Vương cung Thánh đường La Vang tại xã Hải Phú, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị là Trung tâm Hành hương Thánh Mẫu toàn quốc, là điểm đến tâm linh không chỉ của người Công giáo mà của tất cả khách hành hương. Đến La Vang cầu bình an, đến La Vang cầu hạnh phúc, đến La Vang là về với Đức Mẹ, và cũng là về với một nơi an trú cho mỗi tâm hồn chất chứa những tổn thương trong cuộc sống thế gian luôn đầy xáo trộn và khó đoán định.
“Sao anh không về Quảng Trị
Mà viếng Mẹ La Vang
Sao anh không đến Đền Vàng
Cầu muôn ơn lành cho Dân tộc
…
Sao anh không đến Đền Thiêng
Mà cầu xin Hạnh phúc
Anh ơi
La Vang…”. 1
“Anh ơi La Vang” đã và đang vang vọng trong nhiều người, như là lời mời gọi hàng vạn khách hành hương tuôn đổ về La Vang mỗi dịp Đại hội Hành hương Đức Mẹ La Vang diễn ra vào tháng Tám, và cũng là lời thúc giục thường thức cho những ai sùng kính Đức Mẹ mỗi ngày. Không phải là người Công giáo, nhưng tôi đã từng có dịp tới thăm La Vang khi còn là sinh viên đại học từ cách đây hơn 15 năm, và gần đây nhất là hành trình trở lại La Vang vào mùa hè và mùa thu năm 2023. Không di chuyển bằng ôtô hay máy bay, tôi chọn phương tiện tàu hỏa - tàu Thống Nhất Bắc Nam - xuất phát từ ga Hà Nội và dừng lại ở ga Đông Hà. Sau một giấc ngủ dài trên tàu và nghe những tiếng leng keng mỗi khi tàu dừng ga, chỉ qua một đêm là có thể về tới thánh địa La Vang vào sáng sớm. Nhiều người ở nơi xa cũng chọn đi tàu hỏa đến viếng Đức Mẹ La Vang.
Ngày nay, La Vang đang được tái thiết lại. Đến năm 2023, Vương Cung Thánh đường (basilica) mới gần như đã xong về mặt ngoại thất, nổi bật với mái ngói màu xanh hòa hợp với thiên nhiên, cùng nhiều chi tiết mang phong cách kiến trúc đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc. Phía trước Vương Cung Thánh Đường là tháp chuông cũ, một chứng tích của ngôi Vương Cung Thánh Đường xưa đã bị bom đạn dội nát trong cuộc chiến năm 1972. Trung tâm điểm của Trung tâm Hành hương La Vang chính là linh đài Đức Mẹ La Vang. Địa điểm đặt linh đài cũng chính là nơi mà Đức Mẹ hiện ra. Phía sau thánh tượng Đức Mẹ La Vang là ba cây đa nhân tạo, mô phỏng tượng trưng cho khung cảnh thiên nhiên như trong lời tương truyền nơi Đức Mẹ hiện ra đã được Vãn La Vang ghi lại như sau:
“Trời sinh cái chốn lạ lùng
Tự nhiên giữa núi nên cung Chúa Bà
Truyền rằng có một cây đa
Mọc trên núi nọ gọi là La Vang…”. 2
Thời điểm mà Đức Mẹ hiện ra ở La Vang được tương truyền là vào năm 1798, vào lúc mà quan quân Vua Cảnh Thịnh nhà Tây Sơn bắt đạo. Để trốn khỏi cơn tai ương đó, một số giáo dân từ Cổ Vưu và Thạch Hãn, mà nay là vùng giáo xứ Trí Bưu và Thạch Hãn, đã chạy vào rừng La Vang. Ngoài lời tương truyền này thì còn có lời truyền rằng, Đức Mẹ hiện ra ở La Vang là vào khoảng năm 1885, đó cũng là lúc người giáo dân ở Trí Bưu và Thạch Hãn gặp lâm nguy do Phong trào “Bình Tây Sát Tả” của Văn Thân gây ra.3
