Vỉa hè từ lâu không chỉ là phần không gian dành cho người đi bộ, mà còn là nơi mưu sinh của hàng trăm ngàn lao động tự do. Tại TPHCM, câu chuyện quản lý vỉa hè nhiều năm qua vẫn là một bài toán khó, khi phải cân bằng giữa yêu cầu văn minh đô thị lẫn bảo đảm sinh kế cho người dân. Nói cách khác, vấn đề đặt ra không phải là “xóa bỏ hay giữ lại” kinh tế vỉa hè, mà là quản lý thế nào để hài hòa lợi ích giữa trật tự đường phố và đời sống xã hội.
Theo hướng dẫn mới, vỉa hè chỉ được sử dụng tạm thời cho các mục đích không thường xuyên như tổ chức sự kiện văn hóa, chính trị, đám cưới, đám tang, điểm tập kết vật liệu xây dựng hoặc giữ xe trong trường hợp cần thiết. Điều này đồng nghĩa với việc nhiều hoạt động buôn bán, kê bàn ghế cho khách ngồi, trưng bày hàng hóa, bảng hiệu trên vỉa hè sẽ phải chấm dứt. Theo thống kê của Công an TPHCM, từ đầu năm đến nay, hơn 70% điểm nóng về trật tự công cộng đã được xử lý, nhiều khu vực quanh bệnh viện, trường học cũng ghi nhận giảm rõ tình trạng lấn chiếm.
Tuy nhiên, kinh tế vỉa hè là một nhu cầu có thật và là đặc trưng của nhiều đô thị lớn tại Việt Nam. Ở góc độ xã hội, phía sau những gánh hàng rong hay quầy bán nhỏ trên vỉa hè là câu chuyện mưu sinh của bao người lao động, đặc biệt là người lớn tuổi, phụ nữ hoặc lao động nhập cư ít cơ hội tiếp cận việc làm chính thức. Chính vì vậy, giải pháp không nằm ở việc cấm hoàn toàn mà ở cách tổ chức và quản lý. Một trong những hướng đi được đề xuất là xây dựng đề án cho thuê hoặc cấp phép sử dụng có thời hạn đối với một phần vỉa hè, để người buôn bán có thể hoạt động ổn định; chính quyền địa phương cũng có cơ sở để kiểm soát diện tích, thời gian và ngành nghề kinh doanh; đồng thời tạo thêm một nguồn thu ngân sách không nhỏ.
Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia châu Á cho thấy, kinh tế vỉa hè hoàn toàn có thể trở thành một phần của đời sống đô thị nếu được quy hoạch hợp lý. Tại Thái Lan, chính quyền Bangkok từng tiến hành chiến dịch lập lại trật tự vỉa hè, nhưng không xóa bỏ hoàn toàn hoạt động bán hàng rong. Thay vào đó, các khu phố ẩm thực, chợ đêm và tuyến đường chuyên kinh doanh được quy hoạch rõ ràng. Người bán hàng phải đăng ký, tuân thủ các tiêu chuẩn về vệ sinh, an toàn và khung giờ hoạt động. Trong khi đó, tại Singapore, mô hình quản lý còn chặt chẽ hơn với hệ thống trung tâm ẩm thực công cộng do chính quyền quy hoạch và quản lý. Những người bán hàng rong được bố trí vào các khu vực kinh doanh tập trung, có quầy sạp tiêu chuẩn, hệ thống vệ sinh và quy định rõ ràng về giá cả, chất lượng thực phẩm. Từ những kinh nghiệm đó, nhiều chuyên gia cho rằng chúng ta có thể áp dụng cách tiếp cận tương tự bằng việc quy hoạch các khu bán hàng tập trung, phố ẩm thực, chợ đêm hoặc không gian đi bộ kết hợp kinh doanh. Ở một số tuyến đường phù hợp, chính quyền có thể cho phép sử dụng vỉa hè theo khung giờ linh hoạt, chẳng hạn vào buổi tối hoặc cuối tuần. Ngoài ra, việc thiết kế xe đẩy, quầy sạp đồng bộ cũng giúp bảo đảm mỹ quan đô thị và tạo bản sắc riêng.
Nhìn chung, vỉa hè sẽ không thể ngày một ngày hai mà chỉn chu, vì câu chuyện lập lại trật tự không chỉ là sự cứng nhắc nguyên tắc, mà còn phải được tính toán đến các yếu tố văn hóa truyền thống, sức hút du lịch, và nhất là nhu cầu mưu sinh của một bộ phận người dân.
PHONG DIỆP
Bình luận