Thời huy hoàng của triều đại Geshur

Các nhà khảo cổ học đã khai quật được những pháo đài và công sự khổng lồ, cho thấy vương quốc Geshur từng được đề cập trong Kinh Thánh hùng mạnh hơn vẫn tưởng.

Những bức tường công sự bề ngang 6m và các tòa tháp cao vút, to kềnh đã được tìm thấy ở Bethsaida, thành phố cổ nằm ở bờ biển đông bắc Galilee, quê nhà của ba vị thánh Tông đồ là Phêrô, Anrê và Philipphê. Theo đánh giá của giới chuyên gia khảo cổ, các hệ thống công sự to lớn bao xung quanh Bethsaida, kinh đô của vương triều Geshur (có niên đại cách đây khoảng 2.700 năm) là bằng chứng về sự hiện hữu của một vương quốc hùng mạnh vào thời Cựu Ước.

Quê nhà của hoàng hậu vua David

Những tàn tích còn sót lại của kinh đô một thời huy hoàng vẫn nằm đó trên dải đất basalt lộ thiên, xoải dài từ cao nguyên Golan, cách 1,6 km về hướng bắc tính từ Biển Galilee. Trong số những phát hiện ấn tượng nhất chính là cái cổng thành vô cùng đồ sộ. Vương quốc Geshur, tọa lạc ở phía đông sông Jordan, tồn tại cùng thời với các vương triều Israel và Judah ở phía nam, và vương triều Aram ở hướng bắc (ngày nay là Syria). Giới học giả vô cùng tự tin khi kết luận rằng Bethsaida là kinh đô của vương triều Geshur, nhưng câu hỏi còn lại chính là người Geshur thực sự là ai : Aram, Israel hay cả hai.

Cho đến nay, người ta vẫn chưa biết rõ về người Geshur. Một số học giả chỉ ra rằng có nhiều con dấu và triện được tìm thấy ở Bethsaida có nguồn gốc Israel. Tuy nhiên, các biểu tượng về thần mặt trăng lại thuộc về văn hóa Aram. Các vật liệu tạo tác như gốm sứ cũng mang nhiều nét tương đồng với các địa điểm định cư khác của người Israel ở phía bắc, chẳng hạnTel Dan. Do vậy, các cuộc tranh luận xung quanh vấn đề này vẫn chưa ngã ngũ, thậm chí một vài học giả còn cho rằng người Geshur có nguồn gốc từ cả hai dân tộc theo từng giai đoạn khác nhau.

Cựu Ước lại gắn kết người Geshur với một bộ lạc Manasseh từng định cư ở phía đông của sông Jordan. “Nhưng người Israel không xua đuổi người Geshur và Maakah, nên họ tiếp tục sống trà trộn trong cộng đồng Israel”, theo Joshua 13:13. Cũng theo Cựu Ước, vua David đã tìm được người hôn phối ở Geshur. Vị vua đã cưới con gái của vua Geshur là công chúa Maachah, người hạ sinh hoàng tử Absalom và công chúa Tamar (2 Samuel 3:2,3).

Xã hội phồn vinh

Như đã nói ở trên, Geshur được bảo vệ trong vòng vây của những bức tường lớn và tháp canh. Dựa trên cấu trúc xây dựng và phần còn lại của nó, tường thành có thể cao đến 3 tầng lầu. “Cổng thành (của Geshur) là tổ hợp cổng phức hợp lớn nhất vào thời đồ sắt trên toàn quốc”, báo Haaretz dẫn lời tiến sĩ Rami Arav của Đại học Nebraska (Mỹ). Nó cũng là cổng thành duy nhất còn lại từng thuộc về một kinh đô trong khu vực vào thời đó. “Cổng thành” vào thời Cựu Ước không chỉ đơn giản là điểm qua lại. Dựa trên cấu trúc phức tạp, nó bao gồm một cổng ngoài và cổng trong, đóng vai trò là tuyến phòng ngự thứ hai chống quân xâm lăng. Không gian giữa cổng trong và ngoài được dùng để giao thương, hội họp và đôi khi là nơi người trị vì hội tụ với thần dân.

Bên trong sân, giữa hai lớp cổng có 2 vị trí cao và 5 hòn đá lớn được dựng đứng, với một hòn đá được trang trí hình chiến binh mặt bò. Hoạt động tế lễ ở cổng được xem là một tập tục hiến tế cho “thần cổng”, và các chuyên gia đã tìm được một bàn tế cao và một hố sâu 3m chứa đầy xương động vật, theo tiến sĩ Carl Savage của Đại học Drew ở New Jersey (Mỹ). Bên cạnh đó, các dãy ghế cũng được tìm thấy bên trong khu vực này, cho thấy từng có một tòa án địa phương được đặt cạnh cổng. Sách Nehemiah 8:1 ngụ ý rằng cổng thành là nơi luật pháp được phổ biến cho người dân. Thậm chí một số học giả còn đưa ra giả thiết: khái niệm hết sức sơ khai về đền thờ Do Thái có thể cũng bắt nguồn từ việc đọc kinh cầu nguyện ở cổng thành. Nói tóm lại, cánh cổng đóng vai trò cốt lõi của hoạt động xã hội thời đó. Du khách, thương nhân đều cần phải qua lại nơi này, cũng như các nông dân làm việc trên các cánh đồng. Đây cũng là điểm phát tán những tin tức nóng hổi nhất của cộng đồng cổ đại.

Dù vẫn chưa tìm ra lý do tại sao vua Geishur lại quyết định xây dựng cổng thành với quy mô hoàn toàn vượt xa thời đại, sự hiện diện của những bức tường dày 6m cách đây 2.700 năm đã cho thấy thành tựu về quân đội hùng mạnh thời đó, và sự tồn tại của một xã hội có tổ chức, tiến hóa ở cấp cao. Thế nhưng, thậm chí những bức tường cỡ đó vẫn không thể ngăn chặn đội quân chinh chiến của vua Assyria là Tiglath Pileser III, người đã hạ thành vào năm 732 TCN. Kể từ đó, Bethsaida không thể nào khôi phục được vẻ hào hùng vốn có. Đến thời La Mã, nó trở thành một làng chài nhỏ bé, là nơi chôn nhau cắt rốn của các thánh tông đồ Phêrô, Anrê và Philipphê vào thời Chúa Giêsu.

LING LANG