theo khảo sát của Viện Giuseppe Toniolo Institute, không ngạc nhiên khi ngài xuất hiện trên ảnh bìa của Rolling Stone Italiasố này.

GIANG VÔ YÊN