Món nợ tình yêu

Con người không sống riêng lẻ. Trong cuộc sống, mỗi người đều có trách nhiệm với những người chung quanh, biết cảnh báo người tội lỗi để họ hối cải, biết sửa lỗi cho người lỗi lầm (x. Ed 33,7-9; Mt 18,15-20). Thánh Phaolô gọi trách nhiệm ấy là một món nợ mà chúng ta luôn mắc với nhau: “Anh em đừng mắc nợ gì ai, ngoài món nợ tương thân tương ái” (Rm 13,8-10).

Nhưng sao lại can thiệp vào đời sống của người khác như thế trong khi ta cũng còn nhiều yếu đuối, lầm lỗi như họ. Sợ rằng: “Chân mình còn lấm bê bê / Lại cầm bó đuốc đi rê chân người!” (Ca dao). Ta chỉ có thể hiểu được lý do tại sao, nếu biết con người đang mắc nợ Chúa những gì và phải làm gì để trả nợ.

Những món nợ không ngờ

Xét theo lẽ công bằng, nợ là cái ta vay mà chưa trả được. Người ta vay tiền của nhau hay của ngân hàng để mua đồ ăn thức uống, ruộng vườn, nhà cửa, phương tiện để sống và làm việc cho đời an lành, hạnh phúc. Nhiều người làm việc quần quật suốt cả chục năm để trả nợ cho cái nhà mình ở, nên không muốn mắc nợ ai. Nhưng có những món nợ mình không ngờ tới, vẫn cần phải trả mới sống đúng là người.

Thời trước, người con trai có chí khí phải biết trả “nợ tang bồng”, nghĩa là phải có công danh sự nghiệp, để “Làm trai cho đáng nên trai / Xuống Đông Đông tĩnh, lên Đoài, Đoài yên”. Ngày nay nhiều người chẳng biết nợ tang bồng là gì. Tang là thân cây dâu làm thành cây cung, bồng là cỏ bồng cứng làm thành các mũi tên. Khi đứa bé trai mới sinh, người thân bắn tên ra 4 phương, 8 hướng để cầu mong cho cháu bé được “thỏa chí tang bồng”, tung hoành ngang dọc và cống hiến cho đời. Đó cũng là nợ đời mà con người phải trả khi sống trên trần thế. Người ta còn nói nhiều đến nợ nước, nợ máu (x. Ez 37,8), nợ văn chương, duyên nợ được định sẵn từ kiếp trước.

Trong kinh “Lạy Cha”, chúng ta cầu xin Chúa “tha nợ chúng con, như chúng con cũng tha kẻ có nợ chúng con”, nhưng nhiều người không biết mình nợ Chúa những gì và tha cái gì cho người mắc nợ. Có người hiểu “nợ” ở đây là ân huệ, tiền bạc, của cải người ta vay trước của Chúa, rồi khi làm ăn phát đạt thì mang đến trả, như mượn tiền của Bà Chúa Liễu Hạnh, Bà Chúa Xứ Núi Sam ở An Giang. Vì thế, họ cũng nghĩ mình phải tha những món nợ tương tự cho người vay mượn.

Hôm nay là dịp thuận tiện để ta xem lại món nợ mình đang mắc với Chúa là gì. Con người đón nhận sự sống cùng biết bao điều kiện để sống mỗi ngày. Tất cả đều là những ân huệ Đấng Tạo Hóa ban tặng. Nếu tính theo giá trị vật chất, đó là một món nợ rất lớn.

Hơn nữa, thân xác con người tuy thuộc về thế giới vật chất, nhưng mỗi người vẫn ý thức mình là một ngôi vị, một chủ thể trong suốt cuộc đời. Người ta đang sống, đang nghĩ, đang yêu, nhưng sự sống, tư tưởng, tình yêu lại không thể tìm thấy trong một bộ phận nào của cơ thể. Đó là những giá trị tinh thần bắt nguồn từ Thiên Chúa, Đấng là nguồn của mọi hiện hữu, của tình yêu, hạnh phúc, tự do, chân thiện mỹ… Từng giây phút, Ngài ban tặng những giá trị ấy cho ta vì yêu thương. Đó là món nợ tình yêu vô cùng lớn mà không bao giờ con người có thể trả nổi, vì họ chỉ là những thụ tạo nghèo khó, thấp hèn.

Đối với người tín hữu Kitô, món nợ tình này còn lớn lao hơn nữa, vì Chúa Cha đã ban Con Một Ngài làm người để chuộc tội cho nhân loại, ban Chúa Thánh Thần với những ân sủng vô cùng cao quý để ta sống hào hùng, khôn ngoan, xinh đẹp, thánh thiện như những người con phi thường của Thiên Chúa Ba Ngôi. Vậy chúng ta phải hành động thế nào cho đúng với lẽ công bình: “Có nợ phải trả, có tội phải đền”?

Trang trải món nợ tình yêu

Thật ra, nếu không có Chúa Giêsu Kitô đã chết để đền tội thay thì không bao giờ chúng ta có thể trang trải hết món nợ lớn lao này. Những lời kinh ta đọc, những việc bác ái ta làm, những hy sinh, đau khổ ta chịu vì Chúa chỉ giống như những đồng bạc nhỏ ta trả cho Ngài trước món nợ mười ngàn yến vàng mắc nợ với Chúa, như trong dụ ngôn “người mắc nợ không có lòng thương xót” của Chúa Giêsu (x. Mt 18,23-36). Khi gắn bó với Chúa Giêsu và yêu thương như Người, ta có thể trang trải món nợ tình yêu ấy. Tình yêu con người không còn bị giới hạn, mà trở thành tình yêu vô hạn, vĩnh hằng của Chúa Giêsu. Khi hiểu món nợ này không tính theo giá trị tiền bạc vật chất mà theo giá trị tình yêu, thì càng yêu thương trong sáng, quảng đại và vô vị lợi đối với tha nhân bao nhiêu, ta càng trang trải được món nợ tình yêu của Chúa bấy nhiêu.

Vì thế, khi nhận ra mình có trách nhiệm giúp cho mọi người, nhất là những ai sống gần mình, có liên hệ với mình, từ bỏ con đường xấu xa như tiên tri Êdêkien nhắc nhở, vì họ chính là anh chị em trong đại gia đình Thiên Chúa, thì ta trả được nợ mắc với Ngài. Hoặc nếu “họ trót phạm tội thì ta phải sửa lỗi cho họ, khởi đầu một mình ta với họ thôi để khỏi làm họ mất danh dự đối với người khác. Nếu họ không chịu nghe ta thì hãy đem theo một hay hai người nữa để mọi công việc được giải quyết, căn cứ vào hai hay ba chứng nhân. Nếu người phạm lỗi cũng không nghe, thì ta mới đưa họ ra Hội Thánh” (x. Mt 18,15-20), trình bày với cộng đồng để cùng giúp nhau đổi mới cuộc đời.

Vì thế tất cả mọi người đều có trách nhiệm với nhau và giúp nhau sống tốt đẹp. Đó là “món nợ tương thân tương ái” mà mỗi người mắc nợ với nhau trong cuộc sống và cố gắng trang trải hết nợ cho nhau trước khi từ giã cuộc đời, để khi ra trình diện trước mặt Chúa, chúng ta cùng vui mừng với muôn vật, muôn loài.

Lm Antôn Nguyễn Ngọc Sơn