Công bằng và tặng không

Lẽ công bằng của con người

Trong quan hệ xã hội, mọi hoạt động con người đều bị chi phối bởi luật lệ dựa trên công lý hay công bằng. Công bằng có nghĩa là “theo đúng lẽ phải, không thiên vị”; còn công lý là “lẽ phù hợp với đạo lý và lợi ích chung của xã hội”.

Vì thế, trong các lĩnh vực như kinh tế, chính trị, giáo dục, văn hóa, nghệ thuật, tôn giáo…, mỗi cá nhân, mỗi tổ chức xã hội đều phải tuân giữ và làm đúng những điều đã quy định trong luật pháp hay hợp đồng đã ký kết, để bảo đảm công lý và công bằng các thành phần xã hội.

Trong dụ ngôn Tin Mừng, người chủ nhà đã trả đúng theo hợp đồng là một quan tiền cho người làm từ tảng sáng. Ông đã giữ đúng lẽ công bằng, nhưng có vẻ thiên vị, vì trả công cho người mới vào làm được một giờ bằng người vất vả làm suốt cả ngày. Những lời cằn nhằn, bất mãn có thể đã không xảy ra, nếu ông chủ sai người quản lý trả tiền công cách ngược lại, nghĩa là trả cho các người vào làm sớm nhất một quan tiền, sau khi họ đi ra, mới trả cho các người làm muộn hơn. Dù lãnh một quan tiền như nhau, nhưng tất cả đều im lặng ra về và không so sánh tiền công của mình với ai.

Quả thực, những tranh chấp, bất hòa, xung đột, thường chỉ xảy ra khi người ta so sánh mình với người khác, do lòng ghen tỵ và tham lam, vì muốn lãnh nhận nhiều hơn cái mình được nhận theo lẽ công bằng.

Trong đời sống siêu nhiên và lĩnh vực đạo đức, không ít người cũng đã hành động tương tự. Họ phàn nàn, kêu trách Thiên Chúa vì mình đã dự lễ, cầu kinh, làm từ thiện hơn nhiều người khác, vậy mà không nhận được ơn lành, trong khi những người ngoại đạo hay tội lỗi lại được ban nhiều ân huệ, được giàu sang, xinh đẹp, may mắn… Họ cảm thấy mình bị đối xử bất công, nên nghi ngờ không biết Chúa có nhìn thấy rõ những đóng góp lớn lao của họ không?

Đường lối tình yêu của Chúa

Tiên tri Isaia nhắc đến lời Chúa nói với những ai đang nghĩ như thế rằng: “Tư tưởng của Ta không phải là tư tưởng của các ngươi, và đường lối của các ngươi không phải là đường lối của Ta. Trời cao hơn đất chừng nào thì đường lối và tư tưởng của Ta cũng cao hơn đường lối và tư tưởng của các ngươi chừng ấy” (Is 55,8-9).

Đức Giêsu đã không kể dụ ngôn theo hướng ngược lại để tránh căng thẳng. Người kể theo cách của Người để chúng ta khám phá ra đường lối tình yêu của Thiên Chúa qua vai trò của ông chủ vườn nho: ông là người nhân hậu, biết rõ những người mòn mỏi đứng ngoài chợ, chờ người đến thuê để có tiền nuôi sống gia đình và ông đã trả cho các người thợ đến sau vượt quá lẽ công bằng, bởi vì ông chính là hiện thân của tình yêu và lòng thương xót.

Không phải là ông không biết đến những công việc khó nhọc, bị nắng nôi thiêu đốt của đám thợ đầu tiên. Ông đã trả cho họ đúng số tiền trong hợp đồng và sẵn sàng ban thưởng thêm, nếu như họ lãnh tiền công trong niềm vui và lòng biết ơn, vì thấy ông chủ sòng phẳng với mình và lại tốt bụng với bao người khác. Nhưng sự đố kỵ ghen tức và những lời cằn nhằn đã khiến cho họ mất phần thưởng cao quý. Lòng ông không đóng lại, nhưng lòng họ khép kín!

