Hệ thống tổ chức Giáo hội của Công giáo ở Việt Nam (P7)

Giáo xứ, giáo họ và cơ cấu nhân sự từ năm 1975 đến nay

Giáo xứ, giáo họ Công giáo từ năm 1975 đến nay

Từ sau năm 1975, nhất là từ sau Đại hội Đảng lần thứ VI với đường hướng đổi mới toàn diện để phát triển đất nước, vấn đề tôn giáo, trong đó có Công giáo, chẳng những bước vào thời kỳ ổn định mà còn có những điều kiện mới để phát triển.

Mở đầu có lẽ là sự khôi phục và lập mới các họ đạo lẻ. Trong thời kỳ miền Bắc cải tạo và xây dựng chủ nghĩa xã hội, có một bộ phận cư dân đi khai hoang lập vùng kinh tế mới. Trong bộ phận cư dân này có những người là tín hữu Công giáo. Một thời kỳ dài do bận làm ăn, do chiến tranh... nên chưa có nhà thờ. Nay có điều kiện, họ xin được thành lập các họ đạo mới.

Từ khi Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo có hiệu lực (cuối năm 2004), ở miền Bắc nhiều họ đạo xin được lập mới. Một điều kiện thực tế là theo thời gian, số giáo dân của không ít họ đạo tăng gấp hai, ba lần, thậm chí hơn thế so với thời gian đầu thành lập thường cách đó vài chục năm, đã là nguyên nhân trực tiếp để Giáo hội xin được tách hoặc lập họ đạo mới.

Cùng với việc khôi phục, tách, lập họ đạo mới là việc khôi phục tổ chức dâu (giáp, tích, lân) đạo. Một số họ đạo trị sở, nhất là họ đạo trị sở ở thành phố, thị xã chia họ đạo thành các khu vực đạo. Việc lập họ đạo, khu vực đạo thường theo địa giới, gồm một số lượng tín hữu nhất định ở một khu vực nhất định theo giong, ngõ, phố.

Tương tự như miền Bắc, các xứ, họ đạo Công giáo ở miền Nam cũng tiến hành khôi phục, tách, lập họ đạo mới và các tổ chức dưới họ đạo như khu, xóm, khóm, chi họ.

Họ đạo Chợ Quán (thành phố Hồ Chí Minh) duy trì cơ cấu họ đạo được thành lập từ sau Công đồng Vatican II. Họ đạo được chia làm 11 khu (có khu trưởng), mỗi khu gồm nhiều xóm (có xóm trưởng), mỗi xóm quy tụ 10 gia đình.

Tổ chức khu - xóm đạo của họ đạo Chợ Quán

Thời kỳ này, giáo xứ Tân Định (thành phố Hồ Chí Minh), xứ đạo được chia thành 14 khu, mỗi khu có từ 6 đến 12 khóm, đồng thời còn có chi họ (như họ lẻ ở miền Bắc).

Tổ chức chi họ, khu, khóm đạo của giáo xứ Tân Định

Ở Tây Nguyên, trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số thời kỳ 1954-1975 là thời kỳ nhiều xứ đạo bị xáo trộn. Do điều kiện chiến tranh, một số xứ đạo không còn tồn tại. Sau hòa bình, nhất là từ khi có chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước đối với tôn giáo, các xứ, họ đạo dần dần được khôi phục, một số xứ, họ đạo mới được thành lập.

Sau năm 1975, có một bộ phận tín hữu Công giáo đến Tây Nguyên hoặc vùng đồng bằng sông Cửu Long làm ăn (có thể đi theo phong trào khai hoang do nhà nước tổ chức, có thể tự phát), do có nhu cầu tôn giáo, bà con tự phát lập ra các họ đạo. Giáo hội căn cứ vào đó tiến hành các thủ tục hợp pháp hóa...

Có thể nói thời kỳ từ năm 1975 đến nay là thời kỳ mà các tổ chức xứ, họ đạo Công giáo có điều kiện phát triển khôi phục, tách, lập mới hàng trăm xứ, họ đạo.

Nhà thờ Tân Định xưa

Tên gọi, cơ cấu nhân sự trong giáo xứ, giáo họ Công giáo từ năm 1975 đến nay

Cùng với việc khôi phục, tách, lập xứ, họ đạo mới là quá trình hình thành hệ thống tổ chức nhân sự mới để đảm đương các công việc của xứ họ đạo với những tên gọi khác nhau.

