Trong thánh lễ, khi cộng đoàn đứng lên, quỳ xuống hay cùng hướng về bàn thờ, trẻ khiếm thính cũng quan sát và làm theo những cử chỉ ấy. Để các em không chỉ làm theo mà còn hiểu hơn những gì diễn ra trong thánh lễ, các nữ tu tại một số cơ sở giáo dục đặc biệt Công giáo đã tìm nhiều cách hỗ trợ, từ sử dụng ngôn ngữ ký hiệu, màn hình trình chiếu đến giải thích Lời Chúa và hướng dẫn giáo lý.
Giải thích sau lễ
Tại Cơ sở Khuyết tật Long Thuận (giáo phận Xuân Lộc) do các nữ tu dòng Mến Thánh Giá Phan Thiết phụ trách, trong số hơn 40 học sinh khuyết tật có 18 em khiếm thính. Hằng ngày, các em cùng các sơ dự lễ tại nhà thờ giáo xứ Long Thuận. Do không có người ra dấu ngôn ngữ ký hiệu, chỉ có bảng trình chiếu bài hát và kinh nguyện, nên những trẻ này tham dự chủ yếu theo thói quen “cộng đoàn làm gì thì làm theo”.
Nữ tu Anna Nguyễn Thị Minh Thi, Hiệu trưởng cơ sở, nhận định việc cử người đứng phiên dịch bằng ngôn ngữ ký hiệu suốt thánh lễ dễ khiến trẻ bị phân tâm, chỉ tập trung vào người phiên dịch mà rời xa trung tâm phụng vụ là bàn thờ. Trẻ khiếm thính vốn nhạy cảm, tự học cách “đọc” qua từng cử chỉ phụng vụ như khi nào linh mục giang tay, khi nào quỳ, khi nào đứng. Tuy nhiên, cách tham dự ấy vẫn chưa đủ để các em hiểu Lời Chúa. Vì vậy sau mỗi thánh lễ, các nữ tu kiên nhẫn giải thích bài đọc và Lời Chúa bằng ngôn ngữ ký hiệu. Các sơ cũng tổ chức dạy giáo lý riêng tại cộng đoàn, chuẩn bị cho trẻ khuyết tật đặc biệt bước qua những cột mốc đức tin như Rước lễ lần đầu, Thêm sức và giáo lý Bao đồng. Cách diễn giải theo nhóm nhỏ này tiếp tục được duy trì khi các em tham dự các khóa học hay sinh hoạt bên ngoài.
Màn hình trình chiếu
Khác với Long Thuận, trường Khuyết tật Tình thương Mỹ Lâm (giáo phận Long Xuyên) - nơi được linh mục Giuse Nguyễn Văn Việt thành lập từ năm 1994 và hiện do các nữ tu dòng Phaolô thành Chartres phụ trách - lại chọn cách ứng dụng công nghệ trực quan. Trong số khoảng 50 học sinh, có mười mấy em Công giáo, trong đó có 5 em khiếm thính. Nhà trường có nguyện đường và trẻ tham dự lễ lúc 5g30 sáng do các linh mục dòng Don Bosco cử hành. Tại đây, toàn bộ bài thánh ca, câu kinh và phần thưa đáp được trình chiếu rõ ràng trên màn hình, trẻ khiếm thính có thể chủ động tham gia cử hành mà không phụ thuộc hoàn toàn vào người ra dấu. Sơ Hiệu trưởng Maria Phạm Nguyễn Minh Hiếu chia sẻ, ngôn ngữ ký hiệu chủ yếu được sử dụng khi cần giải thích thêm về bài giảng, nhất là trong những dịp lễ trọng hoặc lễ khai giảng, bế giảng. Màn hình trở thành phương tiện giúp các em hiểu nghi thức, thậm chí có em còn tham gia giúp lễ.