Vùng La Vang thời xưa là rừng sâu núi rậm, nơi có nhiều ác thú ẩn núp. Không chỉ sợ hãi bị quan quân tầm nã và thú dữ tấn công, những người giáo dân chạy trốn vào đây còn thiếu lương thực, khí hậu độc hại, không tránh khỏi bệnh tật và họ đã lâm vào tình cảnh rất cơ cực.4 Trong lúc khốn khó ở giữa nơi rừng thiêng nước độc như vậy, họ đã siêng năng cầu nguyện. Một hôm trong lúc đọc kinh cầu nguyện thì Đức Mẹ hiện ra trên đám cỏ dưới gốc cây đa và hứa rằng: “Các con hãy tin tưởng, cam lòng chịu khổ, Mẹ đã nhận lời các con kêu xin. Từ nay về sau, hễ ai chạy đến cầu khẩn cùng Mẹ ở chốn nầy, Mẹ sẽ nhậm lời ban ơn theo ý nguyện”5 Kể từ ngày ấy, Đức Mẹ La Vang như là đấng chở che, đấng cầu bầu cùng Thiên Chúa cho biết bao nhiêu người. Đức Mẹ La Vang chính là:
“Là Mẹ cứu kẻ liệt kẻ khốn.
Là Mẹ bàu chữa kẻ có tội.
Là Mẹ an ủi kẻ âu lo.
Là Mẹ phù hộ các giáo hữu.
Là Mẹ chỉ bảo đàng lành.
Là Mẹ hằng cứu giúp …”.6
Tên gọi La Vang cũng có nhiều giả định giải thích. La Vang được cho là cách gọi lái đi đối với tên của một phường nhỏ bé tên là phường Lá Vằng ngày xưa. La Vang là tiếng kêu om sòm khi lâm nguy, là tiếng kêu la để đuổi thú dữ và cũng là tiếng rao truyền khi vui mừng. La Vang còn được giải thích là tiếng đánh mõ la lối để đuổi cọp (hổ) vào ban đêm7. Dù thế nào đi chăng nữa, sự tích Đức Mẹ hiện ra ở La Vang đã đưa La Vang trở thành nơi mà người Công giáo thực hành sùng kính Đức Mẹ trong suốt hàng thế kỷ qua. Đức Giám mục Đa Minh Maria Hồ Ngọc Cẩn đã tổng kết “Có tích mới dịch ra tuồng” là như thế.
Để tỏ lòng sùng kính Đức Mẹ La Vang, ban đầu có một nhà thờ Đức Mẹ La Vang bằng tranh, đơn sơ được dựng lên. Theo tài liệu của Tòa Tổng Giám mục Huế (1998) thì ngôi nhà thờ này bị phóng hỏa thiêu rụi vào ngày 9.9.1885, dưới thời Văn Thân. Sau khi Phong trào Văn Thân kết thúc, ngôi nhà thờ thứ hai được xây dựng và cũng được làm bằng tranh. Năm 1886, ngôi nhà thờ làm bằng ngói đầu tiên tại La Vang được khởi công và hoàn thành vào năm 1901, với sự chung tay của ba đời linh mục: C. Bonnard (Bổn), C. Patinin (Kinh), và Bonin (Ninh). Từ năm 1924 đến năm 1928 là giai đoạn xây dựng ngôi thánh đường bằng ngói thứ hai. Đến ngày 22 tháng 8 năm 1961, đền thánh La Vang được Đức Giáo Hoàng Gioan XXIII nâng lên bậc Vương Cung Thánh Đường. Thật không may là năm 1972, bom đạn đã phá hủy Vương Cung Thánh Đường La Vang8. La Vang hồi sinh mạnh mẽ trở lại vào những năm đầu thập niên 90 của thế kỷ trước. Năm 1998, nhân dịp Kỷ niệm 200 năm ngày Đức Mẹ hiện ra tại La Vang, mẫu tượng Đức Mẹ Việt Nam đã chính thức được lựa chọn làm thánh tượng của Đức Mẹ La Vang. Lúc bấy giờ, Đức Tổng Giám mục Stêphanô Nguyễn Như Thể và nhà điêu khắc tài hoa Văn Nhân có đóng góp lớn cho sự ra đời của mẫu tượng Đức Mẹ La Vang mang phong cách đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc này.
