Ngày 6.8 hằng năm được chọn là Ngày An ninh mạng Việt Nam. Năm nay, thông điệp “Vì một không gian mạng nhân văn cho mỗi người” được nhắc đến, không chỉ là lời kêu gọi về bảo đảm an toàn dữ liệu hay phòng chống tấn công mạng, mà còn gợi lên một vấn đề rộng lớn hơn, đó là xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian số. Bởi sau mỗi màn hình không chỉ là những tài khoản máy tính, mà còn là những con người với cảm xúc, danh dự và cuộc sống thật.
Chúng ta đang sống trong thời đại mà một chiếc điện thoại có thể kết nối với cả thế giới chỉ trong vài giây. Mạng xã hội trở thành nơi chia sẻ thông tin, bày tỏ quan điểm, kết nối cộng đồng và lan tỏa nhiều giá trị tích cực. Nhưng cũng chính ở đó, không ít người lại dễ dàng buông lời xúc phạm, miệt thị, công kích cá nhân, tung tin chưa được kiểm chứng, hay vô tình tiếp tay cho những làn sóng bạo lực ngôn từ. Một thực tế là ngoài đời, nhiều người rất lịch sự, nhã nhặn, nhưng khi bước vào không gian mạng lại trở nên gay gắt, cực đoan hơn. Có lẽ bởi cảm giác “ẩn danh” phía sau màn hình khiến họ nghĩ rằng lời nói của mình sẽ ít gây tổn thương hơn. Thực tế thì thế giới mạng ảo vẫn để lại hậu quả thật khi một bình luận ác ý có thể bị chia sẻ hàng ngàn lần, một thông tin sai lệch có thể lan truyền với tốc độ chóng mặt. Và một cuộc “ném đá” có thể khiến một cá nhân phải chịu áp lực tâm lý nặng nề, thậm chí đánh mất công việc, danh dự, hoặc rơi vào khủng hoảng.
Thời gian qua, không khó để bắt gặp những vụ việc mà dư luận trên mạng đi quá xa. Chỉ từ một đoạn video cắt ghép, một bức ảnh chưa rõ nguồn gốc hay vài dòng chia sẻ một chiều, những bình luận đã vội vàng kết luận, phán xét và quy chụp. Khi sự thật được làm sáng tỏ, những lời xin lỗi gần như không xuất hiện, trong khi tổn thương để lại cho người trong cuộc thì rất khó hàn gắn. Đáng lo hơn, thói quen phản ứng thật nhanh đang dần lấn át văn hóa kiểm chứng thông tin. Chúng ta chia sẻ vì thấy nhiều người chia sẻ, bình luận vì thấy nhiều người bình luận, phẫn nộ vì thấy đám đông đang phẫn nộ. Trong guồng quay ấy, lý trí đôi khi bị bỏ lại phía sau. Không gian mạng vì thế dễ trở thành nơi khuếch đại cảm xúc tiêu cực, thay vì lan tỏa những giá trị tốt đẹp.
Ứng xử văn minh trên không gian mạng có thể bắt đầu từ những điều rất giản dị, là sự bình tĩnh cần có, là thái độ tôn trọng mọi người và sự khác biệt, và tạo thói quen kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, không bình luận xúc phạm, miệt thị hay công kích cá nhân, không cổ súy cho những nội dung độc hại chỉ vì tò mò hoặc để câu tương tác. Mỗi cú nhấp chuột, mỗi lần bấm chia sẻ hay mỗi dòng bình luận đều để lại dấu vết và có thể tạo nên những tác động tích cực hoặc tiêu cực đối với cộng đồng. Một đất nước mạnh về internet không chỉ được đo bằng những hệ thống công nghệ hiện đại, mà còn bằng một cộng đồng công dân số biết tôn trọng pháp luật, ứng xử có văn hóa và lan tỏa điều hay đẹp.
Phong Diệp
Bình luận