Chuột nhắt và sư tử
Aesop (khoảng 620-564 trước Công Nguyên) là một người Hy Lạp nổi tiếng vì những câu chuyện ngụ ngôn được lưu truyền khắp thế giới. Trong số các chuyện mà hầu như ai ai cũng biết từ thuở còn làm cô cậu học trò nhỏ bé là chuyện chuột nhắt và sư tử.
Có chú chuột nhắt một hôm cứ chạy giỡn trên mình con sư tử đang nằm thiu thiu ngủ. Chợt tỉnh giấc, sư tử quơ một cái là tóm gọn oắt con tinh nghịch nắm trong bộ móng sắc to lớn. Hoảng hồn hoảng vía, chuột nhắt rối rít van lạy: “Xin đại vương tha mạng cho con lần này, con không đời nào quên ơn. Biết đâu có ngày con sẽ cứu giúp được ngài”. Sư tử không khỏi buồn cười khi nghe kẻ hèn mọn nói sẽ có ngày cứu giúp được mình; tuy nhiên chúa sơn lâm cũng rộng lòng thả cho sinh linh bé nhỏ thoát thân.
Thời gian trôi đi, ngày kia sư tử sa bẫy thợ săn, thân hình bị trói ghịt không cách chi cục cựa nổi. Trong lúc nhóm thợ săn đang kéo nhau đi tìm xe chở chúa sơn lâm đem về nộp cho quan mà lãnh thưởng thì chú chuột nhắt hôm nào tình cờ chạy ngang qua hiện trường. Mau mắn, chuột nhắt dùng bộ răng lợi hại của mình cắn nát từng sợi dây. Nhờ vậy, sư tử thoát đại nạn.
 |
Chuột và voi rừng
Ngụ ngôn của Aesop dường như có không ít “dị bản” ở nhiều nước khác. Chuyện chuột nhắt và sư tử vì thế trở thành chuyện chuột và voi rừng, lưu truyền ở Ấn Ðộ như sau:
Ngày xưa có đàn chuột trong rừng rất khiếp sợ đàn voi. Mỗi khi đàn voi kéo nhau đi, những bàn chân to bè của chúng thường giẫm chết không ít con chuột xấu số. Một hôm, chuột đầu đàn đến gặp voi đầu đàn thương thuyết: “Nếu ngài tha mạng chúng tôi, khi cần tới thì chúng tôi sẽ giúp lại ngài”.
Voi đầu đàn đồng ý, ra lệnh cho cả đàn phải hết sức cẩn thận, không được giẫm chết một con chuột nào cả. Chẳng những thế, mỗi khi sắp đi vào vùng đất của đàn chuột, đàn voi còn lớn tiếng báo động: “Chúng tôi đang tới đây. Chúng tôi đang tới đây.” Thế là đàn chuột kịp thời di tản và được an toàn tánh mạng.
Nhưng rồi nhà vua phái nhiều thợ săn giỏi vào rừng giăng bẫy để bắt sống voi đem về huấn luyện làm voi chiến, gọi là tượng binh. Ngày lại ngày, đàn voi bị hao hớt dần vì lần lượt hết con này tới con khác sa bẫy, bị trói chặt mang về kinh thành.
Voi đầu đàn ảo não lắm, bèn đi gặp chuột đầu đàn kể lể đầu đuôi đại nạn. Nghe xong, chuột đầu đàn bèn triệu tập cả đàn lại và ra lệnh phải chia nhau rình rập ở gần các bẫy, hễ thấy voi nào bị trói thì liền xúm vào cắn dây giải cứu ngay. Nhờ thế, đàn voi thoát nạn.
 |
Trong hai mẩu chuyện trên, sư tử và voi tượng trưng cho cái gì to tát, đáng trọng vọng; còn chuột tượng trưng cho cái gì nhỏ nhít, đáng xem thường, như Cựu Ước (Lê-vi 11:29) từng phán: “Trong các loài vật nhỏ sống lúc nhúc trên đất, các ngươi phải xem các loài này là ô uế: chuột chũi, chuột nhắt . . .”. Nói khác đi, giữa một bên là sư tử (hay voi) và một bên là chuột, người kể chuyện đã đưa ra sự tương phản hay chênh lệch quá mức. Ðó phải chăng là dụng ý?
