Đó là tựa đề cuốn sách The Hurried Child nổi tiếng của nhà tâm lý học người Mỹ David Elkind, bàn về hiện tượng trong xã hội hiện đại, người lớn vô tình hoặc cố ý hối thúc trẻ em phải trưởng thành nhanh hơn so với lứa tuổi.
Đơn cử ở xứ mình là chuyện phụ huynh nôn nóng muốn con mình “đuổi kịp và vượt” các bạn cùng trang lứa, hoặc tin theo lời mời gọi của các khóa học..., đã dạy con biết đọc và viết trước khi vào lớp 1. Đứng về mặt Nhi khoa, điều ấy lợi - hại thế nào với đứa trẻ? Trẻ cần được trang bị những kiến thức, kỹ năng nền tảng để chuẩn bị tốt nhất cho việc vào lớp 1, chứ không phải học trước chương trình lớp 1. Trẻ cần nhận biết thế giới xung quanh, biết các mối quan hệ xã hội bên ngoài gia đình, biết các kỹ năng tự bảo vệ - giữ cho mình được an toàn, biết sơ lược về chữ cái, về số học, toán học… Nói đơn giản, trẻ cần biết tự phục vụ bản thân vì lên lớp 1 không có cô bảo mẫu nữa.
Có người cho rằng nên dạy trước cho con, vì khi vào lớp 1, thầy cô khó mà rèn tập viết và tập đọc nên trẻ không theo kịp bạn, bị tụt lại. Ngược lại, cũng có ý kiến rằng không nên cho trẻ học trước, vì việc này có thể khiến trẻ vào lớp 1 trở nên lười học những điều mình đã biết. Quan trọng hơn, trẻ có thể sợ học khi ngay từ lớp mẫu giáo và những tháng nghỉ hè đã phải đi học thêm. Trong trào lưu cho trẻ học trước khi vào lớp 1 hiện nay, nhiều cha mẹ đã không cân nhắc kỹ, bắt con học sớm, chạy đua vào lớp 1… Và kết quả thực tế là trẻ học giỏi đâu chưa thấy, chỉ thấy phổ biến tình trạng thầy cô và cha mẹ than phiền trẻ chủ quan, chán học vì đã học trước rồi, sợ học vì thấy học căng thẳng từ bé. Mỗi ngày đi học là mệt mỏi cả cha mẹ và con, không thấy “mỗi ngày đến trường là một ngày vui”.
Cho trẻ đến lớp luyện viết chữ và tập đọc trước khi vào lớp 1 là không cần thiết, thậm chí còn gây hại cho trẻ, vì vô tình đã tước đi quyền được vui chơi và hồn nhiên của con. Không những thế, bị ép học sớm có thể gây tổn hại cho trẻ về thói quen viết và cách ngồi học. Bàn tay, ngón tay trẻ chưa đủ khéo nên viết chữ xấu, sau này khó luyện cho trẻ viết chữ ngay ngắn hơn những trẻ học viết đúng tuổi. Trẻ còn nhỏ quá, khó tập trung nên thường nghịch phá, mải chơi hơn học…, từ đó dễ hình thành thói quen học không tốt, vừa gây bực bội cho cha mẹ và thầy cô, người lớn dễ nổi giận và đánh mắng trẻ, càng khiến trẻ sợ học.
Học trước gây hại lớn nhất là về mặt tâm lý của trẻ vì khi bị gò ép vào khuôn phép quá sớm sẽ căng thẳng, bực bội, những kỹ năng chưa thành thạo, cộng với việc tiếp thu bài chưa tốt sẽ khiến trẻ tự ti, sợ học. Khi vào học chính thức, trẻ đã học trước một ít kiến thức lớp 1 có thể chán học vì những điều được dạy không còn mới mẻ, hoặc chủ quan, mải chơi, mất tập trung. Hơn nữa, việc có một số em học trước sẽ gây khó khăn cho giáo viên trong việc tổ chức lớp học với sự chênh lệch trình độ. Nhiều giáo viên chia sẻ rằng thích dạy một lớp học đồng đều, các em đều chưa đi học trước hơn; được đi đúng chương trình quy định, học từ dễ đến khó với những học sinh đang tràn đầy trí tò mò và lòng ham học. Phụ huynh cho trẻ học trước là làm khó cho chính con mình, làm khó cho giáo viên.
Chính các cách “dú” trái “chín ép” của phụ huynh đã làm nhiều đứa trẻ 4-5 tuổi bị tước đi nhu cầu vui chơi, khám phá thế giới xung quanh… Trẻ chưa đủ trưởng thành để ngồi yên một chỗ quá lâu, tay trẻ chưa đủ khéo để uốn cây bút viết chữ theo ý muốn. Không phải ngẫu nhiên mà có quy định 6 tuổi mới cho trẻ đi học. Sáu tuổi là mốc tuổi trẻ đã có sự phát triển toàn diện về nhân cách, thể chất, tinh thần, độ khéo léo…, thích hợp nhất cho việc học theo một chương trình đào tạo. Với trẻ dưới 6 tuổi, học trước sẽ gây hại cho trẻ về nhiều mặt: trẻ mất cơ hội “chơi mà học” để rèn luyện cơ thể, rèn luyện kỹ năng sống, độ khéo léo của bàn tay, sự tập trung của tư duy...
Các cha mẹ đừng đánh giá thấp các trò chơi của trẻ. Vui chơi là quyền của trẻ em. Vui chơi là cơ hội vàng cho trẻ em phát triển toàn diện cả ba mặt: trí tuệ, thể chất, tinh thần, nhằm chuẩn bị cho sự trưởng thành để bước vào giai đoạn tiểu học.
Ths-Bs Lan Hải
Bình luận