Trí năng nhân tạo (AI) đang có sức ảnh hưởng rất lớn tới cuộc sống hiện đại. Là tín hữu Công giáo, tôi thật bối rối khi sử dụng AI, vì không biết mình phải làm gì để vừa có phương tiện hỗ trợ hữu ích, vừa đúng với tinh thần bác ái, công bằng Kitô giáo. Xin hỏi Giáo hội đã có những huấn từ ra sao để giúp Kitô hữu hiểu và ứng dụng AI hợp lý vào cuộc sống?
Phúc An, TPHCM
Trả lời của linh mục Giuse Vũ Đức Thiện, giáo sư Đại Chủng viện Thánh Quí:
Theo văn kiện Antiqua et Nova (Cũ và Mới) được ký bởi Đức Hồng y Víctor Manuel Fernández - Tổng trưởng Bộ Giáo lý Đức tin, và Đức Hồng y José Tolentino de Mendonça - Tổng trưởng Bộ Văn hóa và Giáo dục vào tháng 1.2025, tiến bộ công nghệ là một phần trong kế hoạch sáng tạo của Chúa, nhưng con người phải chịu trách nhiệm sử dụng các công nghệ như trí năng nhân tạo để giúp đỡ nhân loại chứ không phải gây hại cho cá nhân, nhóm hay cộng đồng nhân loại. Giống như bất kỳ công cụ nào, AI là một sự mở rộng sức mạnh của con người. Mặc dù khả năng tương lai của nó là không thể đoán trước, nhưng những hành động trong quá khứ của nhân loại đã đưa ra những cảnh báo rõ ràng. Tài liệu này cũng nhận định: “Những hành động tàn bạo đã xảy ra trong suốt lịch sử đủ để gây ra những lo ngại sâu sắc về những khả năng lạm dụng AI”. Với tiêu đề Antiqua et Nova (Cũ và Mới), hai Bộ đều chú ý đến “mối quan hệ giữa trí năng nhân tạo và trí tuệ con người”, tập trung đặc biệt vào việc sử dụng công nghệ một cách đạo đức và những tác động mà trí năng nhân tạo đã hoặc có thể có đối với các mối quan hệ giữa các cá nhân, giáo dục, công việc, nghệ thuật, chăm sóc sức khỏe, luật pháp, chiến tranh và quan hệ quốc tế.
Các vị chủ chăn đã nêu lên những lo ngại về sự phát triển và sử dụng trí năng nhân tạo trong những năm qua cho biết: giống như bất kỳ sản phẩm nào của sự sáng tạo của con người, AI có thể được hướng tới những mục đích tích cực hoặc tiêu cực. Khi được sử dụng theo những cách tôn trọng phẩm giá con người và thúc đẩy hạnh phúc của các cá nhân và cộng đồng, sẽ có thể đóng góp tích cực vào sứ mệnh của con người.
Bộ Văn hóa và Giáo dục đã đưa ra một số cảnh báo hoặc khuyến cáo trong tài liệu này để kêu gọi người dùng cá nhân, nhà phát triển và thậm chí cả chính phủ thực hiện: “Kiểm soát cách AI được sử dụng và cam kết đảm bảo AI luôn hỗ trợ và thúc đẩy giá trị tối cao của phẩm giá mỗi con người và sự trọn vẹn của ơn gọi con người. Việc xuyên tạc AI như một con người cần phải luôn được tránh; làm như vậy với mục đích lừa đảo là một vi phạm đạo đức nghiêm trọng có thể làm xói mòn lòng tin xã hội. Tương tự, việc sử dụng AI để lừa dối trong các bối cảnh khác, cũng như trong giáo dục hoặc trong các mối quan hệ con người được coi là vô đạo đức và đòi hỏi sự giám sát cẩn thận để ngăn chặn tác hại, duy trì sự minh bạch và đảm bảo phẩm giá của tất cả mọi người”.
Trong văn kiện đã đề cập, các Bộ của Giáo hội cũng cảnh báo: “AI có thể được sử dụng để duy trì sự gạt ra ngoài lề và phân biệt đối xử, tạo ra các hình thức nghèo đói mới, gây sự chia rẽ và làm trầm trọng thêm các bất bình đẳng xã hội hiện có. Người dùng cũng phải nhận thức được nguy cơ nghiêm trọng của AI trong việc tạo ra nội dung bị thao túng và thông tin sai lệch, có thể dễ dàng đánh lừa mọi người do sự giống với sự thật”. Thông tin sai lệch như vậy có thể xảy ra ngoài ý muốn, như trường hợp AI ‘ảo giác’, nơi một hệ thống AI tạo ra kết quả có vẻ thật nhưng không phải thật, vì được lập trình để phản hồi mọi yêu cầu thông tin, bất kể nó có quyền truy cập vào thông tin đó hay không.
Công nghệ tự nó không có hại. Người Công giáo phải hỏi liệu tin nhắn văn bản, email… có cho phép chúng ta hiểu nhau hơn không? Liệu những giờ dành cho mạng xã hội có dẫn đến những cuộc trò chuyện hài hòa hơn, đặc biệt là giữa những người có quan điểm khác nhau không? Mặc dù tôi có quyền truy cập vào lượng lớn thông tin từ mọi nguồn, liệu tôi có khôn ngoan hơn vì điều đó không? Liệu thế giới kỹ thuật số có cho tôi cái nhìn sâu sắc hơn về trải nghiệm sống của tôi không? Đây không phải là những câu hỏi có hoặc không; chúng là sự khởi đầu của một cuộc đối thoại nghiêm túc và liên tục để xác định giá trị phẩm giá con người.
Tóm lại, người Công giáo phải cam kết phân định và cảnh giác với AI. Nhiệm vụ của Kitô hữu là chỉ ra Chúa Kitô là hình mẫu cho sự hoàn thiện của con người đồng thời nỗ lực để đảm bảo AI không làm giảm phẩm giá cùng sự tự do của con người.
Bình luận