Có thể như thế; bởi lẽ là ngụ ngôn, hai câu chuyện cũ nhắc lại ở trên vốn cùng hàm chứa một bài học luân lý, phù hợp với giáo lý các tôn giáo khuyên dạy con người nên biết ham làm lành, đừng chê một việc thiện nhỏ nhít mà bỏ qua, vì nhân lành đã gieo thì quả lành sẽ tới. Chẳng hạn, sách Minh Tâm Bảo Giám của đạo Nho từ xưa khuyên: “Nhất hào chi thiện, dữ nhân phương tiện”. (Một việc lành dù nhỏ mọn như tơ tóc, cũng hãy dành cho người khác). Sách này còn chép thêm câu sau: “Vật dĩ thiện tiểu nhi bất vi”. (Ðừng cho việc lành ấy là cỏn con mà chẳng làm).
Cổ nhân từng bảo cái khổ của chúng sinh dữ dội ví như “lửa cháy muôn xe”, nhưng đừng vì thế mà làm ngơ, nại rằng sức mình yếu hèn, ví như một gáo nước nhỏ, không thể dập tắt đám cháy ấy. Ở Huế, nhà nho Ưng Bình Thúc Giạ Thị (1877-1961) là thân phụ nữ sĩ Tôn Nữ Hỷ Khương có lần diễn tả ý ấy thành hai câu thơ ngũ ngôn như sau: Chớ gọi rằng lửa xe / Không màng chi nước gáo.
Cũng vậy, trong Thư 1 Gởi Tín Hữu Cô-rin-tô, Thánh tông đồ Phaolô nói: “(N)hững gì thế gian cho là hèn mạt không đáng kể, là không có, thì Thiên Chúa lại chọn . . .” (1 Cr 1:28). Giảng rộng ra thì lời của Thánh Phaolô ngụ ý khuyên mọi người chớ nên khinh thường bất kỳ một việc lành dù nó nhỏ nhít mấy chăng nữa, bởi lẽ Thiên Chúa không bỏ sót tí ti việc lành nào cả, và Thiên Chúa sẽ chấm đủ công, sẽ ban thưởng cho điều lành ấy.
Mỗi khi có thiên tai, đại họa xảy ra, hoặc khi có chiến dịch cứu đói người dân châu Phi, nhiều trường học trên thế giới thường hay hướng dẫn các học trò bé bỏng đứng ra làm hội chợ từ thiện, bán hàng gây quỹ cứu trợ. Một em bé sau cả ngày mệt nhoài vì rửa chén bát, ly cốc tại gian hàng ẩm thực của lớp, trở về nhà kể chuyện với cha mẹ, thổ lộ rằng cả lớp thu được số tiền quá ít ỏi, không thấm thía chi nếu so với số tiền rất to tát cần có để cứu giúp các nạn nhân. Em buồn vì công sức các em giống như muối bỏ biển. Bấy giờ cha em mới ôm em vào lòng an ủi, giải thích rằng nhà trường muốn giáo dục cho các bé biết làm lành, hành thiện, nuôi dưỡng tâm bác ái từ thuở còn thơ dại; như vậy, sau này lớn lên, có sự nghiệp lẫy lừng hay chỉ là một công dân bình thường, các em vẫn luôn sẵn sàng chia sẻ phần sẵn có của mình để chung tâm, chung tay làm vơi bớt nỗi thống khổ vô biên của những người bạc phước.
Giáo dục nhân bản là thế. Ít mà nhiều là thế, như hai đồng tiền của bà góa nghèo khó (Luca 21:1-4). Ngụ ngôn chuột và sư tử (hay voi) khi đem vào trường dạy cho trẻ thơ, xét cho cùng, nào phải nhằm tạm mua vui cho những tâm hồn non nớt.
Dũ Lan
Bình luận