Sửa lỗi cho nhau trong tình huynh đệ

Chủ đề chính của phụng vụ Lời Chúa Chúa nhật 23 thường niên xoay quanh việc sửa lỗi cho nhau trong tình huynh đệ. Trong bài đọc I trích sách ngôn sứ Êdêkiel (Ed 33,7-9), ngôn sứ được ví như một người lính canh. Người lính canh là hình ảnh rất quen thuộc trong lịch sử Israel, là một dân tộc thường bị đe dọa bởi họa ngoại xâm. Cũng như người lính canh, ngôn sứ phải quan sát chân trời lịch sử để chỉ cho dân Israel thấy những dấu chỉ của Thiên Chúa, những bình minh của sự sống cũng như những hoàng hôn của sự chết.

Ngôn sứ là người thay mặt Thiên Chúa truyền đạt các thánh chỉ của Người cho dân, hướng dẫn dân đi trên con đường công chính và trung thành với giao ước để được sống. Cuộc gặp gỡ giữa ngôn sứ và dân thường mang tính chất bi thương, bởi vì các ngài thường phải xuất hiện ở những khúc quanh lịch sử với nhiều khủng hoảng. Vai trò của ngôn sứ không chỉ là giảng dạy mà còn phải cảnh cáo, để kêu gọi dân hối cải. Đó là một việc làm hết sức tế nhị. Các ngài phải dám nói thẳng, nói thật với hạng người gian ác, dù đó là các vua chúa nắm quyền sinh sát đối với các ngài. Các ngài phải dám vạch trần những gương xấu, mổ xẻ những ung nhọt của xã hội, vì đó là điều cần thiết để phục hồi sức khỏe tinh thần cho dân. Sự mổ xẻ ấy khiến dân đau đớn, nhưng nhờ đó họ được sống. Tuy nhiên, những hiệu quả tốt lành ấy thường không xảy ra ngay và do đó các ngôn sứ thường bị dân hiểu lầm và thù ghét. Dù vậy, các ngài vẫn bằng lòng chấp nhận thân phận đó. Điều này giúp phân biệt ai là ngôn sứ thật, ai là ngôn sứ giả. Đứng trước những đau khổ ấy, có thể các ngài sẽ bị cám dỗ từ chối nhiệm vụ hay đào nhiệm. Nhưng nếu làm thế thì chắc chắn dân sẽ cứ tiếp tục trượt xuống triền dốc khốn nạn, và trách nhiệm lại đổ trên đầu các ngài. Bởi thế, rốt cuộc các ngài phải chọn con đường tự hy sinh, đứng ra chịu đau đớn để cứu vớt dân mình.

Chính trách nhiệm ấy của vị ngôn sứ đã được Chúa Giêsu áp dụng cho cộng đoàn tín hữu trong đoạn Tin Mừng hôm nay (x. Mt 18,15-20). Đây là một diễn từ về Giáo hội hay quy luật vàng của cộng đoàn, trong đó Chúa Giêsu dạy chúng ta một bài học về tình liên đới giữa các thành phần trong cộng đoàn. Một cộng đoàn, dù lớn hay nhỏ, không phải lúc nào cũng gồm toàn những con người thánh thiện. Vậy khi có người phạm tội, phải xử trí với họ như thế nào?

Nhiều người có khuynh hướng cực đoan muốn loại trừ khỏi cộng đoàn những người phạm tội. Có thể với nhiều lý do khác nhau xem ra chính đáng như để bảo vệ uy tín và sự thánh thiện của cộng đoàn, để tội lỗi khỏi lây lan... Tuy nhiên, đó chỉ là một biện pháp đối phó hơn là một cách giải quyết đúng nghĩa. Bởi vậy, Chúa Giêsu đề nghị những bước tiến cần phải làm để lôi kéo người tội lỗi trở về với nẻo chính đường ngay. Đối với Người, vấn đề quan trọng là làm sao để tội nhân biết ăn năn trở lại. Người đã từng tuyên bố rằng, Người đến không phải để kết án và luận phạt, mà để kêu gọi người tội lỗi hối cải.

