vì các sai phạm liên tiếp như NXB Văn hóa Thông tin. Một số khác bị cảnh báo, thổi còi vì đã nhiều lần vi phạm như Thời đại, Lao động xã hội, Đại học Quốc gia Hà Nội… Rõ ràng hoạt động xuất bản hiện nay đang phải đối mặt với nguy cơ mải chạy theo thị hiếu bỏ quên chất lượng.
Những năm qua, với việc cho liên kết xuất bản, cùng sự gia tăng nhu cầu xuất bản các ấn phẩm của các cá nhân cũng như các yêu cầu thị hiếu của nhiều độc giả thuộc mọi lứa tuổi tầng lớp khác nhau trong xã hội, đã đưa các nhà xuất bản vào một thế cạnh tranh khốc liệt. Trước đây, nhiều tác giả phải quỵ lụy NXB để tác phẩm được in, hay phải xếp hàng rất lâu thì nay họ tha hồ lựa chọn NXB để in, không in chỗ này thì in chỗ khác nếu như họ có trong tay một bản thảo chất lượng. Vậy là hoạt động xuất bản không chỉ còn ngồi chờ đợi bản thảo, họ phải năng động đi tìm đối tác từ tác giả, dịch giả, phát hành, liên kết xuất bản, tức phải năng động tìm đầu vào và đầu ra cho sản phẩm.
Tuy nhiên, vì mải mê cạnh tranh, vì lợi nhuận, cuối cùng thẩm quyền quyết định của các NXB chính là chịu trách nhiệm nội dung của các sản phẩm đã bị họ buông lỏng, thậm chí làm ngơ cho đối tác liên kết thỏa sức phát hành, nối bản, miễn là họ có lợi nhuận. Lẽ ra các nhà xuất bản phải là đơn vị cầm trịch về chất lượng ấn phẩm, điều chỉnh thị trường xuất bản khỏi sự lệch lạc (như chạy theo thị hiếu tầm thường của một bộ phận công chúng chẳng hạn,...) thì do sự xuống dốc mà họ khiến cho thị trường xuất bản có lúc trở nên hỗn loạn, nảy sinh hoặc phải gánh chịu tai tiếng.
Như vậy là hoạt động của nhiều NXB gần như chỉ còn là việc bán giấy phép để đáp ứng nhu cầu của các đối tác liên kết. Chất lượng kiểm duyệt đã bị xem nhẹ. Nguy hiểm hơn nữa, sự mất kiểm soát trong việc bán giấy phép tràn lan của một số nhà xuất bản đã để lọt lưới những tác phẩm độc hại. Nào là sách tham khảo có in cờ nước ngoài, các cuốn sách có nội dung khiêu dâm... Việc lọt lưới một cách rất đáng trách, đó cũng là hệ lụy từ tình trạng yếu kém, nếu không nói thiếu trách nhiệm, của hệ thống xuất bản, để tư nhân dần nắm quyền kiểm soát và chi phối thị trường. Một cuốn sách sai phạm bị thu hồi nhưng hậu quả không dừng lại ở đó. Vì liệu bao nhiêu giáo viên căn cứ vào “Từ điển tiếng Việt dành cho học sinh” của Vũ Chất để giảng dạy cho học trò? Bao nhiêu thanh thiếu niên mới lớn ngốn các cuốn sách sặc mùi khiêu dâm trước khi bị thu hồi?... Ai dám chắc các sản phẩm văn hóa độc hại đó không có tác động đến suy nghĩ của người đã đọc?
Ai là người quyết định sự sống chết của các NXB, chắc chắn đó là độc giả. Tuy nhiên, độc giả đến với các ấn phẩm của các NXB không chỉ vì những điều giật gân nhảm nhí, quan trọng vẫn là chất lượng từ ấn phẩm phát hành của các NXB. Tiếc thay vì cơ chế, vì yếu kém không đẩy mạnh chất lượng từ việc chọn bản thảo, mua bản quyền lẫn khâu biên tập, kiểm duyệt mà các NXB đang dần đánh mất đi thẩm quyền của mình bằng việc chạy theo lợi nhuận trước mắt. Khi ấy, một số NXB đã bỏ bê kiểm định chất lượng ấn phẩm, chỉ còn nghĩ đến việc dễ dãi trong liên kết hay bán giấy phép làm phương kế hoạt động chính.
Ngô Quốc Đông
Bình luận