Tòa Thánh phân tích về trí thông minh nhân tạo

Trong bối cảnh robot - các cỗ máy “thông minh” - ngày càng đóng vai trò quan trọng hơn trong thế giới ngày nay, năng lực công nghệ của robot phải được khống chế để không vi phạm các tiêu chuẩn về đạo đức.

Trước những diễn biến đầy nhiễu loạn đang bao phủ chính trường, ngành giải trí, nền kinh tế, nhiều cá nhân trong tâm trạng bất an đã lo ngại về nguy cơ một ngày không xa, thế giới sẽ rơi vào tay robot. Tuy nhiên, hội nghị do Viện Hàn lâm Giáo hoàng về Sự sống tổ chức vào hai ngày 25-26.2 tại Vatican đã nhấn mạnh một sự thật bất biến : Bất chấp những tiến triển mới đây trong lĩnh vực robot học và trí thông minh nhân tạo (AI), con người phải luôn đóng vai trò trung tâm của mọi việc.

Viễn cảnh robot giống người

“Lời kêu gọi cho liên minh mới giữa nhân loại và công nghệ” là ý chính trong bài phát biểu của Viện trưởng Viện Hàn lâm - Ðức Tổng Giám mục người Ý Vincenzo Paglia để khai mạc hội nghị chủ đề “Ðạo đức robot: Nhân loại, Cỗ máy và Sức khỏe”. Sự kiện này thu hút sự tham gia của các tên tuổi hàng đầu thế giới trong lĩnh vực chế tạo máy móc, lập trình và khoa học, người Công giáo và tín hữu các tôn giáo khác, các chuyên gia nghiên cứu thần học và triết học, cùng nhau thảo luận về AI. Trong số các diễn giả có giáo sư tiến sĩ Hiroshi Ishiguro, nhà phát minh người Nhật Bản về robot android (robot hình người) và robot học tương tác. Ông nổi tiếng trên toàn cầu nhờ vào những con robot vô cùng ấn tượng, có thể duy trì các cuộc trao đổi từ 10 đến 15 phút với người thật.

Giáo sư Ishiguro đang ôm tham vọng chế tạo những loại robot thông minh đến nỗi người đối thoại không nghĩ rằng họ trò chuyện với các cỗ máy. Vị Giám đốc Phòng thí nghiệm Robot thông minh tại thành phố Osaka này còn nổi tiếng với việc tạo ra phiên bản AI của chính mình. Ông Ishiguro, từ một nhà phát minh đang lấn sân sang lĩnh vực tương lai học, đã đặt câu hỏi cho những người có mặt: “Ðiều gì sẽ xảy ra trong 100.000 năm nữa?”. Từ góc độ của một nhà phát minh, ông dự đoán về viễn cảnh chỉnh sửa gien di truyền và robot học, mở ra các cuộc tiến hóa khác biệt. Thậm chí, vị giáo sư người Nhật còn nghĩ đến một ngày con người đạt đến sự bất tử bằng cách nạp toàn bộ thông tin từ não người sang máy tính. “Liệu có ổn không khi tạo ra một robot giống người?”, ông Ishiguro hỏi các vị đại diện của Tòa Thánh, và nhận được câu trả lời là có, “tại sao không?”.

Cần tạo ra một mối quan hệ cân bằng giữa nhân loại và công nghệ

Trong khi đó, kỹ sư Aude Billard lại cho rằng, việc tạo ra các robot giúp cải thiện cuộc sống con người phải được ưu tiên hơn là chỉ chăm chút cải tạo bề ngoài của những cỗ máy. Ðối với nữ kỹ sư người Thụy Sĩ này, robot đáp ứng nhu cầu của con người, thực hiện những thao tác và công việc mà chúng ta không muốn làm, chẳng khác gì so với việc máy giặt được sử dụng rộng rãi trong các hộ gia đình. “Nhiều thế kỷ qua, đôi khi chúng ta đối xử với con người như những cỗ máy”, bà Billard nhận định, và thêm rằng “robot làm rất tốt những công việc nhàm chán lặp đi lặp lại”. Bà nói điểm chung giữa AI và con người chính là năng lực tiếp thu kiến thức. Robot có khả năng tiếp nhận khối lượng thông tin khổng lồ, nhưng theo nữ kỹ sư đây lại là “nhược điểm”. Trong khi đó, trí thông minh của con người biết được đâu là thông tin cần thiết và thứ gì nên xóa khỏi bộ não. Và bà kết luận đó là lúc con người nên can thiệp để sử dụng chúng một cách khôn ngoan.

Con người là trung tâm

Trong lúc chúng ta mang đến hiện thực mới cho thế giới này, con người phải giữ quyền quyết định kết quả cuối cùng. Chuyên gia robot học người Ý Roberto Cingolani, Giám đốc khoa học Viện Robot ở Genoa trấn an : trong khi robot AI nghe qua có vẻ đáng sợ, không việc gì phải quá sợ hãi về cái mà mình có thể chưa hiểu rõ. Giải pháp cho vấn đề này là tạo ra một mối quan hệ cân bằng giữa nhân loại và công nghệ. Ðó cũng là cách tiếp cận công nghệ được Ðức Tổng Giám mục Paglia khuyến cáo nên áp dụng. “Ðể giữ tính người cho công nghệ, chúng ta phải luôn là một con người”, theo vị Viện trưởng Viện Hàn lâm Giáo hoàng về Sự sống. Nếu muốn tránh họa, ngài cảnh báo con người không bao giờ được bán đi chính bản thân mình, dù để đạt được mục đích là sự bất tử của thể xác. “Bởi vì, cơ thể đó, nếu không có linh hồn, cũng chỉ là một con quái vật ghê rợn bất chấp bề ngoài có đẹp đẽ đến mấy”, theo Ðức Tổng Giám mục.

Ðức cha Paglia cho biết, Viện Hàn lâm Giáo hoàng về Sự sống “sẽ không bi thảm hóa hoặc hoàn toàn ngả về một hướng nào” trong vấn đề AI. Theo ngài, công nghệ sẽ được chào đón nếu có thể mang đến chất lượng sống tốt hơn cho mọi người. “Cuộc đời của chúng ta đáng giá vì biết yêu thương và cảm thông, từ giây phút đầu tiên đến tận thời điểm cuối cùng, bất chấp chúng ta dễ bị tổn thương, gánh chịu thất bại, đau khổ hoặc bẽ bàng đến mức nào”, Ðức Tổng Giám mục nhận định. Trong bài diễn văn khép lại hội nghị, ngài kết luận tốc độ phát triển như vũ bão của ngành robot học và AI sẽ buộc Viện Hàn lâm tiếp tục tổ chức sự kiện tương tự vào năm sau để bắt kịp thời đại.

ÐỊNH NGUYỄN