Tính cách lành mạnh của một cộng đoàn không chỉ dựa trên sự thánh thiện của những cá nhân riêng rẽ, mà còn dựa trên mối quan hệ giữa các thành viên trong cộng đoàn có khả năng làm cho người sa ngã trỗi dậy, nhờ tình liên đới huynh đệ. Một xã hội lành mạnh không phải là một xã hội mà tất cả những thành phần bất hảo đều bị tống giam vào ngục, nhưng là một xã hội mà trong đó những con người xấu được hướng dẫn, được giáo dục để trở nên tốt hơn. Cũng vậy, người ta làm sạch xã hội không phải bằng cách hốt sạch các phạm nhân như hốt rác, nhưng là cố làm sao cho những con người bị coi như rác rưởi, cặn bã của xã hội, trở thành những con người thực sự có ích cho xã hội.

Sửa lỗi cho nhau là một việc làm tế nhị, nhiều khi phiền toái, thế thì tại sao chúng ta phải làm? Tại sao chúng ta không để mặc kệ ai muốn làm gì thì làm? Ngày nay, người ta rất nhạy cảm với khái niệm về từ thiện và quan tâm nhiều đến thiện ích của con người trên bình diện thể lý và vật chất, nhưng lại hầu như hoàn toàn im lặng về trách nhiệm tinh thần đối với anh chị em mình. Đó là thái độ dửng dưng vô cảm vốn phát xuất từ tính ích kỷ, nhưng lại được ngụy trang dưới chiêu bài “tôn trọng tự do và sự riêng tư của người khác”. Sống trong một thế giới mang đậm ảnh hưởng cá nhân chủ nghĩa, chúng ta cần phải tái khám phá tầm quan trọng của việc sửa lỗi cho nhau trong tình huynh đệ.

Chúng ta phải sửa lỗi cho nhau vì đó là một bổn phận thuộc về “món nợ tình yêu”, như thánh Phaolô đã nói với các tín hữu thành Rôma trong bài đọc II (x. Rm 13,8-10). Yêu thương nhau, đó không phải là vấn đề nhiệm ý hay tùy thích, nhưng là một bổn phận và việc sửa lỗi cho nhau cũng nằm trong bổn phận ấy. Bổn phận ấy càng đòi buộc hơn nữa đối với những người có trách nhiệm, như cha mẹ, thầy dạy và các bề trên.

Nhiều người e ngại không dám sửa lỗi cho nhau vì nghĩ rằng mình cũng đầy tội lỗi như ai và sợ bị coi là đạo đức giả. Vấn đề là chúng ta có đủ thành thực và bác ái hay không. Nếu sửa lỗi cho nhau bằng tất cả lòng khiêm tốn và thương yêu, không lên mặt dạy đời, thì ai dám chê trách. Rồi đến lúc chúng ta phạm lỗi, cũng sẵn sàng và mau mắn phục thiện khi có kẻ đến sửa lỗi. Có điều tệ hại là từ chỗ tránh né không dám thẳng thắn sửa lỗi cho nhau, chúng ta lại đi nói xấu, phê bình chỉ trích sau lưng, mà nạn nhân không có cách nào để biện minh hay tự bào chữa được. Nói hành nói xấu người vắng mặt là một hành vi nghịch đức ái và thiếu xây dựng. Nó chỉ gây ra sự rạn nứt và chia rẽ giữa cộng đoàn, nên cần phải tránh xa.

Tóm lại, tội lỗi là điều xấu cần phải bị loại trừ, nhưng kẻ phạm tội vẫn là người anh chị em cần được cứu vớt và đón nhận. Vì thế, cuộc đấu tranh chống lại tội lỗi vừa mang tính chất quyết liệt, vừa phải được thực hiện trong tình bác ái huynh đệ, trong sự kiên nhẫn. Trách nhiệm sửa lỗi kẻ khác không phải chỉ thuộc về các vị có thẩm quyền trong Giáo hội, nhưng còn là của mỗi người đối với nhau, bởi lẽ tất cả chúng ta là những chi thể trong Nhiệm Thể Chúa Kitô.

Giám mục Matthêô Nguyễn Văn Khôi