Người nghệ sĩ đa tài và tình yêu với nghệ thuật nhà đạo

Chúng tôi gọi ông - họa sĩ Trần Thanh Bình - với cái tên “nghệ sĩ đa tài” vì ở lãnh vực nào, ông cũng có những dấu ấn : họa sĩ, nhà điêu khắc, kiến trúc sư, nhà nghiên cứu… Sau hàng chục năm gắn bó, tình yêu với nghề nơi ông vẫn cháy bỏng, trong đó lãnh vực nghệ thuật Công giáo vẫn chiếm trọn con tim…

Tìm tòi và sáng tạo

Sau nhiều cuộc hẹn, chúng tôi mới có dịp được gặp sau khi ông kết thúc chuyến đi dài hơn một tuần lễ ra Ninh Bình, giáo phận Phát Diệm. Những chuyến xa nhà dường như đã quá đỗi quen thuộc với người đàn ông có nước da sạm màu, tuổi ngoài 50. Ông bảo đi thường xuyên và dài ngày nên nhiều lúc cơ bắp cũng đau nhức, “biểu tình”, nhưng vì đã lỡ “trót yêu” nghề nên không dừng lại được. Hơn nữa đi nhiều, gặp và tiếp xúc nhiều cũng giúp bản thân có cái nhìn lạc quan, yêu đời hơn. Trong căn nhà khang trang nằm gần giáo xứ Thánh Martinô, quận Tân Phú, ông treo đầy những tranh, tượng điêu khắc do mình sáng tác, nên những ai đến thăm đều chung một cảm giác ấm áp.

Con đường đến nghệ thuật nhà đạo đối với ông có thể xem là một cái duyên, bởi từ nhỏ đã say mê Kinh Thánh, đam mê nghệ thuật thánh. Sau ngày tốt nghiệp họa sĩ chuyên ngành trang trí mỹ thuật, ông chọn theo mảng Công giáo với mong muốn chuyển tải Lời Chúa đến nhiều người qua những bức vẽ hay các công trình bên trong nhà thờ. Ðến nay, đã có hàng trăm dấu ấn lớn nhỏ khác nhau được tạo dựng dưới đôi bàn tay điêu luyện của ông, trong đó không thể không nhắc đến một vài điểm đậm nét như trang trí nội, ngoại thất nhà thờ Chánh tòa giáo phận Lạng Sơn - Cao Bằng; vườn Ðức Mẹ Fatima tại Ðan viện Xitô Châu Sơn - Ninh Bình; làm kính màu nhà thờ Tắc Sậy trong Trung tâm Hành hương cha Phanxicô Trương Bửu Diệp… Ngoài ra, rất nhiều tranh - tượng Công giáo của ông hiện được treo hoặc đặt tại nhiều thánh đường, tu viện, Tòa Giám mục trên cả nước.

Ðể chấp bút cho một sản phẩm, trước đó ông dành nhiều thời giờ nghiên cứu, tìm tòi tài liệu, thậm chí đi tận nơi, nhiều gia đình ngồi nghe tâm sự của người địa phương nhằm hiểu hơn về cuộc sống, mục đích tác phẩm sẽ bộc lộ được nét văn hóa vùng miền. Có thể lấy ví dụ như tại nhà thờ Chánh tòa Lạng Sơn - Cao Bằng, văn hóa người bản địa được thể hiện rõ khi trong chặng đàng thánh giá thì Chúa Giêsu, Mẹ Maria đều khoác lên mình những bộ trang phục thổ cẩm của người Tày, người Nùng - hai trong số những dân tộc có đông cư dân sinh sống tại đây. Ở xứ Lạng có một loài hoa đặc trưng là hoa hồi. Hoa hồi có tám cánh mà bà con Công giáo nơi đây hay gọi bằng cái tên hoa hồi bát phúc, vì tỏa mùi thơm tựa tám mối phúc thật. Ông khéo léo chọn loại hoa này trang trí cho các cửa sổ nhà thờ. Trên vùng cao, để múc nước lên tưới tiêu cho các thửa ruộng bậc thang, người ta dùng cọn nước. Cọn nước giống như một chiếc guồng, sử dụng sức đẩy của nước tại các sông, suối để làm quay trục. Ðây là cách làm sáng tạo của bà con dân tộc và hình ảnh chiếc cọn nên thơ được ông đưa vào thiết kế giảng đài, với ý nghĩa, Lời Chúa như nguồn nước tươi mát, đang được múc bởi các vị chủ chăn nhằm tưới tắm cho linh hồn khô cằn…

