Khi các phong trào nữ quyền, LGBTQ+ và woke ở Âu Mỹ tăng mạnh, phim ảnh Hollywood và game cũng dần xuôi theo đòi hỏi của các nhà hoạt động để không bị chụp mũ là phân biệt chủng tộc, kỳ thị giới tính, hoặc theo chủ nghĩa da trắng thượng đẳng. Ngoài ra, các phong trào này còn lên án tiêu chuẩn cái đẹp lâu đời của phương Tây, cho rằng đó là những chuẩn mực đậm chất nhãn quang nam giới (male gaze) và chỉ phục vụ cho sở thích của đàn ông da trắng. Quả thật vào thời kỳ Hollywood tôn vinh những kiều nữ tóc vàng, mắt xanh, da trắng với thân hình đồng hồ cát, vô số bé gái và phụ nữ đã cố noi theo hình mẫu đó đến mức tự hành hạ bản thân, người không đủ xinh đẹp như trong phim thì dễ lâm vào tự ti, mặc cảm và áp lực. Năm 2012, diễn viên Anne Hathaway khi đóng phim nhạc kịch “Những người khốn khổ” đã từ chối tiết lộ cách giảm cân của mình, một phương pháp giúp cô giảm cân cấp tốc để nhập vai người mẹ Fantine gầy gò. Cô sợ nếu nói ra, nhiều thiếu nữ tuổi teen sẽ học theo và gây hại sức khỏe.
Điều này cho thấy tiêu chuẩn cái đẹp kiểu Âu Mỹ đã ảnh hưởng tiêu cực đến phái nữ và cộng đồng ở mức độ nhất định. Hệ quả tất yếu là các phong trào như woke ra đời, ban đầu mang ý nghĩa tốt đẹp là giúp phụ nữ tự tin hơn vào diện mạo của bản thân, không mù quáng chạy theo chuẩn mực phi lý trên màn ảnh, đồng thời giúp diễn viên da màu và nhóm thiểu số có cơ hội đóng vai chính nhiều hơn. Thế nhưng, cái gì quá cũng không tốt. Con lắc dư luận nhiều năm trước từng thiên vị nét đẹp da trắng phương Tây, nay nghiêng hẳn sang ủng hộ “đen hóa”. Nếu phim Mỹ thời xưa, do ảnh hưởng của phân biệt chủng tộc, thường xuyên chọn diễn viên da trắng vào vai chính hoặc vai gốc da màu, tức whitewashing (tẩy trắng), thì phim Mỹ thời nay ngày càng phổ biến blackwashing (nhuộm đen). Ví dụ rõ ràng nhất là hãng Disney đã “hô biến” nàng tiên cá thành da đen, Bạch Tuyết cũng hóa người Mỹ La tinh da ngăm. Sắp tới, đạo diễn nổi tiếng Nolan còn quyết “hóa đen” mỹ nhân Helen của sử thi Hy Lạp trong bộ phim mới nhất của mình.
Xét về mặt lịch sử và tâm lý cộng đồng, hiện tượng “nhuộm đen” giống như sự bù đắp nỗi thiệt thòi, bất công do “tẩy trắng” tạo ra. Thay vì cố tạo nên những câu chuyện và nhân vật đậm chất văn hóa da màu, nhiều hãng phim Mỹ lấy luôn các biểu tượng nổi tiếng sẵn rồi “đổi trắng thay đen”, kịch bản thì nhạt nhẽo, gượng ép. Hậu quả là phim ra rạp lỗ nặng, khán giả dần thất vọng và quay lưng.
Bên ngành game phương Tây, ngoài chuyện “đen hóa” còn có thêm… “chubby hóa”. Ở Mỹ, việc béo phì do thức ăn nhanh đã dần trở nên bình thường. Chị em thừa cân cảm thấy khó nhập vai khi chơi game có nhân vật nữ xinh đẹp, thon thả, trắng trẻo, nên đòi hỏi nhà làm game tạo ra các cô gái “đa sắc tộc” hơn, ngoại hình gần với thực tế hơn, xu hướng tính dục phong phú hơn. Chị em cũng không thích bị nói là béo phì, mập mạp, mà phải dùng một từ nhẹ nhàng hơn là mũm mĩm (chubby). Thế là studio Sweet Baby Inc. chiều lòng chị em Mỹ hết nấc. Tiếc rằng, hầu hết game có studio này tham gia đều thất bại vì lối chơi lỗi thời, cốt truyện không đột phá và thêm thắt quá nhiều yếu tố da màu, LGBTQ+. Hội game thủ quốc tế thì “chờ ê chê” nhân vật nữ của game không đẹp cũng chẳng có cá tính.
*
Nếu phong trào “đen hóa”, “chubby hóa” và woke cực đoan chỉ yên vị tại trời Tây thì chắc cũng không đến nỗi nào. Tiếc thay, vô số “bông tuyết” Âu Mỹ lại tràn sang gây sự với gu thẩm mỹ của dân châu Á, tiêu biểu là phong cách manga, anime Nhật Bản. Họ vẽ lại các nhân vật manga thành người da đen hoặc nâu sẫm, tóc xoăn tít hoặc bện thừng, môi dày; thân hình từ thon thả biến thành mũm mĩm; làn da mịn màng bị vẽ đầy tàn nhang hoặc vết nám. Sau đó, họ tự hào khoe tranh lên Twitter với tiêu đề “I make her/him better” (Tôi làm cô ấy/anh ấy tốt hơn). Khi người châu Á tỏ thái độ không mặn mà, lập tức bị các “bông tuyết” phương Tây chụp mũ là phân biệt chủng tộc, ham hố “tẩy trắng”. Quá đáng hơn, những kẻ cực đoan này còn quấy rối một họa sĩ truyện tranh Nhật Bản trên mạng, đến độ người ấy phải xóa tài khoản…
Theo quan niệm Á Đông, làn da trắng trẻo tượng trưng cho sự giàu sang. Vì con nhà có điều kiện không phải nai lưng làm nông hoặc lao động chân tay, thành ra da dẻ trắng sáng hơn. Từ nếp nghĩ này, người Á Đông thường chuộng da trắng, khác hẳn người phương Tây thích da rám nắng khỏe khoắn. Thay vì tôn trọng sự khác biệt, nhiều thanh thiếu niên Âu Mỹ lại chê bai, quy chụp và áp đặt ý kiến cá nhân lên người khác. Thái độ trịch thượng đó khiến những điều họ muốn tôn vinh ngày càng bị ghét bỏ. Họ không hiểu rằng mỗi nền văn hóa đều có tiêu chuẩn cái đẹp khác nhau, không thể so sánh hơn thua, càng không thể “đổi trắng thay đen”. Tagore từng nói: “Vấn đề không phải là làm sao để xóa đi tất cả khác biệt, mà là làm sao để hòa hợp mà vẫn bảo tồn được tất cả khác biệt”.
Ths-Bs Lan Hải
Bình luận