Nước Trời giống như một kho báu hay viên ngọc quý, mà người nào khám phá được giá trị ấy, cũng muốn bán tất cả những gì mình có để chiếm được như Vua Salomôn, vì “ông có được một tâm hồn biết lắng nghe, biết phân biệt phải trái”, (x. 1V 35,7-12). Vấn đề đặt ra hôm nay là việc chiếm hữu Nước Trời có phải là một định mệnh đã an bài trước hay chính họ phải tích cực hành động để có được kho báu này.
Số mệnh đã tiền định
Thánh Phaolô quả quyết rằng: “Thiên Chúa làm cho mọi sự đều sinh ích lợi cho những ai yêu mến Người, tức là cho những kẻ được Người kêu gọi theo như ý Người định. Vì những ai Người đã biết từ trước thì Người đã tiền định cho họ nên đồng hình đồng dạng với Con của Người, để Con của Người làm trưởng tử giữa một đàn em đông đúc. Những ai Thiên Chúa đã tiền định thì Người cũng kêu gọi; những ai Người đã kêu gọi thì Người cũng làm cho nên công chính; những ai Người đã làm cho nên công chính thì Người cũng cho hưởng phúc vinh quang” (x. Rm 8,28-30).
Như vậy, dường như thánh Phaolô muốn dạy rằng Thiên Chúa định trước cho những ai yêu mến Ngài được cứu độ và vinh quang. Lời dạy này có vẻ giống với thuyết định mệnh mà một số người đã tin theo trước đây. Thuyết này cho rằng mọi thứ xảy ra trong đời người đều do thần linh hay Thiên Chúa sắp đặt từ trước. Bất kể con người làm gì, kết quả cuối cùng vẫn sẽ đi đến điểm đã định.
Người ta thường hay nói đến số mệnh hay số phận. “Số mệnh hay số phận là những điều may rủi, họa phúc đã được tạo hóa, hay thần linh định sẵn cho cuộc đời của mỗi người, theo quan niệm duy tâm”. Còn định mệnh là “số mệnh của con người, do một lực lượng huyền bí định sẵn, không thể cưỡng lại được”. (x. Từ điển Tiếng Việt 2013, Vietlex, mục từ “định mệnh”, “số mệnh”, “số phận”, tr. 431, tr. 1115).
Trong lịch sử, nhiều dân tộc sống dưới chế độ quân chủ, thường nói đến mệnh trời hay thiên mệnh. Mệnh trời là số phận do trời quyết định. Trời đã định cho người này hay dòng họ kia làm vua, thì dù ông vua đó có bất tài, vô đạo, vô luân, mọi thần dân vẫn phải thần phục. Dân gian vẫn thường nói: “Con vua thì lại làm vua / Con sãi ở chùa lại quét lá đa”.
Con người từ thuở sơ khai vẫn tin rằng có một trật tự tự nhiên định sẵn cho tất cả vũ trụ và con người vào mỗi một thời điểm khác nhau, nên vòng xoay số phận sẽ đưa họ vào điều đã định trước. Các thần thoại đều xác định chính thần linh quyết định số phận con người. Dù rằng con người có những quyết định và hành động khác nhau, nhưng cuối cùng cũng sẽ dẫn đến cái kết cục đã định sẵn mà người ta không thể thoát ra được.
Tuy nhiên, thời trước cũng như thời nay, có những người nghĩ rằng: vì có tinh thần tự do, nên con người hoàn toàn có quyền quyết định số phận của mình. Mọi sự kiện đều có nguyên nhân. Nếu biết rõ các nguyên nhân hiện tại, người ta có thể dự đoán được tương lai, chứ không nhất thiết là do một thế lực siêu nhiên chi phối. Vậy người Công giáo nghĩ gì về số phận của con người?