Trong đời sống siêu nhiên, nhiều lần người ta mất những ơn lành lớn lao của Chúa vì lòng ghen ghét, đố kỵ. Chúa sẵn sàng ban ơn, nhất là Ngài đã ban Con Một của Ngài, thì còn tiếc ơn lành nào nữa! Nhưng vì nghĩ Chúa xử sự bất công và đóng lại lòng mình nên người ta cắt đứt với nguồn hiện hữu và ân sủng. Vì thế, tiên Isaia khuyên bảo họ: “Người bất lương hãy bỏ tư tưởng mình đang có mà trở về với Đức Chúa, và Ngài sẽ xót thương, về với Thiên Chúa chúng ta vì Ngài sẽ rộng lòng tha thứ” (Is 55,7).

“Sống là Đức Kitô”

Vì thế, muốn nhận được tràn đầy ơn lành và được tôn vinh, hãy hành động như Đức Giêsu, khi được Chúa Cha sai đến làm việc trong vườn nho trần thế. Người đã làm việc không ngừng. Ngay từ tờ mờ sáng mỗi ngày, Người vào nơi thanh vắng và cầu nguyện để nhận được sức mạnh của Cha. Rồi đi khắp nơi rao giảng Tin Mừng, chữa lành bệnh nhân, xua trừ ma quỷ, tha thứ tội lỗi, làm biết bao việc ích lợi cho con người và không đòi hỏi cho mình một chút gì. Người chỉ tặng không vì tình yêu. Nhưng thử hỏi Người đã nhận được những gì? Cuối cùng, Người đã bị kết án bất công và bị đóng đinh trên thập giá?

Đức Giêsu không đòi công bằng cho mình. Người chỉ yêu thương đến cùng, vì là hiện thân của tình yêu. Vì thế, Chúa Cha đã tôn vinh và cho Người sống lại để chứng nhận tất cả những hành động cho không vì yêu của Người. Cách xử sự của Đức Giêsu phải là đường hướng “đối nhân, xử thế” của mỗi Kitô hữu trong vườn nho trần thế này, như thánh Phaolô xác định: “Đối với tôi, sống là Đức Kitô” (Phl 1,21).

Chúng ta không nhìn sang các người thợ khác để so sánh đời mình với họ, vì mỗi người đều độc đáo đối với Thiên Chúa cũng như với con người. Những ơn lành, may mắn, thành công nhận được trong đời sống đều phù hợp với ơn gọi và sứ mệnh của họ. Còn những đau khổ, vất vả, rủi ro, thất bại trong đời cũng đếu cần thiết cho sứ mệnh cao quý và nhiệm vụ độc đáo của ta. Chúng đều là quà tặng, ân huệ lớn lao Chúa dành cho ta như đã dành cho Chúa Giêsu. Vì thế đừng ghen tức với ai, nhưng hãy tập trung để hoàn thành sứ mệnh yêu thương đến cùng của mình.

Giống như Đức Giêsu Kitô trong phút cuối đời, ta không đòi Thiên Chúa xử công bằng cho mình mà chỉ xin tha thứ cho những ai đối xử bất công với mình. Không đóng kín trái tim mình, nhưng sẵn sàng để bị mở ra bằng ngọn giáo và chảy ra cho trần thế những giọt máu và giọt nước cuối cùng. Chỉ hành động như thế, ta mới noi gương “yêu cho đến cùng” của Đức Giêsu, một tình yêu luôn “cho không, biếu không” theo “logic quà tặng”. Chỉ tình yêu như thế mới làm cho xã hội mỗi ngày một tốt đẹp, bình an và phát triển bền vững.

Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI đã viết: “Lý lẽ (logic) của quà tặng không loại trừ công bằng. Nhưng, vì Thiên Chúa là tình yêu, nên sự phát triển xã hội, kinh tế, chính trị, nếu muốn thật sự là nhân bản, cần dành chỗ cho nguyên tắc cho không như một biểu hiện của tình huynh đệ” (x. Thông điệp Caritas in Veritate, số 34).

Lm Antôn Nguyễn Ngọc Sơn