Ông rất tâm đắc về bức tranh các thánh tử đạo Việt Nam - ảnh: Đình Quý

Nếu nhà thờ Lạng Sơn mang nét chủ đạo từ văn hóa người dân tộc thì ở vườn Ðức Mẹ Fatima trong Ðan viện Xitô Châu Sơn, những thiết kế gần gũi với đời thường lại mang ý nghĩa tìm về bên Mẹ là nguồn mạch tình thương. Hiện ở phía Bắc, đây cũng là địa điểm thu hút khá đông người, cả Công giáo lẫn không Công giáo, tìm đến cầu nguyện và tham quan, chụp hình.

Ðâu là giới hạn bản thân ?

Ðến nay, bước chân người họa sĩ Bình đã in dấu hầu hết nơi các giáo phận. Ði nhiều và làm nhiều nhưng khi chuyện trò, một điều dễ dàng nhận ra đó là tình cảm đặc biệt mà ông dành cho những giáo phận miền xa, nơi vùng đất còn nhiều khó khăn về kinh tế. “Giờ đường sá, phương tiện thuận lợi nên đi đâu cũng dễ dàng, chứ hơn chục năm trước, nghe nói đi ra Hưng Hóa hay lên Cao Bằng - Lạng Sơn thì chẳng ai muốn cả, nhưng tôi luôn nghĩ bản thân mình cần phải có trách nhiệm nên khi được mời thì cứ đi thôi. Ðến khi gặp, tiếp xúc lại càng thêm quý mến bà con ở những nơi đó, vì người dân tộc họ nghèo nhưng sống hiền lành, chất phác, giàu tình cảm, bên cạnh còn là nền văn hóa phong phú đủ cho bản thân khám phá, tìm tòi. Chuyến công tác lâu ngày nhất của tôi là khi thi công nhà thờ Chánh tòa Lạng Sơn. Tôi tới vào ngày lễ đặt viên đá đầu tiên, rồi ở lại cho tới khi hoàn thiện nhà thờ”, họa sĩ Bình chia sẻ.

Lạng Sơn - Cao Bằng cũng là nơi in đậm dấu ấn khi phần lớn các nhà thờ ở giáo phận có hơn 6.000 tín hữu này đều có dấu ấn bàn tay tài hoa của ông. Ngoài nhà thờ Chánh tòa, người nghệ sĩ giàu tình cảm này còn vẽ kiến trúc cho nhà thờ Thất Khê, nhà thờ Bó Tờ; thiết kế sửa chữa nhà thờ Mỹ Sơn, nhà thờ Lộc Bình... Vậy nên có lần, Ðức cha Giuse Châu Ngọc Tri, Giám mục giáo phận đã nói vui : Ði hết Lạng Sơn - Cao Bằng thì thấy linh hồn của anh Bình phảng phất trên các ngọn núi. Về sau, mối lương duyên với giáo phận miền sơn cước còn được gắn chặt khi ông quen và lập gia đình với một người con gái bản địa. Hiện cả hai vợ chồng đang sống ở Sài Gòn nhưng thỉnh thoảng vẫn ra thăm quê vợ.

Tuy đã để lại rất nhiều tác phẩm cả trong Nam, ngoài Bắc nhưng khi được hỏi công trình nào tâm huyết nhất thì ông cười lắc đầu, bảo chưa. “Mỗi lần lên ý tưởng và thực hiện một tác phẩm, bản thân tôi dành vào đó hết khả năng có thể, thế nhưng khi hoàn thành, nhìn lại thì vẫn thấy thiếu thiếu một thứ gì đó khó nói bằng lời, chưa thỏa hết niềm đam mê”, ông tâm sự rất thật. Tuy nhiên có lẽ, cũng chính cái “thiếu thiếu, chưa thỏa mãn” đó lại là nguồn động lực để ông không ngừng phấn đấu, luôn cố gắng làm mới chính mình để những cái sau luôn ưng ý hơn cái trước.