Quan niệm của Công giáo về định mệnh
Trước hết, Thiên Chúa là Đấng Tạo hóa, dựng nên tất cả mọi sự. Vì Thiên Chúa là tình yêu nên Ngài muốn chia sẻ những gì tốt đẹp cho mọi loài thụ tạo để tất cả được hưởng niềm vui, bình an, chân thiện mỹ, hạnh phúc vô tận giống như Ngài. Chúa dựng nên hai loài có tinh thần giống như Ngài là thiên thần và con người. Có tinh thần là có tự do, ý thức, ý chí để suy nghĩ, chọn lựa và quyết định cho cuộc đời mình. Vì thế hai loài này hoàn toàn làm chủ đời sống và vận mệnh của mình.
Thánh Phaolô nói đến việc tiền định của Thiên Chúa dành cho muôn loài để họ được nên đồng hình đồng dạng với Con của Ngài, được cứu độ và chia sẻ sự sống vĩnh hằng và hạnh phúc vô biên. Nhưng đồng thời Thiên Chúa cũng luôn tôn trọng tự do của các loài có tinh thần. Một số thiên thần đã nghe theo lời dụ dỗ của Lucifer, cắt đứt mối hiệp thông với Chúa là nguồn mạch sự sống và chân thiện mỹ, nên đã trở thành quỷ dữ và muôn đời đau khổ. Sự chọn lựa của họ một lần là mãi mãi vì họ không bị lệ thuộc vào không gian và thời gian.
Quỷ dữ vì ghen tức hạnh phúc với con người nên đã cám dỗ để họ đi vào con đường lầm lạc như chúng. Nhưng quỷ dữ không thể tác động đến ý chí tự do của con người. Chúng chỉ gợi ý, còn chính con người mới quyết định hành động và chịu trách nhiệm về hành động của mình. Như thế kết quả tốt hay xấu hoàn toàn nằm trong nhận thức và quyết định của con người.
Tuy nhiên, Thiên Chúa thấy con người đau khổ và vạn vật chịu cảnh hư nát, nên trong kế hoạch yêu thương, Ngài đã tiền định cho Con của Ngài là Ngôi Lời Thiên Chúa trở thành người, là Đức Giêsu, để giúp cho tất cả đi vào con đường sự thật và sự sống. Chúa Giêsu đã giới thiệu con đường này và giúp ta bước đi, nhờ Thánh Thần Người ban, để ta trở thành con cái Thiên Chúa như Người. Hơn nữa, Thiên Chúa là Đấng tích cực, nên Ngài chỉ muốn cho ta hưởng niềm vui, hạnh phúc và ơn cứu độ. Không bao giờ Ngài muốn chúng ta gặp thất bại, đau khổ, bệnh tật, chết chóc. Những thứ tiêu cực đó đều là kết quả của lòng tham, lòng dục và tội lỗi của con người, khi họ chiều theo các cơn cám dỗ của quỷ ma.
Giáo hội đã nhiều lần nhắc rằng: “Nước Trời là nước của sự thật và sự sống, của thánh thiện và ân sủng, của công lý, h bình và tình yêu” (Hiến chế Công đồng Vatican II, Gaudium et Spes, số 39; Kinh Tiền Tụng lễ Chúa Giêsu Vua Vũ trụ). Vì thế, kho báu Nước Trời không phải là một phần thưởng bất ngờ từ trên trời tiền định cho con người. Nhưng đó là tổng thể của tất cả các giá trị tinh thần mà từng người thực hiện trong cuộc đời trần thế của họ khi bước theo con đường sự thật và sự sống của Chúa Giêsu Kitô.
Công giáo không chấp nhận lập luận “tuân theo mệnh trời” hay định mệnh để áp đặt lên dân chúng cuộc sống bất công và bất hạnh. Học thuyết Xã hội Công giáo hướng dẫn những điều kiện giúp người dân hành động tích cực để giải thoát chính mình và dân tộc mình (x. Hội đồng Giám mục Việt Nam, Học Thuyết Xã hội Công giáo, NXB Tôn Giáo, 2007, số 400-401, tr. 279-280).
Kho báu Nước Trời không phải là một định mệnh đã an bài, nhưng là kết quả của một đời sống tích cực hành động để những giá trị của Nước Trời được thể hiện ngay trong đời sống ở trần gian và đạt tới độ viên mãn trong đời sống vĩnh hằng.
LM Antôn Nguyễn Ngọc Sơn
Bình luận