Với người có niềm tin thì Đức Mẹ có ở muôn nơi. Nhưng đến La Vang là đến với thánh địa, vì là nơi Đức Mẹ đã hiện ra. Chính vì thế, Thánh địa La Vang là nơi “linh hiển”, là di sản tiêu biểu và hiện thân sống động cho lòng sùng kính Đức Mẹ của người Công giáo Việt Nam và là địa điểm linh thiêng đối với khách hành hương từ muôn nẻo đường.
“La Vang xưa miền rừng hoang thú dữ
…
Nay La Vang là cả một tháp ngà
Là bệ ngọc là thánh đường, đất thánh…”.9
“Tháp ngà” và “bệ ngọc” vẫn đang và sẽ đúng với La Vang ngày nay và mai sau, nơi có thánh tượng Đức Mẹ trong nhân hình người phụ nữ Việt Nam với áo dài truyền thống và nét mặt từ mẫu, nơi có Vương Cung Thánh Đường mới dự kiến khi hoàn thiện xong có thể có sức chứa tới 5.000 chỗ ngồi. Trong khi không gian phía trước thánh đường là nơi thiết kế lễ đài với 4.000 chỗ ngồi, cùng khu vực quảng trường trung tâm có thể đủ chỗ cho 1.000.000 người tham dự10. La Vang như thế sẽ không những là “đất thánh” cho người Công giáo Việt Nam, mà còn hướng tới trở thành một trung tâm tôn giáo của Công giáo mang tầm vóc khu vực và quốc tế.
| Với người có niềm tin thì Đức Mẹ có ở muôn nơi. Nhưng đến La Vang là đến với thánh địa, vì là nơi Đức Mẹ đã hiện ra. Chính vì thế, Thánh địa La Vang là nơi “linh hiển”, là di sản tiêu biểu và hiện thân sống động cho lòng sùng kính Đức Mẹ |
Dương Văn Biên
Viện Nghiên cứu Tôn giáo, Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam
NCS. Ðại học Quốc gia Brunei, Brunei Darussalam
------------------------------------------------------
1 Xuân Ly Băng. 1961. Bài Ca La Vang. Đức Mẹ La Vang, Số 3, tháng 10.
2 Xem trong Hồng Phúc (chủ biên). 1955. Đức Mẹ La Vang. NXB: Nguyệt san Đức Mẹ Hằng Cứu giúp.
3 Xem Hồng Phúc (chủ biên). 1955. Sđd.
4 Xem Hồng Phúc (chủ biên). 1955. Sđd.
5 Xem Tòa tổng Giám mục Huế. 1998. Thánh địa Đức Mẹ La Vang. Lưu hành nội bộ.
6 Xem Hồng Phúc (chủ biên). 1955. Sđd.
7 Xem Tòa tổng Giám mục Huế. 1998. Sđd.
8 Xem Tòa tổng Giám mục Huế. 1998. Sđd.
9 Hà Châu. 1961. La Vang linh hiển. Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp, Số 147.
10 Xem Phạm Trung Thành. 2020. Dự án Trung tâm Hành hương Đức Mẹ La Vang. In trong Ủy ban Nghệ thuật Thánh, Hội đồng Giám mục Việt Nam. Di tích điêu khắc kiến trúc tại Thánh địa La Vang, Quảng Trị. NXB: Văn hóa-Văn Nghệ.
Bình luận