Xuất bản cách đây 20 năm, nhưng cuốn sách “Giải trí đến chết” của nhà giáo dục, phê bình văn hóa người Mỹ Neil Postman dường như vẫn có tính thời sự với ngày hôm nay. Trong cuốn sách này, tác giả phân tích về tác động ăn mòn của truyền hình và phương tiện truyền thông điện tử đối với văn hóa con người. Bây giờ, dù tivi không còn chiếm thế độc tôn trong môi trường truyền thông như lúc cuốn sách ra đời, nhưng thời gian sử dụng thiết bị điện tử với hàng giờ đồng hồ ngồi trước máy tính, màn hình video, điện thoại di động và thiết bị cầm tay… cũng chung tính chất. Đặc biệt, khi AI xuất hiện và đang bắt đầu chi phối, “chiếm sóng”.
“Giải trí đến chết” thực sự là cảm giác có thể cảm nhận trong hiện tại, khi nhìn ra xung quanh. Người ta tận dụng AI trong công việc và cũng mất rất nhiều thời gian để tiêu khiển với AI. Gần đây, các video do AI tạo ra nhiều vô số kể, vì ai cũng dễ dàng ra câu lệnh và chỉnh sửa cho vừa ý thích, rất nhanh chóng. Mở các trang mạng xã hội và kể cả nhiều báo, thấy đầy rẫy hình ảnh, video nhờ AI. Thú thật, ban đầu khi coi vài video như thế thấy có sự thú vị, vì nó lạ lẫm và vui vẻ. Nhưng sau một thời gian, mở đâu cũng là ảnh ảo tương tự nhau, bắt đầu có cảm giác khó chịu và không đủ kiên nhẫn để coi hết. Và đáng sợ nhất chính là nhận ra mình không dung nạp thêm được một điều gì hữu ích từ những điều này, vì nội dung nhàn nhạt, thậm chí có khi là tin giả do một ai đó tưởng tượng, thêm thắt dựa trên hình ảnh thực nào đó, rồi gắn mác hay dán nhãn hoặc “ấn chữ vô miệng” người khác một cách tùy tiện.
Tần suất quá dày đặc và nội dung đã bắt đầu “ảo” từ các video AI làm ra ngày một nhiều, khiến câu hỏi đâu là sự thật, cái nào là giả, video này cung cấp điều gì… liên tục bật ra. Đây là sản phẩm giải trí hay là “rác” AI? Không cần phải có kỹ năng, ý tưởng, ai cũng có thể sản xuất ra hàng loạt video nhờ AI; không cần thông điệp sâu sắc, chỉ cần có cái để đăng lên mạng… là điều ngày càng thấy rõ sau khi dành thời gian quan sát. Những nội dung AI làm theo kiểu này đã tạo ra một lượng dữ liệu ngày một khổng lồ, tràn ngập cả cõi mạng. Sự “hùng mạnh” của các dạng sản phẩm như thế, xét ở một khía cạnh nào đó, làm lu mờ những nội dung thực sự có giá trị. Chúng ta khi tìm kiếm thông tin về một vấn đề nào đó, có thể sẽ phải lướt qua hàng chục, hàng trăm video AI “ảo” trộn vào. Vậy làm sao để chọn cái đúng?
Một lo ngại khác nữa là thế hệ trẻ đang lớn lên trong một môi trường ngập tràn nội dung AI. Khi cho ra một “sản phẩm” trở nên quá dễ dàng, không cần suy nghĩ quá nhiều, cũng chẳng cần đào sâu cảm nhận, sẽ làm chúng ngày càng lười tư duy. Dù biết xã hội vẫn luôn vận động và thích nghi, nhưng các em cần người chỉ đường có trách nhiệm. Những kỹ năng cơ bản và quan trọng nhất của con người là khả năng tư duy, khả năng học hỏi và khả năng tạo ra giá trị thật sự…, sẽ vẫn là vấn đề “nóng” thách thức không ít phụ huynh, song song cùng thế giới AI.
PHONG DIỆP
Bình luận