Khôn ngoan là nhân đức luân lý

Sinh thời, khi đi rao giảng Tin Mừng, Chúa Giêsu thường dùng dụ ngôn để giảng dạy. Dụ ngôn là một thể văn khá quen thuộc với người Do Thái thời bấy giờ. Giảng dạy bằng dụ ngôn là dùng một câu chuyện kể của đời thường rồi qua đó muốn truyền đạt một nội dung muốn đề cập và thường là ở những câu kết. Trong câu chuyện kể, thường có một vài chi tiết xem ra nghịch lý nhưng chúng lại là đường dẫn đến điều muốn truyền đạt.

Bài trích Tin Mừng thánh Luca của Chúa nhật 25 TN C tường thuật câu chuyện dụ ngôn “người quản gia bất lương”. Một người quản gia khi làm quản lý đã phung phí gia sản của chủ là chuyện xưa nay không hiếm. Khi đã không có tấm lòng và thiếu sự chính trực thì việc hoang phí tiền bạc, của cải của tập thể hay của chủ mình là điều dễ thấy đó đây, xưa lẫn nay. Bị chủ phát hiện và sắp bị cho thôi việc, anh quản gia này tìm kế đối phó để bằng cách sửa sổ sách, giảm số nợ những người mắc nợ chủ để họ trả ơn mình sau khi anh thất nghiệp cũng là chuyện không phải xưa nay hiếm.

Một chi tiết nghịch thường trong câu chuyện dụ ngôn mà Chúa Giêsu kể, đó là dù đã biết hành vi gian dối của người quản lý bất lương kia nhưng ông chủ lại khen anh ta khôn ngoan. Chắc chắn không một vị tôn sư chân chính nào lại đi khuyên người ta sống “khôn ngoan” kiểu ranh ma như anh quản lý trong câu chuyện. Thế thì cần phải hiểu nội dung lời giảng dạy của Chúa Giêsu như thế nào ?

Câu kết của câu chuyện dụ ngôn giúp chúng ta giải vấn nạn trên : “Quả thế, con cái đời này khôn khéo hơn con cái ánh sáng khi xử sự với đồng loại” (Lc.16,7). Một câu kết đượm tính ta thán rõ rệt! Một sự thật như nhãn tiền, đó là khi lo lắng cho sự sống đời này thì người ta khôn ngoan lo xa tính trước và khéo léo tìm kiếm bạn hữu giúp đỡ, thế mà với sự sống đời đời, hạnh phúc vĩnh cửu thì ít quan tâm và nhiều khi thường rơi vào tình cảnh đợi nước đến chân rồi mới nhảy.

Chúa Kitô đã triển khai ý nghĩa câu chuyện dụ ngôn này cách rõ ràng khi nói rằng hãy dùng tiền của để tạo lập tình bằng hữu cho sự sống đời đời, và dĩ nhiên là phải sử dụng tiền của cách liêm chính (x.Lc 16,9-12).

Biết lo xa, tính trước hay nói theo ngôn ngữ thời đại hôm nay là có tầm nhìn, có viễn kiến, là một trong những phẩm tính của người khôn ngoan. Thiếu viễn kiến hoặc có nhìn xa nhưng với cái tầm không vượt quá lợi ích trước mắt thì sớm muộn cũng thất bại trong đời sống cá nhân cũng như trong các chương trình kế hoạch phát triển của các tập thể lớn bé.

Khôn ngoan là nhân đức luân lý giúp chúng ta nhận rõ điều tốt cần làm và biết sử dụng những phương tiện chính đáng để đạt được điều tốt ấy. Với trí khôn bình thường thì người ta không quá khó để phân biệt điều tốt với điều xấu, tuy nhiên vấn đề là ở những phương tiện sử dụng để đạt được điều tốt. Giáo hội luôn kiên định với nguyên tắc: “Mục đích không thể biện minh cho phương tiện”. Giữ mình khỏi chước cám dỗ, tìm kiếm các thiện hảo bằng bất cứ giá nào quả là không mấy dễ.

Để sống khôn ngoan như con cái sự sáng chắc hẳn luôn có đó mầu nhiệm thập giá. Dẫu cho thế gian xem đó là điên dại, nhưng trước mặt Chúa đó mới là sự khôn ngoan đích thực.

Lm. Giuse Nguyễn Văn Nghĩa, GP. Buôn Mê Thuột