Ở miền Bắc, một trong những giáo phận đi đầu là giáo phận Phát Diệm, nơi có đông giáo dân, có nhiều làng Công giáo toàn tòng và vấn đề tổ chức Giáo hội cơ sở đã trở nên bức xúc. Trong Thư chung Mùa chay năm 1989, Đức Giám mục địa phận Phaolô Bùi Chu Tạo đã đề cập đến ba vấn đề:

Một là bầu Ban chấp hành xứ, họ đạo.

Hai là nhiệm vụ của Ban chấp hành.

Ba là niên hạn của Ban chấp hành.

Ban chấp hành được Thư chung quy định với 3 phần nhiệm vụ: Việc đạo; Quản lý vật chất trong xứ, trong họ đạo; Nghĩa vụ công dân.

Phần việc đạo có 6 nhiệm vụ: (1) Đôn đốc dân trong họ, trong xứ thực hành đúng luật Chúa và luật Giáo hội; (2) Phải nắm được tình hình giữ đạo của họ giáo, của giáo xứ; (3) Kiểm soát ca đoàn, các lớp giáo lý ...

Năm 1992, Đức Giám mục địa phận Hải Phòng Giuse Maria Nguyễn Tùng Cương ban hành cuốn Lề luật họ đạo gồm 4 chương, 17 điều. Lề luật họ đạo đưa các khái niệm như: Họ đạo; Giáo dân; Gia đình Công giáo (chương I) lấy đó làm tiền đề để đi vào những chương tiếp theo.

Tổ chức Ban Hành giáo xứ, họ đạo được trình bày trong chương II với 4 điều (từ Điều 4 đến Điều 7). Điều 4 có 3 khoản, đáng chú ý là khoản 2 và khoản 3, quy định thành viên của Hội đồng giáo xứ và Ban Thường trực giáo xứ, niên hạn của Ban thường trực.

Chương III quy định trách nhiệm của Ban Hành giáo, Ban Thường trực giáo xứ, Ban Hành giáo các họ, việc bầu, bãi miễn Ban hành giáo (từ Điều 8 đến Điều 12).

Chương IV (chương cuối cùng) với tiêu đề: Những việc cần làm trong các ngày lễ, các mùa, các tháng kính (từ Điều 13 đến Điều 17).

Như các bài trước đã trình bày, ở miền Nam nói chung và thành phố Hồ Chí Minh nói riêng sau Công đồng Vatican II, tổ chức Quới chức (hay Ban Câu trùm) được thay bằng tên gọi Hội đồng giáo xứ. Sau ngày miền Nam giải phóng, Hội đồng giáo xứ được giản tiện về nhân sự (chẳng hạn giáo xứ Tân Định chỉ có 5 người giữ các chức vụ: chủ tịch, phó chủ tịch và 3 ủy viên).

Năm 1980, Hội đồng giáo xứ ngừng hoạt động.

Năm 1986, linh mục chánh xứ thành lập Ban Phụng vụ để giúp trong việc điều hành giáo xứ. Thành phần của Ban Phụng vụ gồm: Trưởng ban, Phó ban, Thư ký, và 3 ủy viên.

Ngoài Ban Phụng vụ, còn có các trưởng khu, trưởng các chi họ, trưởng các đoàn thể gọi chung là các nhóm.

Năm 1999, dưới sự hướng dẫn của linh mục chánh xứ, giáo xứ thành lập Hội đồng Mục vụ giáo xứ gồm Thường vụ và các ủy viên với các chức vụ:

Chủ tịch: Phụ trách chung.

Phó chủ tịch thứ nhất phụ trách nội vụ, ca đoàn và giới trẻ.

Phó chủ tịch thứ hai phụ trách ngoại vụ và xã hội.

Phó chủ tịch thứ ba phụ trách tài sản đất đai.

Thư ký.

Thủ quỹ.

Sáu ủy viên mỗi ủy viên phụ trách mỗi công việc: giáo huấn; phụng vụ; thánh thể, đất thánh, phòng hài cốt; khánh tiết; trật tự.

Các kỳ đại hội sau một số chức vụ có sự thay đổi cho phù hợp vối công việc của giáo xứ.

Dựa trên những sự kiện đã trình bày ở trên, có thể sơ đồ hóa tên gọi tổ chức Giáo hội cơ sở qua từng thời kỳ ở xứ đạo Tân Định:

Tên gọi tổ chúc giáo hội cơ sở qua một số thời kỳ của giáo xứ Tân Định