Trần Đức Hòa, cựu học sinh của trường, hiện là nhân viên và đã lập gia đình với một giáo viên khiếm thính tại đây. Nhớ lại tuổi thơ, Hòa kể ban đầu anh tham dự thánh lễ như một thói quen: “Sơ ngồi thì em ngồi, sơ quỳ hay làm dấu mình cũng làm theo”. Dần dần, nhờ sự hướng dẫn của các nữ tu và màn hình chiếu trong nguyện đường, anh hiểu hơn về ý nghĩa thánh lễ. Dù đôi lúc chưa hiểu hết bài giảng trong các lễ thường ngày, Hòa vẫn cảm nhận được sự ấm áp khi cùng cộng đoàn quy tụ quanh bàn thờ.
Bà Trần Thị Kim Oanh, mẹ của Hòa, nhận xét: “Con tôi từ một đứa trẻ khiếm khuyết, nay có cuộc sống tốt nhờ nghề họa sĩ. Con được như ngày hôm nay là nhờ các sơ dẫn dắt, thương yêu, bảo bọc... 32 năm qua, những thánh lễ nơi mái trường Tình thương Mỹ Lâm không chỉ giúp con tôi và các em học sinh được gặp gỡ Chúa, mà còn giúp các em cảm nhận mình là một phần của gia đình Giáo hội”. Hiện nay, mỗi khi về thăm nhà, Hòa vẫn duy trì thói quen tham dự thánh lễ tại giáo xứ như một người con giữa cộng đoàn.
Cách làm ứng dụng màn hình trình chiếu cũng được trường Khuyết tật Nhân Ái (giáo phận Mỹ Tho) áp dụng trong thánh lễ khai giảng năm học 2026-2027. Sơ Hiệu trưởng Maria Phạm Thị An Hạ cho biết, trước đây trường từng áp dụng hình thức “1 kèm 1” - mỗi sơ ngồi bên một em hướng dẫn đọc từng dòng. Hiện nay, do số học sinh khiếm thính Công giáo còn ít, trường tổ chức các thánh lễ trọng do linh mục Giám đốc Giacôbê Hà Văn Xung cử hành, kết hợp màn hình hội trường và ngôn ngữ ký hiệu để giải thích bài Phúc Âm và bài giảng.
Khi những đôi tay lên tiếng
Tại cộng đoàn nữ tu Phaolô thành Chartres ở Lái Thiêu (TPHCM), nơi đang chăm sóc hơn 30 em khiếm thính, ngôn ngữ ký hiệu lại giữ vai trò chủ đạo. Mỗi tháng một lần sau giờ học giáo lý, học sinh Công giáo được quy tụ tham dự thánh lễ riêng. Khi linh mục cử hành, các sơ đứng phiên dịch song song bằng ngôn ngữ ký hiệu.
Theo nữ tu Maria Goretti Trần Linh Uyên, phụ trách nhóm trẻ khiếm thính, các sơ tại đây có chuyên môn về ngôn ngữ ký hiệu từ nhiều năm. Cách hỗ trợ này được áp dụng cả trong lớp học lẫn khi các em lãnh nhận các bí tích. Đặc biệt với Bí tích Hòa giải, các em được hướng dẫn xét mình và viết điều muốn xưng tội ra giấy gởi linh mục. Khi linh mục ban phép giải tội, các sơ sẽ dịch bằng ngôn ngữ ký hiệu để trẻ hiểu rõ và thực hiện việc đền tội cách ý thức, tháo gỡ hoàn toàn rào cản giao tiếp.
Mỗi cơ sở có một cách làm khác nhau, tùy hoàn cảnh, nhưng đều hướng đến việc giúp trẻ khiếm thính hiểu và tham dự thánh lễ theo khả năng của mình. Những mô hình ấy gợi mở một hướng đi: các giáo xứ trong cùng khu vực có thể phối hợp để quy tụ người khiếm thính về một nhà thờ trung tâm, tổ chức những thánh lễ phù hợp. Với họ, một đôi tay ra dấu, một màn hình trình chiếu hay một người kiên nhẫn ngồi bên cạnh đều có thể là nhịp cầu đưa đến gần hơn với Lời Chúa và đời sống phụng vụ.
ĐÀM AN
.jpg)
Bình luận