Giáo hội nói gì về sức khỏe tâm thần?

Nhân Ngày Thế giới về Sức khỏe Tâm thần (10.10), Bộ Phục vụ Phát triển Con người Toàn diện lần đầu ban hành một sứ điệp về sức khỏe tâm thần, do nữ tu Alessandra Smerilli, F.M.A, Bộ trưởng ký. Sứ điệp xác định sức khỏe tâm thần là một ưu tiên mục vụ, không phải là vấn đề bên lề, nhưng thuộc về trọng tâm của sứ mạng Giáo hội.

Dưới đây là văn bản lược dịch.

Không một tổn thương tâm lý nào có thể xóa bỏ phẩm giá của con người. Đây là sứ điệp đầu tiên mà Bộ Phục vụ Phát triển Con người Toàn diện muốn lan tỏa nhân Ngày Thế giới về Sức khỏe Tâm thần 2026. Công đồng Vatican II, trong Hiến chế Mục vụ Gaudium et Spes (Vui mừng và Hy vọng về Giáo hội trong thế giới ngày nay), dạy rằng sự phát triển phải phục vụ toàn bộ con người, không chỉ quan tâm đến các nhu cầu vật chất mà còn đến đời sống trí tuệ, luân lý, tinh thần và tôn giáo. Một sự phát triển quên đi tâm và hồn thì không phải là phát triển toàn diện.

Tại Barcelona, Đức Giáo Hoàng Lêô XIV đã nói với giới trẻ rằng sức khỏe tâm thần “ngày càng bị đe dọa trong các xã hội tự cho mình là tiến bộ”, và đó là dấu hiệu cho thấy “có điều gì đó sâu xa sai lệch trong một quan niệm nhất định về sự tiến bộ”. Trên khắp thế giới, kể cả tại những vùng được xem là “tiên tiến”, một tầm nhìn hạn hẹp về sự phát triển thường khiến con người không nhận thức hoặc thậm chí dửng dưng trước sức khỏe tâm thần của người khác.

Ngày nay, những tổn thương nội tâm, cảm xúc và các mối tương quan là một trong những chiều kích sâu sắc nhất của nỗi đau con người. Các giáo xứ, trường học, cộng đoàn dòng tu và các cộng đoàn nhỏ thường là nơi mọi người tìm đến để chia sẻ nỗi đau khổ, mong được lắng nghe, được đồng hành và được nâng đỡ trong những lúc dễ bị tổn thương về mặt tâm lý. Vì thế, ở nhiều Giáo hội tại địa phương, sức khỏe tâm thần đang nổi lên như một trong những thách đố mục vụ cấp bách nhất.

Có hai hoàn cảnh đặc biệt cần được quan tâm. Hoàn cảnh thứ nhất là những người đang sống trong các cuộc khủng hoảng nhân đạo như chiến tranh, di cư cưỡng bức, bất ổn chính trị, thảm họa môi trường và nghèo đói mang tính cơ cấu. Những thực tại này để lại những sang chấn sâu sắc trong tâm hồn các cá nhân và cộng đồng. Hoàn cảnh thứ hai là người trẻ, những người đang phải đối diện với các hình thức tổn thương cảm xúc mới do áp lực xã hội, bất ổn kinh tế và sự cô lập. Hai hoàn cảnh này tuy khác nhau, nhưng có chung một căn nguyên là con người trở nên dễ tổn thương khi thiếu sự an toàn, thiếu các mối tương quan, thiếu ý nghĩa sống và thiếu hy vọng.

Đối với tất cả những ai đang đau khổ, Giáo hội muốn nói rằng anh chị em không đơn độc, và Thiên Chúa không bỏ rơi anh chị em. Tại Barcelona, sau khi lắng nghe một phụ nữ trẻ chia sẻ về chứng trầm cảm của mình, Đức Thánh Cha đã nhắc đến ông Gióp: khi Thiên Chúa dường như vắng mặt, chúng ta vẫn có thể phó thác gánh nặng của mình cho Người, “thậm chí có thể kêu lên với Người, thậm chí có thể than trách như ông Gióp, nhưng vẫn tin rằng bằng cách nào đó, Người hiện diện và ở gần, ngay cả khi Người dường như im lặng”.

Khi gặp gỡ các bệnh nhân tại một bệnh viện tâm thần ở Malabo, ngài nói một cách đơn sơ: “Thiên Chúa yêu thương chúng ta đúng như chúng ta là. [...], Thiên Chúa muốn chữa lành chúng ta”. Trong giờ phút đau khổ của mình, Đức Kitô đã mang lấy nỗi thống khổ của toàn thể nhân loại. Đức tin không thay thế việc chăm sóc và điều trị; đức tin đồng hành với những điều đó và ban cho chúng ta niềm hy vọng.

Không ai có thể chữa lành một mình. Đức Giáo Hoàng nói với giới trẻ ở Barcelona: “Chúng ta không thể làm điều đó một mình”. Chúng ta cần một người “có thể đồng hành một cách kín đáo mà không vội vàng giải thích hay biện minh cho nỗi đau ấy”. Điều này phù hợp với chủ đề của Ngày Thế giới về Sức khỏe Tâm thần năm nay: “Lắng nghe những trải nghiệm sống: Tiếng nói thật, Thay đổi thật”. Sự chữa lành thường bắt đầu từ khoảnh khắc một người cảm thấy mình thực sự được lắng nghe.

Việc lắng nghe phải dẫn đến hành động. Giáo hội không thể chỉ giới hạn ở những phản ứng nhất thời hoặc mang tính đối phó. Là Kitô hữu, chúng ta được mời gọi phát triển một sứ vụ ổn định, có chuyên môn, đầy lòng trắc ẩn và mang tính phòng ngừa, bao trùm toàn bộ con người: thân xác, tâm trí và tinh thần.

Bộ cũng mời gọi mọi người thiện chí dấn thân cách ý nghĩa với những người đang gặp khó khăn về sức khỏe tâm thần, đồng thời cộng tác với Giáo hội và các tổ chức khác để góp phần định hình các chính sách, dịch vụ và quyết định liên quan. Những người đang sống với đau khổ tâm lý không chỉ là người tiếp nhận sự chăm sóc; họ còn là những chủ thể tích cực của hành trình phía trước, và tiếng nói của họ phải góp phần hình thành các giải pháp. Việc chăm sóc họ không phải là một mối bận tâm bên lề, nhưng thuộc về chính trọng tâm của sứ mạng Giáo hội.

Sau cùng, chúng ta phó thác bản thân cho Đức Maria để mỗi người có thể khám phá lại, ngay cả trong những thử thách cam go nhất, niềm vui khi cảm nghiệm mình được yêu thương, được nhìn nhận và được đồng hành trên hành trình nhân bản và thiêng liêng của mình.

ĐÌNH DŨNG